Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej, w tymdla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanymlub znacznym, kształcenia ogólnegodla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnegodla szkoły specjalnej przysposabiającejdo pracy oraz kształcenia ogólnegodla szkoły policealnej
1) Minister Edukacji Narodowej kieruje działem administracji rządowej - oświata i wychowanie, napodstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. poz.
1903).

Spis treści

• Treść rozporządzenia

• Załączniknr 1 - Podstawa programowa wychowania przedszkolnegodla przedszkoli oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego

• Załączniknr 2 - Podstawa programowa kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej

• Załączniknr 3 - Podstawa programowa kształcenia ogólnegodla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanymlub znacznym w szkołach podstawowych

• Załączniknr 4 - Podstawa programowa kształcenia ogólnegodla branżowej szkoły I stopnia

• Załączniknr 5 - Podstawa programowa kształcenia ogólnegodla szkół specjalnych przysposabiających dopracydla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanymlub znacznym orazdla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi

• Załączniknr 6 - Podstawa programowa kształcenia ogólnegodla szkoły policealnej

Treść rozporządzenia

Na podstawieart. 47 ust. 1 pkt 1 lit. a, b, e, f i h ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 59 ) zarządzasię, conastępuje:

1)

wychowania przedszkolnegodla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, stanowiącą załączniknr 1 dorozporządzenia;

2)

kształcenia ogólnegodla publicznych szkół, o których mowa w art. 18 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. c, d i f ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe :

a)

szkoły podstawowej, stanowiącą załączniknr 2 dorozporządzenia,

b)

szkoły podstawowej ‒ dlauczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lubznacznym, stanowiącą załączniknr 3 dorozporządzenia,

c)

branżowej szkoły I stopnia, stanowiącą załączniknr 4 dorozporządzenia,

d)

szkoły specjalnej przysposabiającejdo pracy, stanowiącą załączniknr 5 dorozporządzenia,

e)

szkoły policealnej, stanowiącą załączniknr 6 dorozporządzenia.

§ 2.

Podstawę programową wychowania przedszkolnegodla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, określoną w załączniku nr 1 dorozporządzenia, stosujesię takżedo prowadzenia wychowania przedszkolnego w ośrodkach umożliwiających dzieciom z niepełnosprawnością intelektualną z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego.

§ 3.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2017 r.

1)

Minister Edukacji Narodowej kieruje działem administracji rządowej - oświata i wychowanie, napodstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. poz.
1903).

1.

Wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka poprzez organizację warunków sprzyjających nabywaniu doświadczeń w fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym obszarze jego rozwoju.

2.

Tworzenie warunków umożliwiających dzieciom swobodny rozwój, zabawę i odpoczynek w poczuciu bezpieczeństwa.

3.

Wspieranie aktywności dziecka podnoszącej poziom integracji sensorycznej i umiejętności korzystania z rozwijającychsię procesów poznawczych.

4.

Zapewnienie prawidłowej organizacji warunków sprzyjających nabywaniu przez dzieci doświadczeń, które umożliwiąim ciągłość procesów adaptacji oraz pomoc dzieciom rozwijającym się w sposób nieharmonijny, wolniejszylub przyspieszony.

5.

Wspieranie samodzielnej dziecięcej eksploracjiświata, dobór treści adekwatnychdo poziomu rozwoju dziecka, jego możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania, z poszanowaniem indywidualnych potrzeb i zainteresowań.

6.

Wzmacnianie poczucia wartości, indywidualność, oryginalność dziecka oraz potrzeby tworzenia relacji osobowych i uczestnictwa w grupie.

7.

Tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi nawyków i zachowań prowadzącychdo samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo, w tymbezpieczeństwo w ruchu drogowym.

8.

Przygotowywaniedo rozumienia emocji, uczuć własnych i innych ludzi oraz dbanie o zdrowie psychiczne, realizowane m.in. z wykorzystaniem naturalnych sytuacji, pojawiających się w przedszkolu oraz sytuacji zadaniowych, uwzględniających treści adekwatnedo intelektualnych możliwości i oczekiwań rozwojowych dzieci.

9.

Tworzenie sytuacji edukacyjnych budujących wrażliwość dziecka, w tymwrażliwość estetyczną, w odniesieniudo wielu sfer aktywności człowieka: mowy, zachowania, ruchu, środowiska, ubioru, muzyki, tańca, śpiewu, teatru, plastyki.

10.

Tworzenie warunków pozwalającychna bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej dziecko przyrody, stymulujących rozwój wrażliwości i umożliwiających poznanie wartości oraz norm odnoszącychsię dośrodowiska przyrodniczego, adekwatnychdo etapu rozwoju dziecka.

11.

Tworzenie warunków umożliwiających bezpieczną, samodzielną eksplorację elementów techniki w otoczeniu, konstruowania, majsterkowania, planowania i podejmowania intencjonalnego działania, prezentowania wytworów swojej pracy.

12.

Współdziałanie z rodzicami, różnymiśrodowiskami, organizacjami i instytucjami, uznanymi przez rodziców zaźródło istotnych wartości, narzecz tworzenia warunków umożliwiających rozwój tożsamości dziecka.

13.

Kreowanie, wspólne z wymienionymi podmiotami, sytuacji prowadzącychdo poznania przez dziecko wartości i norm społecznych, którychźródłem jest rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tymosoby starsze, oraz rozwijania zachowań wynikających z wartości możliwychdo zrozumieniana tymetapie rozwoju.

14.

Systematyczne uzupełnianie, zazgodą rodziców, realizowanych treści wychowawczych o nowe zagadnienia, wynikające z pojawieniasię w otoczeniu dziecka zmian i zjawisk istotnychdla jego bezpieczeństwa i harmonijnego rozwoju.

15.

Systematyczne wspieranie rozwoju mechanizmów uczeniasię dziecka, prowadzącedo osiągnięcia przeznie poziomu umożliwiającego podjęcie nauki w szkole.

16.

Organizowanie zajęć - zgodnie z potrzebami - umożliwiających dziecku poznawanie kultury i języka mniejszości narodowejlub etnicznejlub języka regionalnego - kaszubskiego.

17.

Tworzenie sytuacji edukacyjnych sprzyjających budowaniu zainteresowania dziecka językiem obcym nowożytnym, chęci poznawania innych kultur.

Przygotowanie dziecido posługiwaniasię językiem obcym nowożytnymnie dotyczy:

1)

dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaneze względu naniepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanymlub znacznym oraz dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaneze względuna niepełnosprawności sprzężone, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanymlub znacznym;

2)

dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaneze względu nainneniż wymienione w pkt 1 rodzaje niepełnosprawności, o których mowa w przepisach wydanychna podstawieart. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz.
59), oraz jeżeli z indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego wynika brak możliwości realizacji przygotowaniado posługiwaniasię językiem obcym nowożytnymze względuna indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dziecka.

Osiągnięcia dzieckana koniec wychowania przedszkolnego

I.

Fizyczny obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowanedo podjęcia nauki w szkole:

1)

zgłasza potrzeby fizjologiczne, samodzielnie wykonuje podstawowe czynności higieniczne;

2)

wykonuje czynności samoobsługowe: ubieraniesię i rozbieranie, w tymczynności precyzyjne, np. zapinanie guzików, wiązanie sznurowadeł;

3)

spożywa posiłki z użyciem sztućców, nakrywado stołu i sprzątapo posiłku;

4)

komunikuje potrzebę ruchu, odpoczynkuitp.;

5)

uczestniczy w zabawach ruchowych, w tymrytmicznych, muzycznych, naśladowczych, z przyboramilub beznich; wykonuje różne formy ruchu: bieżne, skoczne, z czworakowaniem, rzutne;

6)

inicjuje zabawy konstrukcyjne, majsterkuje, buduje, wykorzystując zabawki, materiały użytkowe, w tymmateriał naturalny;

7)

wykonuje czynności, takie jak: sprzątanie, pakowanie, trzymanie przedmiotów jedną ręką i oburącz, małych przedmiotów z wykorzystaniem odpowiednio ukształtowanych chwytów dłoni, używa chwytu pisarskiego podczas rysowania, kreślenia i pierwszych prób pisania;

8)

wykonuje podstawowećwiczenia kształtujące nawyk utrzymania prawidłowej postawy ciała;

9)

wykazuje sprawność ciała i koordynację w stopniu pozwalającymna rozpoczęcie systematycznej nauki czynności złożonych, takichjak czytanie i pisanie.

II.

Emocjonalny obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowanedo podjęcia nauki w szkole:

1)

rozpoznaje i nazywa podstawowe emocje, próbuje radzić sobie z ichprzeżywaniem;

2)

szanuje emocje swoje i innych osób;

3)

przeżywa emocje w sposób umożliwiającymu adaptację w nowym otoczeniu, np. w nowej grupie dzieci, nowej grupie starszych dzieci, a także w nowej grupie dzieci i osób dorosłych;

4)

przedstawia swoje emocje i uczucia, używając charakterystycznychdla dziecka form wyrazu;

5)

rozstajesię z rodzicamibez lęku, maświadomość, żerozstanie takie bywa dłuższe lubkrótsze;

6)

rozróżnia emocje i uczucia przyjemne i nieprzyjemne, maświadomość, żeodczuwają i przeżywająje wszyscy ludzie;

7)

szuka wsparcia w sytuacjach trudnychdla niego emocjonalnie; wdraża swoje własne strategie, wspierane przez osoby dorosłelub rówieśników;

8)

zauważa, żenie wszystkie przeżywane emocje i uczucia mogąbyć podstawądo podejmowania natychmiastowego działania, panujenad nieprzyjemną emocją, np. podczas czekaniana własną kolej w zabawielub innej sytuacji;

9)

wczuwasię w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia;

10)

dostrzega, żezwierzęta posiadają zdolność odczuwania, przejawia w stosunkudo nich życzliwość i troskę;

11)

dostrzega emocjonalną wartość otoczenia przyrodniczego jakoźródła satysfakcji estetycznej.

III.

Społeczny obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowanedo podjęcia nauki w szkole:

1)

przejawia poczucie własnej wartości jako osoby, wyraża szacunek wobec innych osób i przestrzegając tych wartości, nawiązuje relacje rówieśnicze;

2)

odczuwa i wyjaśnia swoją przynależnośćdo rodziny, narodu, grupy przedszkolnej, grupy chłopców, grupy dziewczynek oraz innych grup, np. grupy teatralnej, grupy sportowej;

3)

posługujesię swoim imieniem, nazwiskiem, adresem;

4)

używa zwrotów grzecznościowych podczas powitania, pożegnania, sytuacji wymagającej przeproszenia i przyjęcia konsekwencji swojego zachowania;

5)

ocenia swoje zachowanie w kontekście podjętych czynności i zadań oraz przyjętych norm grupowych; przyjmuje, respektuje i tworzy zasady zabawy w grupie, współdziała z dziećmi w zabawie, pracach użytecznych, podczas odpoczynku;

6)

nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi, np. szacunekdo dzieci i dorosłych, szacunekdo ojczyzny, życzliwość okazywana dzieciom i dorosłym - obowiązkowość, przyjaźń, radość;

7)

respektuje prawa i obowiązki swoje oraz innych osób, zwracając uwagęna ichindywidualne potrzeby;

8)

obdarza uwagą inne dzieci i osoby dorosłe;

9)

komunikujesię z dziećmi i osobami dorosłymi, wykorzystując komunikaty werbalne i pozawerbalne; wyraża swoje oczekiwania społeczne wobec innego dziecka, grupy.

IV.

Poznawczy obszar rozwoju dziecka. Dziecko przygotowanedo podjęcia nauki w szkole:

1)

wyraża swoje rozumienieświata, zjawisk i rzeczy znajdującychsię w bliskim otoczeniu zapomocą komunikatów pozawerbalnych: tańca, intencjonalnego ruchu, gestów, impresji plastycznych, technicznych, teatralnych, mimicznych, konstrukcji i modeli z tworzyw i materiału naturalnego;

2)

wyraża swoje rozumienieświata, zjawisk i rzeczy znajdującychsię w bliskim otoczeniu zapomocą języka mówionego, posługujesię językiem polskim w mowie zrozumiałejdla dzieci i osób dorosłych, mówi płynnie, wyraźnie, rytmicznie, poprawnie wypowiada ciche

i głośne dźwięki mowy, rozróżnia głoskina początku i końcu w wybranych prostych fonetycznie słowach;

3)

odróżnia elementyświata fikcjiod realnej rzeczywistości; byty rzeczywisteod medialnych, byty realistyczneod fikcyjnych;

4)

rozpoznaje litery, którymi jest zainteresowanena skutek zabawy i spontanicznych odkryć, odczytuje krótkie wyrazy utworzone z poznanych liter w formie napisów drukowanych dotyczące treści znajdujących zastosowanie w codziennej aktywności;

5)

odpowiadana pytania, opowiada o zdarzeniach z przedszkola, objaśnia kolejność zdarzeń w prostych historyjkach obrazkowych, układa historyjki obrazkowe, recytuje wierszyki, układa i rozwiązuje zagadki;

6)

wykonuje własne eksperymenty językowe, nadaje znaczenie czynnościom, nazywaje, tworzy żarty językowe i sytuacyjne, uważnie słucha i nadaje znaczenie swym doświadczeniom;

7)

eksperymentuje rytmem, głosem, dźwiękami i ruchem, rozwijając swoją wyobraźnię muzyczną; słucha, odtwarza i tworzy muzykę, śpiewa piosenki, poruszasię przy muzyce i domuzyki, dostrzega zmiany charakteru muzyki, np. dynamiki, tempa i wysokości dźwięku oraz wyraża jąruchem, reagujena sygnały, muzykuje z użyciem instrumentów oraz innychźródeł dźwięku; śpiewa piosenki z dziecięcego repertuaru orazłatwe piosenki ludowe; chętnie uczestniczy w zbiorowym muzykowaniu; wyraża emocje i zjawiska pozamuzyczne różnymi środkami aktywności muzycznej; aktywnie słucha muzyki; wykonujelub rozpoznaje melodie, piosenki i pieśni, np. ważnedla wszystkich dzieci w przedszkolu, np. hymn przedszkola, charakterystycznedla uroczystości narodowych (hymn narodowy), potrzebnedo organizacji uroczystościnp. Dnia Babci i Dziadka, święta przedszkolaka (piosenki okazjonalne) i inne; w skupieniu słucha muzyki;

8)

wykonuje własne eksperymenty graficzne farbą, kredką, ołówkiem, mazakiemitp., tworzy proste i złożone znaki, nadającim znaczenie, odkrywa w nich fragmenty wybranych liter,

cyfr, kreśli wybrane litery i cyfryna gładkiej kartce papieru, wyjaśnia sposób powstania wykreślonych, narysowanychlub zapisanych kształtów, przetwarza obraz ruchowyna graficzny i odwrotnie, samodzielnie planuje ruch przed zapisaniem, np. znaku graficznego, litery i innych w przestrzeni sieci kwadratowejlub liniatury, określa kierunki i miejsca nakartce papieru;

9)

czyta obrazy, wyodrębnia i nazywaich elementy, nazywa symbole i znaki znajdujące się w otoczeniu, wyjaśniaich znaczenie;

10)

wymienia nazwę swojego kraju i jego stolicy, rozpoznaje symbole narodowe (godło, flaga, hymn), nazywa wybrane symbole związane z regionami Polski ukryte w podaniach, przysłowiach, legendach, bajkach, np. o smoku wawelskim, orientujesię, że Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej;

11)

wyraża ekspresję twórczą podczas czynności konstrukcyjnych i zabawy, zagospodarowuje przestrzeń, nadając znaczenie umieszczonym w niej przedmiotom, określaich położenie, liczbę, kształt, wielkość, ciężar, porównuje przedmioty w swoim otoczeniu z uwagi nawybraną cechę;

12)

klasyfikuje przedmioty według: wielkości, kształtu, koloru, przeznaczenia, układa przedmioty w grupy, szeregi, rytmy, odtwarza układy przedmiotów i tworzy własne, nadając imznaczenie, rozróżnia podstawowe figury geometryczne (koło, kwadrat, trójkąt, prostokąt);

13)

eksperymentuje, szacuje, przewiduje, dokonuje pomiaru długości przedmiotów, wykorzystując np. dłoń, stopę, but;

14)

określa kierunki i ustala położenie przedmiotów w stosunkudo własnej osoby, a także w stosunkudo innych przedmiotów, rozróżnia stronę lewą i prawą;

15)

przelicza elementy zbiorów w czasie zabawy, prac porządkowych, ćwiczeń i wykonywania innych czynności, posługujesię liczebnikami głównymi i porządkowymi, rozpoznaje cyfry oznaczające liczbyod 0 do 10, eksperymentuje z tworzeniem kolejnych liczb, wykonuje dodawanie i odejmowanie w sytuacji użytkowej, liczy obiekty, odróżnia liczenie błędne odpoprawnego;

16)

posługujesię w zabawie i w trakcie wykonywania innych czynności pojęciami dotyczącymi następstwa czasunp. wczoraj, dzisiaj, jutro, rano, wieczorem, w tymnazwamipór roku, nazwamidni tygodnia i miesięcy;

17)

rozpoznaje modele monet i banknotów o niskich nominałach, porządkujeje, rozumie, doczego służą pieniądze w gospodarstwie domowym;

18)

posługujesię pojęciami dotyczącymi zjawisk przyrodniczych, np. tęcza, deszcz, burza, opadanie liści z drzew, sezonowa wędrówka ptaków, kwitnienie drzew, zamarzanie wody, dotyczącymiżycia zwierząt, roślin, ludzi w środowisku przyrodniczym, korzystania z dóbr przyrody, np. grzybów, owoców, ziół;

19)

podejmuje samodzielną aktywność poznawcząnp. oglądanie książek, zagospodarowywanie przestrzeni własnymi pomysłami konstrukcyjnymi, korzystanie z nowoczesnej technologii itd.;

20)

wskazuje zawody wykonywane przez rodziców i osoby z najbliższego otoczenia, wyjaśnia, czym zajmujesię osoba wykonująca dany zawód;

21)

rozumie bardzo proste polecenia w języku obcym nowożytnym i reagujena nie; uczestniczy w zabawach, np. muzycznych, ruchowych, plastycznych, konstrukcyjnych, teatralnych; używa wyrazów i zwrotów mających znaczeniedla danej zabawylub innych podejmowanych czynności; powtarza rymowanki i proste wierszyki, śpiewa piosenki w grupie; rozumie ogólny sens krótkich historyjek opowiadanychlub czytanych, gdysą wspieranenp. obrazkami, rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami;

22)

reagujena proste polecenie w języku mniejszości narodowejlub etnicznej, używa wyrazów i zwrotów mających znaczenie w zabawie i innych podejmowanych czynnościach: powtarza rymowanki i proste wierszyki, śpiewa piosenki; rozumie ogólny sens krótkich historyjek opowiadanychlub czytanych wspieranychnp. obrazkiem, rekwizytem, gestem; znagodło (symbol) swojej wspólnoty narodowejlub etnicznej;
23) reagujena proste polecenie w języku regionalnym - kaszubskim, używa wyrazów i zwrotów mających znaczenie w zabawie

i innych podejmowanych czynnościach: powtarza rymowanki i proste wierszyki, śpiewa piosenki; rozumie ogólny sens krótkich historyjek opowiadanychlub czytanych wspieranych np. obrazkiem, rekwizytem, gestem, znagodło (symbol) swojej wspólnoty regionalnej - kaszubskiej.

Warunki i sposób realizacji

1.

Zgodnie z zapisami dotyczącymi zadań przedszkola nauczyciele organizują zajęcia wspierające rozwój dziecka. Wykorzystujądo tego każdą sytuację i moment pobytu dziecka w przedszkolu, czylitzw. zajęcia kierowane i niekierowane. Wszystkie doświadczenia dzieci płynące z organizacji pracy przedszkolasą efektem realizacji programu wychowania przedszkolnego. Ważnesą zatem zajęcia kierowane, jak i czas spożywania posiłków, czas przeznaczony naodpoczynek i charakter tego odpoczynku, uroczystości przedszkolne, wycieczki, ale i ubieranie, rozbieranie. Bardzo ważna jest samodzielna zabawa.

2.

Przedstawione w podstawie programowej naturalne obszary rozwoju dziecka wskazująna konieczność uszanowania typowychdla tego okresu potrzeb rozwojowych, których spełnieniem powinna staćsię dobrze zorganizowana zabawa, zarówno w budynku przedszkola, jak i naświeżym powietrzu. Naturalna zabawa dziecka wiążesię z doskonaleniem motoryki i zaspokojeniem potrzeby ruchu, dlatego organizacja zajęć naświeżym powietrzu powinna byćelementem codziennej pracy z dzieckiem w każdej grupie wiekowej.

3.

Nauczyciele, organizując zajęcia kierowane, biorąpod uwagę możliwości dzieci, ich oczekiwania poznawcze i potrzeby wyrażania swoich stanów emocjonalnych, komunikacji oraz chęci zabawy. Wykorzystują każdą naturalnie pojawiającąsię sytuację edukacyjną prowadzącądo osiągnięcia dojrzałości szkolnej. Sytuacje edukacyjne wywołanenp. oczekiwaniem poznania liter skutkują zabawami w ichrozpoznawaniu. Jeżeli dzieci w sposób naturalny sązainteresowane zabawami prowadzącymi doćwiczeń czynności złożonych, takichjak liczenie, czytanie, a nawet pisanie, nauczyciel przygotowuje dziecido wykonywania tychże czynności zgodnie z fizjologią i naturą pojawianiasię tychże procesów.

4.

Przedszkole jest miejscem, w którym poprzez zabawę dziecko poznaje alfabet liter drukowanych. Zabawa rozwija w dziecku oczekiwania poznawcze w tymzakresie i jest najlepszym rozwiązaniem metodycznym, które sprzyja jego rozwojowi. Zabawy przygotowującedo nauki pisania liter prowadzić powinny jedyniedo optymalizacji napięcia mięśniowego, ćwiczeń planowania ruchu przy kreśleniu znaków o charakterze literopodobnym, ćwiczeń czytania liniatury, wodzenia pośladzie i zapisu wybranego znaku graficznego. W trakcie wychowania przedszkolnego dzieckonie uczysię czynności złożonych z udziałem całej grupy, lecz przygotowuje siędo nauki czytania i pisania oraz uczestniczy w procesie alfabetyzacji.

5.

Nauczyciele diagnozują, obserwują dzieci i twórczo organizują przestrzeńich rozwoju, włączającdo zabaw i doświadczeń przedszkolnych potencjał tkwiący w dzieciach oraz ichzaciekawienie elementami otoczenia.

6.

Współczesny przedszkolak funkcjonuje w dynamicznym, szybko zmieniającymsię otoczeniu, stąd przedszkole powinno staćsię miejscem, w którym dziecko otrzyma pomoc w jego rozumieniu.

7.

Organizacja zabawy, nauki i wypoczynku w przedszkolu oparta jestna rytmie dnia, czyli powtarzającychsię systematycznie fazach, które pozwalają dzieckuna stopniowe zrozumienie pojęcia czasu i organizacji oraz dają poczucie bezpieczeństwa i spokoju, zapewniając muzdrowy rozwój.

8.

Pobyt w przedszkolu jest czasem wypełnionym zabawą, którapod okiem specjalistów tworzy pole doświadczeń rozwojowych budujących dojrzałość szkolną. Nauczyciele zwracają uwagę nakonieczność tworzenia stosownych nawyków ruchowych u dzieci, które będą niezbędne, abyrozpocząć naukę w szkole, a takżena rolę poznawania wielozmysłowego. Szczególne znaczeniedla budowy dojrzałości szkolnej mają zajęcia rytmiki, które powinnybyć prowadzone w każdej grupie wiekowej oraz gimnastyki, zeszczególnym uwzględnieniem ćwiczeń zapobiegających wadom postawy.

9.

Nauczyciele systematycznie informują rodziców o postępach w rozwojuich dziecka, zachęcają dowspółpracy w realizacji programu wychowania przedszkolnego oraz opracowują diagnozę dojrzałości szkolnejdla tych dzieci, które w danym roku mają rozpocząć naukę w szkole.

10.

Przygotowanie dziecido posługiwaniasię językiem obcym nowożytnym powinnobyć włączone w różne działania realizowane w ramach programu wychowania przedszkolnego i powinno odbywaćsię przede wszystkim w formie zabawy. Należy stworzyć warunki umożliwiające dzieciom osłuchaniesię z językiem obcym w różnych sytuacjachżycia codziennego. Może tozostać zrealizowane m.in. poprzez kierowaniedo dzieci bardzo prostych poleceń w języku obcym w toku różnych zajęć i zabaw, wspólną lekturę książeczekdla dzieci w języku obcym, włączaniedo zajęć rymowanek, prostych wierszyków, piosenek oraz materiałów audiowizualnych w języku obcym. Nauczyciel prowadzący zajęcia z dziećmi powinien wykorzystać naturalne sytuacje wynikająceze swobodnej zabawy dzieci, abypowtórzyćlub zastosować w dalszej zabawie poznane przez dzieci słowalub zwroty.

Dokonując wyboru języka obcego nowożytnego, doposługiwaniasię którym będą przygotowywane dzieci uczęszczającedo przedszkolalub innej formy wychowania przedszkolnego, należy braćpod uwagę, jaki język obcy nowożytny jest nauczany w szkołach podstawowychna terenie danej gminy.

11.

Aranżacja przestrzeni wpływana aktywność wychowanków, dlatego proponujesię takie jejzagospodarowanie, które pozwoli dzieciomna podejmowanie różnorodnych form działania. Wskazane jest zorganizowanie stałych i czasowych kącików zainteresowań. Jako stałe proponujesię kąciki: czytelniczy, konstrukcyjny, artystyczny, przyrodniczy. Jako czasowe proponujesię kąciki związane z realizowaną tematyką, świętami okolicznościowymi, specyfiką pracy przedszkola.

12.

Elementem przestrzenisą także zabawki i pomoce dydaktyczne wykorzystywane w motywowaniu dziecido podejmowania samodzielnego działania, odkrywania zjawisk oraz zachodzących procesów, utrwalania zdobytej wiedzy i umiejętności, inspirowaniado prowadzenia własnych eksperymentów. Istotne jest, abykażde dziecko miało możliwość korzystania z nich beznieuzasadnionych ograniczeń czasowych.

13.

Elementem przestrzeni w przedszkolusą odpowiednio wyposażone miejsca przeznaczone naodpoczynek dzieci (leżak, materac, mata, poduszka), jakrównież elementy wyposażenia odpowiedniedla dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

14.

Estetyczna aranżacja wnętrz umożliwia celebrowanie posiłków (kulturalne, spokojne ichspożywanie połączone z nauką posługiwaniasię sztućcami), a także możliwość wybierania potraw przez dzieci (walory odżywcze i zdrowotne produktów), a nawetich komponowania.

15.

Aranżacja wnętrz umożliwia dzieciom podejmowanie prac porządkowychnp. po i przed posiłkami, pozakończonej zabawie, przed wyjściemna spacer.

1.

Osiągnięcia w zakresie słuchania. Uczeń:

1)

słucha z uwagą wypowiedzi nauczyciela, innych osób z otoczenia, w różnych sytuacjach życiowych, wymagających komunikacji i wzajemnego zrozumienia; okazuje szacunek wypowiadającej sięosobie;

2)

wykonuje zadanie według usłyszanej instrukcji; zadaje pytania w sytuacji braku rozumienia lubbraku pewności zrozumienia słuchanej wypowiedzi;

3)

słucha z uwagą lektur i innych tekstów czytanych przez nauczyciela, uczniów i inne osoby;

4)

słucha uważnie wypowiedzi osób podczas uroczystości, koncertów, przedstawień, świąt narodowych i innych zdarzeń kulturalnych; przejawia zachowanie adekwatnedo sytuacji; słucha tekstów interpretowanych artystycznie, szuka własnych wzorców poprawnej artykulacji i interpretacji słownej w języku ojczystym;

5)

słucha i czekana swoją kolej, panujenad chęcią nagłego wypowiadaniasię, szczególnie w momencie wskazywaniatej potrzeby przez drugą osobę.

2.

Osiągnięcia w zakresie mówienia. Uczeń:

1)

wypowiadasię płynnie, wyraziście, stosując adekwatnedo sytuacji techniki języka mówionego: pauzy, zmianę intonacji, tempa i siły głosu;

2)

formułuje pytania dotyczące sytuacji zadaniowych, wypowiedzi ustnych nauczyciela, uczniówlub innych osób z otoczenia;

3)

wypowiadasię w formie uporządkowanej i rozwiniętejna tematy związane z przeżyciami, zadaniem, sytuacjami szkolnymi, lekturączy wydarzeniem kulturalnym;

4)

porządkuje swoją wypowiedź, poprawia w niej błędy, omawia treść przeczytanych tekstów i ilustracji; nadaje znaczenie i tytuł obrazom, a także fragmentom tekstów;

5)

układa w formie ustnej opowiadanie oraz składa ustne sprawozdanie z wykonanej pracy;

6)

recytuje wiersze oraz wygłasza z pamięci krótkie teksty prozatorskie;

7)

dobiera stosowną formę komunikacji werbalnej i własnego zachowania, wyrażającą empatię i szacunekdo rozmówcy;

8)

wykonuje eksperymenty językowe, nadaje znaczenie czynnościom i doświadczeniom, tworząc charakterystycznedla siebie formy wypowiedzi.

3.

Osiągnięcia w zakresie czytania. Uczeń:

1)

czyta płynnie, poprawnie i wyraziściena głos teksty zbudowane z wyrazów opracowanych w toku zajęć, dotyczące rzeczywistych doświadczeń dzieci i ichoczekiwań poznawczych;

2)

czyta w skupieniupo cichu teksty zapisane samodzielnie w zeszycie oraz teksty drukowane;

3)

wyodrębnia postacie i zdarzenia w utworach literackich, ustala kolejność zdarzeń, ichwzajemną zależność, odróżnia zdarzenia istotneod mniej istotnych, postacie główne i drugorzędne; wskazuje cechy i ocenia bohaterów, uzasadniaswą ocenę, wskazuje wydarzenie zmieniające postępowanie bohatera, określa nastrój w utworze; odróżnia elementyświata fikcjiod realnej rzeczywistości; byty rzeczywisteod medialnych, byty realistyczne odfikcyjnych;

4)

wyszukuje w tekstach fragmenty według niego najpiękniejsze, najważniejsze, trudne dozrozumienialub określone przez nauczyciela;

5)

eksperymentuje, przekształca tekst, układa opowiadania twórcze, np. dalsze losy bohatera, komponuje początek i zakończenie tekstuna podstawie ilustracjilub przeczytanego fragmentu utworu;

6)

wyróżnia w czytanych utworach literackich dialog, opowiadanie, opis;

7)

czyta samodzielnie wybrane książki.

4.

Osiągnięcia w zakresie pisania. Uczeń:

1)

pisze odręcznie, czytelnie, płynnie, zdania i tekst ciągły, w jednej linii; rozmieszcza właściwie tekst ciągłyna stronie zeszytu, sprawdza i poprawia napisany tekst;

2)

układa i zapisuje opowiadanie złożone z 6-10 poprawnych wypowiedzeń w ramach zagadnień opracowanych podczas zajęć; opisujenp. osobę, przedmiot, elementświata przyrody napodstawie własnych obserwacjilub lektury;

3)

pisze notatkę, życzenie, ogłoszenie, zaproszenie, podziękowanie, list; zapisuje adres nadawcy i odbiorcy; pisze krótkie teksty, wykorzystując aplikacje komputerowe;

4)

pisze z pamięci i zesłuchu; przestrzega poprawności ortograficznej w wyrazach poznanych i opracowanych podczas zajęć;

5)

stosuje poprawnie znaki interpunkcyjnena końcu zdania i przecinki przy wyliczaniu, zapisuje poznane i najczęściej stosowane skróty, w tymskróty matematyczne;

6)

porządkuje wyrazy w kolejności alfabetycznej według pierwszej i drugiej litery;

7)

zapisuje poprawnie liczebniki oraz wybrane, poznane w trakcie zajęć pojęcia dotyczące różnych dyscyplin naukowych;

8)

stosuje poprawną wielkość liter w zapisie tytułów utworów, książek, poznanych nazw geograficznych, imion i nazwisk;

9)

układa i zapisuje zdarzeniawe właściwej kolejności, układa i zapisuje plan wypowiedzi.

5.

Osiągnięcia w zakresie kształcenia językowego. Uczeń:

1)

wyróżnia w wypowiedziach zdania, w zdaniach wyrazy, w wyrazach samogłoski i spółgłoski;

2)

rozpoznaje zdania oznajmujące, pytające, rozkazujące w wypowiedziach ustnych i pisemnych;

3)

przekształca zdania oznajmujące w pytania i odwrotnie oraz zdania pojedyncze w złożone;

4)

rozróżnia rzeczowniki, czasowniki, przymiotniki i stosujeje w poprawnej formie;

5)

rozpoznaje wyrazy o znaczeniu przeciwnym, wyrazy pokrewne i o znaczeniu bliskoznacznym;

6)

łączy wyrazy w wypowiedzenia i poprawnie formułuje zdanie pojedyncze i zdanie złożone;

7)

odróżnia i nazywa utwory wierszowaneod pisanych prozą, określa, który tekst jest notatką, zagadką, listem, życzeniem, podziękowaniem, ogłoszeniem, opowiadaniem, opisem, listem.

6.

Osiągnięcia w zakresie samokształcenia. Uczeń:

1)

podejmuje próby zapisu nowych, samodzielnie poznanych wyrazów i sprawdza poprawność ichzapisu, korzystającze słownika ortograficznego;

2)

korzysta z różnychźródeł informacji, np. atlasów, czasopismdla dzieci, słowników i encyklopediiczy zasobów internetu i rozwija swoje zainteresowania;

3)

wykorzystuje nabyte umiejętnoścido rozwiązywania problemów i eksploracjiświata, dbając o własny rozwój i tworząc indywidualne strategie uczeniasię.

Propozycja lekturdo wspólnego i indywidualnego czytania:

1)

Hans Christian Andersen, Baśnie (dowyboru);

2)

Justyna Bednarek, Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (czterech prawych i sześciu lewych) ;

3)

Jan Brzechwa, Brzechwa dzieciom ;

4)

Alina Centkiewiczowa i Czesław Centkiewicz, Zaczarowana zagroda ;

5)

Waldemar Cichoń, Cukierku, tyłobuzie! ;

6)

Agnieszka Frączek, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą ;

7)

Mira Jaworczakowa, Oto jest Kasia ;

8)

Grzegorz Kasdepke, Detektyw Pozytywka ;

9)

Leszek Kołakowski, Kto z waschciałby rozweselić pechowego nosorożca? ;

10)

Barbara Kosmowska, Dziewczynka z parku ;

11)

Maria Krüger, Karolcia ;

12)

Astrid Lindgren, Dzieci z Bullerbyn ;

13)

Hugh Lofting, Doktor Dolittle i jego zwierzęta ;

14)

Marcin Pałasz, Sposóbna Elfa ;

15)

Joanna Papuzińska, Asiunia ;

16)

Danuta Parlak, Kapelusz Pani Wrony ;

17)

Roman Pisarski, O psie, który jeździł koleją ;

18)

Janina Porazińska, Pamiętnik Czarnego Noska ;

19)

Maria Terlikowska, Drzewodo samego nieba ;

20)

Julian Tuwim, Wierszedla dzieci ;

21)

Barbara Tylicka, O krakowskich psach i kleparskich kotach. Polskie miasta w baśni i legendzie ;

22)

Danuta Wawiłow, Najpiękniejsze wiersze ;

23)

Łukasz Wierzbicki, Afryka Kazika ;

24)

Łukasz Wierzbicki, Dziadek i niedźwiadek .

II.

Edukacja matematyczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia stosunków przestrzennych i cech wielkościowych. Uczeń:

1)

określa i prezentuje wzajemne położenie przedmiotówna płaszczyźnie i w przestrzeni; określa i prezentuje kierunek ruchu przedmiotów oraz osób; określa położenie przedmiotu naprawo/nalewood osoby widzianej z przodu (także przedstawionejna fotografiiczy obrazku);

2)

porównuje przedmiotypod względem wyróżnionej cechy wielkościowej, np. długościczy masy; dokonuje klasyfikacji przedmiotów;

3)

posługujesię pojęciami: pion, poziom, skos.

2.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia liczb i ichwłasności. Uczeń:

1)

liczy (w przód i wstecz) odpodanej liczbypo 1, po 2, po 10 itp.;

2)

odczytuje i zapisuje, zapomocą cyfr, liczbyod zerado tysiąca oraz wybrane liczby domiliona (np. 1 500, 10 000, 800
000);

3)

wyjaśnia znaczenie cyfr w zapisie liczby; wskazuje jedności, dziesiątki, setkiitd., określa kolejność, posługującsię liczbą porządkową;

4)

porównuje liczby; porządkuje liczbyod najmniejszejdo największej i odwrotnie; rozumie sformułowania typu: liczba o 7 większa, liczba o 10 mniejsza; stosuje znaki: <, =, >.

3.

Osiągnięcia w zakresie posługiwaniasię liczbami. Uczeń:

1)

wyjaśnia istotę działań matematycznych - dodawania, odejmowania, mnożenia, dzielenia oraz związki między nimi; korzysta intuicyjnie z własności działań;

2)

dodajedo podanej liczby w pamięci i odpodanej liczby odejmuje w pamięci: liczbę jednocyfrową, liczbę 10, liczbę 100 oraz wielokrotności 10 i 100 (w prostszych przykładach);

3)

mnoży i dzieli w pamięci w zakresie tabliczki mnożenia; mnoży w pamięci przez 10 liczby mniejszeod 20; rozwiązuje równania z niewiadomą zapisaną w postaci okienka (uzupełnia okienko); stosuje własne strategie, wykonując obliczenia; posługujesię znakiem równości i znakami czterech podstawowych działań;

4)

dodaje i odejmuje liczby dwucyfrowe, zapisując w razie potrzeby cząstkowe wyniki działań lub, wykonując działania w pamięci, odrazu podaje wynik; oblicza sumy i różnice większych liczb w prostych przykładach typu: 250 + 50, 180 - 30; mnoży liczby dwucyfrowe przez 2, zapisując, jeślima taką potrzebę, cząstkowe wyniki działań; przy obliczeniach stosuje własne strategie.

4.

Osiągnięcia w zakresie czytania tekstów matematycznych. Uczeń:

1)

analizuje i rozwiązuje zadania tekstowe proste i wybrane złożone; dostrzega problem matematyczny oraz tworzy własną strategię jego rozwiązania, odpowiedniądo warunków zadania; opisuje rozwiązanieza pomocą działań, równości z okienkiem, rysunkulub w inny wybrany przez siebie sposób;

2)

układa zadania i jerozwiązuje, tworzyłamigłówki matematyczne, wykorzystuje w tym procesie własną aktywność artystyczną, techniczną, konstrukcyjną; wybrane działania realizujeza pomocą prostych aplikacji komputerowych.

5.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia pojęć geometrycznych. Uczeń:

1)

rozpoznaje - w naturalnym otoczeniu (w tymnaścianach figur przestrzennych) i na rysunkach - figury geometryczne: prostokąt, kwadrat, trójkąt, koło; wyodrębniate figury spośród innych figur; kreśli przy linijce odcinki i łamane; rysuje odręcznie prostokąty (w tymkwadraty), wykorzystując sieć kwadratową;

2)

mierzy długości odcinków, boków figur geometrycznychitp.; podaje wynik pomiaru, posługując sięjednostkami długości: centymetr, metr, milimetr; wyjaśnia związki między jednostkami długości; posługujesię wyrażeniami dwumianowanymi; wyjaśnia pojęcie kilometr;

3)

mierzy obwody różnych figurza pomocą narzędzi pomiarowych, także w kontekstach z życia codziennego; oblicza obwód trójkąta i prostokąta (w tymtakże kwadratu) o danych bokach;

4)

dostrzega symetrię w środowisku przyrodniczym, w sztuce użytkowej i innych wytworach człowieka obecnych w otoczeniu dziecka.

6.

Osiągnięcia w zakresie stosowania matematyki w sytuacjachżyciowych oraz w innych obszarach edukacji. Uczeń:

1)

klasyfikuje obiekty i różne elementyśrodowiska społeczno-przyrodniczego z uwagina wyodrębnione cechy; dostrzega rytm w środowisku przyrodniczym, sztuce użytkowej i innych wytworach człowieka, obecnych w środowisku dziecka;

2)

dzielina dwie i cztery równe części, np. kartkę papieru, czekoladę; używa pojęć: połowa, dwa i pół, cztery równe części, czwarta część lubćwierć;

3)

wykonuje obliczenia pieniężne; zamienia złotena grosze i odwrotnie, rozróżnia nominały namonetach i banknotach, wskazuje różnice w ichsile nabywczej;

4)

odczytuje godzinyna zegarzeze wskazówkami oraz elektronicznym (wyświetlającym cyfry w systemie 24-godzinnym); wykonuje proste obliczenia dotyczące czasu; posługujesię jednostkami czasu: doba, godzina, minuta, sekunda; posługujesię stoperem, aplikacjami telefonu, tabletu, komputera; zapisuje datynp. swojego urodzenialub datę bieżącą; posługujesię kalendarzem; odczytuje oraz zapisuje znaki rzymskieco najmniejdo XII;

5)

mierzy temperaturęza pomocą termometru oraz odczytuje ją;

6)

dokonuje obliczeń szacunkowych w różnych sytuacjachżyciowych;

7)

waży; używa określeń: kilogram, dekagram, gram, tona; znazależności między tymi jednostkami; odmierza płyny; używa określeń: litr, półlitra, ćwierć litra;

8)

wykorzystuje warcaby, szachy i innegry planszowelub logicznedo rozwijania umiejętności myślenia strategicznego, logicznego, rozumienia zasaditd.; przekształcagry, tworząc własne strategie i zasady organizacyjne;

9)

wykorzystuje nabyte umiejętnoścido rozwiązywania problemów, działań twórczych i eksploracji świata, dbając o własny rozwój i tworząc indywidualne strategie uczeniasię.

III.

Edukacja społeczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumieniaśrodowiska społecznego. Uczeń:

1)

identyfikujesię z grupą społeczną, doktórej należy: rodzina, klasa w szkole, drużyna sportowa, społeczność lokalna, naród; respektuje normy i reguły postępowania w tych grupach;

2)

wyjaśnia, iżwszyscy ludzie posiadają prawa i obowiązki, wymienia własne prawa i obowiązki, przestrzegaich i stosujeje w codziennymżyciu;

3)

przyjmuje konsekwencje swojego uczestnictwa w grupie i własnego w niej postępowania w odniesieniudo przyjętych norm i zasad;

4)

ocenia swoje postępowanie i innych osób, odnoszącsię dopoznanych wartości, takich jak: godność, honor, sprawiedliwość, obowiązkowość, odpowiedzialność, przyjaźń, życzliwość, umiar, powściągliwość, pomoc, zadośćuczynienie, przepraszanie, uznanie, uczciwość, wdzięczność oraz inne, respektowane przezśrodowisko szkolne;

5)

przedstawia siebie i grupę, doktórej należy, zapisuje swój adres, adres szkoły, zawód i miejsce pracy rodziców; posługujesię danymi osobistymi wyłącznie w sytuacjach bezpiecznych dlasiebie i reprezentowanych osób; jest powściągliwy w używaniu takich danych w sytuacjach nowych i wirtualnych;

6)

rozpoznaje i nazywa wybrane grupy społeczne, doktórychnie należy, a które wzbudzają jego zainteresowanie, np. drużyny i kluby sportowe, zespoły artystyczne, a także inne narodowości;

7)

opowiada ciekawostki historyczne dotyczące regionu, kraju, wyróżniając w nich postaci fikcyjne i realne;

8)

stosuje pojęcia: porozumienie, umowa; uczestniczy w wyborach samorządu uczniowskiego w klasie, w szkole; wymienia przykłady powstałych w efekcie porozumień i umów grup społecznych, np. stowarzyszenia pomocy chorym i niepełnosprawnym dzieciom, organizacje ekologiczne, a także stowarzyszenia dużych grup społecznych, jakmiasta i państwa czy Unia Europejska;

9)

szanuje zwyczaje i tradycje różnych grup społecznych i narodów, przedstawia i porównuje zwyczaje ludzi, np. dotycząceświąt w różnych regionach Polski, a także w różnych krajach;

10)

2.

Osiągnięcia w zakresie orientacji w czasie historycznym. Uczeń:

1)

opowiada o legendarnym powstaniu państwa polskiego, wyjaśnia związek legendy z powstaniem godła i barw narodowych, przedstawia wybrane legendy dotyczące regionu, w którym mieszka lubinne;

2)

rozpoznaje: godło, barwy, hymn narodowy, mundur wojskowy, wybrane stroje ludowe, np. związane z regionem Polski, w którym mieszka;

3)

uczestniczy w świętach narodowych i innych ważnych dniach pamięci narodowej; wykonuje kokardę narodową, biało-czerwony proporczyk; zachowujesię godnie i z szacunkiem podczas śpiewanialub słuchania hymnu, wciągania flagina masztitp.;

4)

rozpoznaje i nazywa patrona szkoły, miejscowości, w której mieszka, wyjaśnia pojęcie „patron”, wymienia imiona i nazwiska, np. pierwszego władcy i króla Polski, obecnego prezydenta Polski, wymienia nazwę pierwszej stolicy Polski;

5)

wyjaśnia znaczenie wybranych zwyczajów i tradycji polskich;

6)

opisuje znaczenie dorobku minionych epok w życiu człowieka, jestświadomy, żestosuje w swej aktywnościten dorobek, np. cyfry arabskie i rzymskie, papier, mydło, instrumenty muzyczneitp.;

7)

opowiada historię własnej rodziny, przedstawia wybrane postacie i prezentuje informacje o wielkich Polakach: królowa Jadwiga, król Stefan Batory, astronom Mikołaj Kopernik, noblistka Maria Skłodowska-Curie, alpinistka Wanda Rutkiewicz, papież Jan Paweł II, nauczycielka - cichociemnagen. Elżbieta Zawacka „Zo”.

IV.

Edukacja przyrodnicza.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumieniaśrodowiska przyrodniczego. Uczeń:

1)

rozpoznaje w swoim otoczeniu popularne gatunki roślin i zwierząt, w tymzwierząt hodowlanych, a także gatunki objęte ochroną;

2)

rozpoznaje i wyróżnia cechy ekosystemów, takich jak: łąka, jezioro, rzeka, morze, pole, staw, las, lasgospodarczy; określa składowe i funkcje ekosystemuna wybranym przykładzie, np. las, warstwy lasu, polany, torfowiska, martwe drzewo w lesie;

3)

rozpoznaje wybrane zwierzęta i rośliny, których w naturalnych warunkachnie spotyka się w polskimśrodowisku przyrodniczym;

4)

odszukuje w różnych dostępnych zasobach, w tyminternetowych, informacje dotyczące środowiska przyrodniczego, potrzebnedo wykonania zadania, ćwiczenia;

5)

prowadzi proste hodowle roślin, przedstawia zasady opiekinad zwierzętami, domowymi, hodowlanymi i innymi;

6)

planuje, wykonuje proste obserwacje, doświadczenia i eksperymenty dotyczące obiektów i zjawisk przyrodniczych, tworzy notatki z obserwacji, wyjaśnia istotę obserwowanych zjawisk według procesu przyczynowo-skutkowego i czasowego;

7)

chroni przyrodę, wskazuje wybrane miejsca ochrony przyrody oraz parki narodowe, pomniki przyrody w najbliższym otoczeniu - miejscowości, regionie;

8)

segreguje odpady i maświadomość przyczyn i skutków takiego postępowania.

2.

Osiągnięcia w zakresie funkcjiżyciowych człowieka, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i odpoczynku. Uczeń:

1)

przedstawia charakterystykę wybranych zajęć i zawodów ludzi znanych z miejsca zamieszkania oraz zawodów użyteczności publicznej: nauczyciel, żołnierz, policjant, strażak, lekarz, pielęgniarzczy leśnik, a ponadto rozumie istotę pracy w służbach mundurowych i medycznych;

2)

posługujesię numerami telefonów alarmowych, formułuje komunikat - wezwanie o pomoc: Policji, Pogotowia Ratunkowego, Straży Pożarnej;

3)

posługujesię danymi osobowymi w kontakcieze służbami mundurowymi i medycznymi, w sytuacji zagrożenia zdrowia i życia;

4)

dba o higienę oraz estetykę własną i otoczenia;

5)

reaguje stosownym zachowaniem w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa, zdrowia jegolub innej osoby;

6)

wymienia wartości odżywcze produktówżywnościowych; maświadomość znaczenia odpowiedniej dietydla utrzymania zdrowia, ogranicza spożywanie posiłków o niskich wartościach odżywczych i niezdrowych, zachowuje umiar w spożywaniu produktów słodzonych, znakonsekwencje zjadaniaich w nadmiarze;

7)

przygotowuje posiłki służące utrzymaniu zdrowia;

8)

ubierasię odpowiedniodo stanu pogody, poszukuje informacjina temat pogody, wykorzystując np. internet;

9)

rozróżnia podstawowe znaki drogowe, stosuje przepisy bezpieczeństwa w ruchu drogowym i miejscach publicznych; przestrzega zasad zachowaniasię w środkach publicznego transportu zbiorowego;

10)

stosujesię dozasad bezpieczeństwa w szkole, odnajduje drogę ewakuacyjną, rozpoznaje znaki i symbole informujące o różnych rodzajach niebezpieczeństw oraz zachowujesię zgodnie z informacją w nich zawartą; stosuje zasady bezpiecznej zabawy w różnych warunkach i porach roku;

11)

maświadomość istnienia zagrożeń ześrodowiska naturalnego, np. nagła zmiana pogody, huragan, ulewne deszcze, burza, susza orazich następstwa: powódź, pożar, piorun; określa odpowiednie sposoby zachowaniasię człowieka w takich sytuacjach;

12)

maświadomość obecności nieprawdziwych informacji, np. w przestrzeni wirtualnej, publicznej; sprawdza informacje, zadając pytania nauczycielowi, rodzicom, policjantowi;

13)

stosuje zasady bezpieczeństwa podczas korzystania z urządzeń cyfrowych, rozumie i respektuje ograniczenia związane z czasem pracy z takimi urządzeniami, oraz stosuje zasady netykiety;

14)

maświadomość, iżnieodpowiedzialne korzystanie z technologiima wpływna utratę zdrowia człowieka;

15)

maświadomość pozytywnego znaczenia technologii w życiu człowieka.

3.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia przestrzeni geograficznej. Uczeń:

1)

określa położenie i warunki naturalne swojej miejscowości oraz okolicy, opisuje charakterystyczne formy terenu, składniki przyrody, charakterystyczne miejsca, np. miejsca pamięci narodowej, najważniejsze zakłady pracy, w tymważniejsze przedsiębiorstwa produkcyjne i usługowe, interesujące zabytki, pomniki, tereny rekreacyjne, parki krajobrazowe, parki narodowe;

2)

wskazujena mapie fizycznej Polskijej granice, główne miasta, rzeki, nazwy krain geograficznych;

3)

czyta proste plany, wskazuje kierunki głównena mapie, odczytuje podstawowe znaki kartograficznemap, z których korzysta; zapomocą komputera, wpisując poprawnie adres, wyznaczanp. trasę przejazdu rowerem;

4)

wymienia nazwę stolicy Polski i charakterystyczne obiekty, wyjaśnia znaczenie stolicy dlacałego kraju, wskazujena mapiejej położenie;

5)

przedstawia charakterystycznedla Polski dyscypliny sportowe, gospodarczelub inne np. artystyczną działalność człowieka, w której Polska odnosi sukcesylub z niej słynie;

6)

wyznacza kierunki główne w tereniena podstawie cienia, określa, z którego kierunku wieje wiatr, rozpoznaje charakterystyczne rodzaje opadów;

7)

przedstawia położenie Ziemi w Układzie Słonecznym.

V.

Edukacja plastyczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie percepcji wizualnej, obserwacji i doświadczeń. Uczeń:

1)

wyróżnia w obrazach, ilustracjach, impresjach plastycznych, plakatach, nafotografiach:

a)

kształty obiektów - nadajeim nazwę i znaczenie, podaje części składowe,

b)

wielkości i proporcje, położenie obiektów i elementów złożonych, różnice i podobieństwa w wyglądzie tego samego przedmiotu w zależnościod położenia i zmiany stanowiska osoby patrzącejna obiekt,

c)

barwę, walor różnych barw, różnice walorowe w zakresie jednej barwy, fakturę,

d)

cechy charakterystyczne i indywidualne ludzi w zależnościod wieku, płci, typu budowy; cechy charakterystyczne zwierząt, różnice w budowie, kształcie, ubarwieniu, sposobach poruszania się;

2)

określa w swoim otoczeniu kompozycje obiektów i zjawisk, np. zamknięte (mozaikina dywanie, rytmyna przedmiotach użytkowych), otwarte (chmury, papiery ozdobne, pościel, firany), kompozycje o budowie symetrycznej.

2.

Osiągnięcia w zakresie działalności ekspresji twórczej. Uczeń:

1)

rysuje kredką, kredą, ołówkiem, patykiem (płaskim i okrągłym), piórem, węglem, mazakiem;

2)

maluje farbami, tuszami przy użyciu pędzli (płaskich, okrągłych), palców, stempli;

3)

wydziera, wycina, składa, przylepia, wykorzystując gazetę, papier kolorowy, makulaturę, karton, ścinki tekstylneitp.;

4)

modeluje (lepi i konstruuje) z gliny, modeliny, plasteliny, maspapierowych i innych, zarówno z materiałów naturalnych i przemysłowych;

5)

powielaza pomocą kalki, tuszu, farby, stempla wykonanego, np. z korka i innych tworzyw, a także przy pomocy prostych programów komputerowych;

6)

wykonuje prace, modele, rekwizyty, impresje plastyczne potrzebnedo aktywności artystycznej i naukowej;

7)

wykonuje prace i impresje plastyczne jako formy przekazania i przedstawienia uczuć, nastrojów i zachowań (np. prezent, zaproszenie);

8)

ilustruje sceny i sytuacje (realne i fantastyczne) inspirowane wyobraźnią, baśnią, opowiadaniem i muzyką; korzysta z narzędzi multimedialnych;

9)

tworzy przy użyciu prostej aplikacji komputerowej, np. plakaty, ulotki i inne wytwory.

3.

Osiągnięcia w zakresie recepcji sztuk plastycznych. Uczeń:

1)

nazywa dziedziny sztuk plastycznych, np. malarstwo, rzeźbę, w tymdziedziny sztuki użytkowej, np. meblarstwo, tkactwo, ceramikę, hafciarstwo, architekturę, grafikę komputerową;

2)

rozpoznaje i nazywa podstawowe gatunki dzieł malarskich i graficznych: pejzaż, portret, scena rodzajowa; nazywa wybrane przykłady dzieł znanych artystów: malarzy, rzeźbiarzy, architektów z regionu swego pochodzenialub innych;

3)

wyjaśnia pojęcia: oryginałczy kopia obrazulub rzeźby; miniatura obrazulub rzeźby; reprodukcjaitp.; wskazuje miejsca prezentacji sztuk plastycznych.

VI.

Edukacja techniczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie organizacji pracy. Uczeń:

1)

planuje i realizuje własne projekty/prace; realizującte projekty/prace współdziała w grupie;

2)

wyjaśnia znaczenie oraz konieczność zachowaniaładu, porządku i dobrej organizacji miejsca pracyze względów bezpieczeństwa;

3)

ocenia projekty/prace, wykorzystując poznane i zaakceptowane wartości: systematyczność działania, pracowitość, konsekwencja, gospodarność, oszczędność, umiar w odniesieniu dokorzystania z czasu, materiałów, narzędzi i urządzeń;

4)

organizuje pracę, wykorzystuje urządzenia techniczne i technologie; zwraca uwagęna zdrowie i zachowanie bezpieczeństwa, z uwzględnieniem selekcji informacji, wykonywania czynności użytecznychlub potrzebnych.

2.

Osiągnięcia w zakresie znajomości informacji technicznej, materiałów i technologii wytwarzania. Uczeń:

1)

odczytuje podstawowe informacje techniczne i stosuje w działaniu sposoby użytkowania: materiału, narzędzi, urządzenia zgodnie z instrukcją, w tymmultimedialną;

2)

wykonuje przedmioty użytkowe, w tymdekoracyjne i modele techniczne:

a)

z zastosowaniem połączeń nierozłącznych: sklejanie klejem, wiązanie, szycielub zszywanie zszywkami, sklejanie taśmąitp.,

b)

używając połączeń rozłącznych: spinanie spinaczami biurowymi, wiązanie sznurkiemlub wstążką ozdobną,

c)

bezużycia kleju, taśm, zszywek, np. wybrane modele technik origami, modele kartonowe nacinane,

d)

z wykorzystaniem prądu elektrycznego: lampion, dekoracjaświąteczna;

3)

stosuje poznaną technologię przy wykonywaniu przedmiotów użytkowychlub montowaniu wybranych modeli urządzeń technicznych;

4)

wykonuje przedmiot/model/pracę według własnego planu i opracowanego sposobu działania.

3.

Osiągnięcia w zakresie stosowania narzędzi i obsługi urządzeń technicznych. Uczeń:

1)

wyjaśnia działanie i funkcję narzędzi i urządzeń wykorzystywanych w gospodarstwie domowym i w szkole;

2)

posługujesię bezpiecznie prostymi narzędziami pomiarowymi, urządzeniami z gospodarstwa domowego, a także urządzeniami dostępnymi w szkole.

VII.

Edukacja informatyczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia, analizowania i rozwiązywania problemów. Uczeń:

1)

układa w logicznym porządku: obrazki, teksty, polecenia (instrukcje) składającesię m.in. nacodzienne czynności;

2)

tworzy polecenielub sekwencje poleceńdla określonego planu działania prowadzące doosiągnięcia celu;

3)

rozwiązuje zadania, zagadki i łamigłówki prowadzącedo odkrywania algorytmów.

2.

Osiągnięcia w zakresie programowania i rozwiązywania problemów z wykorzystaniem komputera i innych urządzeń cyfrowych. Uczeń:

1)

programuje wizualnie: proste sytuacjelub historyjki według pomysłów własnych i pomysłów opracowanych wspólnie z innymi uczniami, pojedyncze polecenia, a takżeich sekwencje sterujące obiektemna ekranie komputera bądź innego urządzenia cyfrowego;

2)

tworzy proste rysunki, dokumenty tekstowe, łącząc tekst z grafiką, np. zaproszenia, dyplomy, ulotki, ogłoszenia; powiększa, zmniejsza, kopiuje, wkleja i usuwa elementy graficzne i tekstowe - doskonali przytym umiejętności pisania, czytania, rachowania i prezentowania swoich pomysłów;

3)

zapisuje efekty swojej pracywe wskazanym miejscu.

3.

Osiągnięcia w zakresie posługiwaniasię komputerem, urządzeniami cyfrowymi i sieciami komputerowymi. Uczeń:

1)

posługujesię komputeremlub innym urządzeniem cyfrowym oraz urządzeniami zewnętrznymi przy wykonywaniu zadania;

2)

kojarzy działanie komputeralub innego urządzenia cyfrowego z efektami pracy z oprogramowaniem;

3)

korzysta z udostępnionychmu stron i zasobów internetowych.

4.

Osiagnięcia w zakresie rozwijania kompetencji społecznych. Uczeń:

1)

współpracuje z uczniami, wymieniasię z nimi pomysłami i doświadczeniami, wykorzystując technologię;

2)

wykorzystuje możliwości technologiido komunikowaniasię w procesie uczeniasię.

5.

Osiągnięcia w zakresie przestrzegania prawa i zasad bezpieczeństwa. Uczeń:

1)

posługujesię udostępnionąmu technologią zgodnie z ustalonymi zasadami;

2)

rozróżnia pożądane i niepożądane zachowania innych osób (również uczniów) korzystających z technologii, zwłaszcza w sieci internet;

3)

przestrzega zasad dotyczących korzystania z efektów pracy innych osób i związanych z bezpieczeństwem w internecie.

VIII.

Edukacja muzyczna.

1.

Osiągnięcia w zakresie słuchania muzyki. Uczeń:

1)

słucha, poszukujeźródeł dźwięku i jeidentyfikuje;

2)

słucha muzyki w połączeniu z aktywnością ruchową, gestami dźwiękotwórczymi: klaskanie, pstrykanie, tupanie, uderzanie o udaitp. oraz z towarzyszeniem prostych opracowań instrumentalnych;

3)

reagujena sygnały muzyczne w różnych sytuacjach zadaniowych;

4)

odróżnia dźwięki muzyki, np. wysokie - niskie, długie - krótkie, ciche - głośne, głosy ludzkie: sopran, bas; odróżnia i nazywa wybrane instrumenty muzyczne;

5)

rozróżnia muzykę wykonywaną przez solistę, chór, orkiestrę;

6)

rozróżniana podstawie słuchanego utworu muzykę: smutną, wesołą, skoczną, marszową itp.;

7)

słucha w skupieniu krótkich utworów muzycznych.

2.

Osiągnięcia w zakresie ekspresji muzycznej. Śpiew. Uczeń:

1)

śpiewa różne zestawy głosek, sylaby, wykorzystuje poznane melodie i tworzy własne, naśladuje odgłosy zwierząt;

2)

nuci poznane melodie, śpiewa piosenki podczas zabawy, nauki, uroczystości szkolnych, świąt w tymświąt narodowych;

3)

śpiewaśpiewanki, piosenki i pieśni charakterystycznedla tradycji i zwyczajów polskich, kilka utworów patriotycznych i historycznych;

4)

śpiewa dbając o prawidłową postawę, artykulację i oddech, przy zachowaniu naturalnej skali głosu;

5)

rozpoznaje i śpiewa hymn Polski;

6)

śpiewa kilka wybranych krótkich piosenek w języku obcym.

3.

Improwizacja ruchowa, rytmika i taniec. Uczeń:

1)

przedstawia ruchem treść muzyczną (np. dynamikę, nastrój, wysokość dźwięku, tempo, artykulację) oraz treść pozamuzyczną (np. fabułę, odczucia, przekład znaczeniowy słów);

2)

interpretuje ruchem schematy rytmiczne;

3)

tworzy improwizacje ruchowe inspirowane wyliczankami, rymowankami i rytmizowanymi tekstami;

4)

wykonuje pląsy;

5)

poruszasię i tańczy według utworzonych przez siebie układów ruchowych, z rekwizytem, bezrekwizytudo muzyki i przy muzyce;

6)

tworzy sekwencje i układy poruszaniasię doulubionych przez siebie utworów muzycznych, wykorzystujeje doanimacji i zabawy w grupie;

7)

tańczy według układów ruchowych charakterystycznychdla wybranych tańców (w tymintegracyjnych, ludowych polskich oraz innych krajów Europy i świata).

4.

Grana instrumentach muzycznych. Uczeń:

1)

grazadane przez nauczyciela i własne schematy rytmiczne;

2)

wykonuje tematy rytmiczne wybranych, znanych utworów muzycznych (ludowych, popularnych, dziecięcych, klasycznych, wokalnych, instrumentalnych, polskich i zagranicznych) z użyciem instrumentów perkusyjnych;

3)

realizuje schematy i tematy rytmiczne, eksperymentuje przy użyciunp. patyczków, pudełek, papieru, trawy, piszczałek, gwizdków, kogucikówna wodę;

4)

wykonuje instrumenty m.in. z materiałów naturalnych i innych oraz wykorzystujetak powstałe instrumentydo akompaniamentu, realizacji dźwięku podczas zabaw i zadań edukacyjnych, organizacji koncertów i przedstawień teatralnych;

5)

wykonuje akompaniament dośpiewu, stosuje gesty dźwiękotwórcze (np. tupanie, klaskanie, pstrykanie, uderzanie o uda);

6)

eksperymentuje i poszukuje dźwięków, fragmentów znanych melodii przy użyciunp. dzwonków, ksylofonu, fletu podłużnego, flażoletu - flecika polskiego;

7)

gramelodie piosenek i utworów instrumentalnych, dowyboru: nadzwonkach, ksylofonie, flecie podłużnym, flażolecie - fleciku polskimlub innych.

5.

Osiągnięcia w zakresie znajomości form zapisu dźwięku. Uczeń:

1)

wyjaśnia różne formy zapisu dźwięków, muzyki, np. nagranie przy pomocy komputera, dyktafonu, telefonu, czyzapis przy pomocy notacji muzycznej;

2)

zapisuje w zabawie z instrumentami perkusyjnymi dźwiękinp. poprzez układ piktogramów, klocków rytmicznych, kolorów, liczb, czyobrazków; szyfruje, koduje, wykorzystuje utworzony zapis w zabawie;

3)

korzysta z wybranego zapisu melodii w czasiegry nainstrumencie: dzwonkach, ksylofonie, flecie podłużnym, flażolecie - fleciku polskim.

IX.

Wychowanie fizyczne.

1.

Osiągnięcia w zakresie utrzymania higieny osobistej i zdrowia. Uczeń:

1)

utrzymuje w czystości ręce i całe ciało, przebierasię przed zajęciami ruchowymi i poich zakończeniu; wykonujete czynności samodzielnie i w stosownym momencie;

2)

dostosowuje strójdo rodzaju pogody i pory roku w trakcie zajęć ruchowych odpowiednio naświeżym powietrzu i w pomieszczeniu;

3)

wyjaśnia znaczenie ruchu w procesie utrzymania zdrowia;

4)

przygotowujewe właściwych sytuacjach i w odpowiedni sposób swoje ciałodo wykonywania ruchu;

5)

maświadomość znaczenia systematyczności i wytrwałości w wykonywaniućwiczeń;

6)

uznaje, żekażdy człowiekma inne możliwości w zakresie sprawności fizycznej, akceptuje sytuację dzieci, które z uwagina chorobęnie mogąbyć sprawne w każdej formie ruchu.

2.

Osiągnięcia w zakresie sprawności motorycznych. Uczeń:

1)

przyjmuje podstawowe pozycje doćwiczeń: postawa zasadnicza, rozkrok, wykrok, zakrok, stanie jednonóż, klęk podparty, przysiad podparty, podpór przodem, podpór tyłem, siad klęczny, skrzyżny, skulony, prosty;

2)

pokonuje w biegu przeszkody naturalne i sztuczne, biega z wysokim unoszeniem kolan, biega w połączeniuze skokiem, przenoszeniem przyborównp. piłki, pałeczki, z rzutem docelu ruchomego i nieruchomego, bieg w różnym tempie, realizuje marszobieg;

3)

rzuca i podaje jednorącz, w miejscu i ruchu, oburączdo przodu, znad głowy, piłką małą i dużą, rzuca małymi przyboramina odległość i docelu, skacze jednonóż i obunóż zezmianą tempa, kierunku, pozycji ciała, skacze w daldowolnym sposobem, skacze przez skakankę, wykonuje przeskok zawrotny przezławeczkę, naskoki i zeskoki, skoki zajęcze;

4)

wykonujećwiczenia zwinnościowe:

a)

skłony, skrętoskłony, przetoczenie, czołganie, podciąganie,

b)

czworakowanieze zmianą kierunku i tempa ruchu,

c)

wspinasię,

d)

mocowanie w pozycjach niskich i wysokich,

e)

podnoszenie i przenoszenie przyborów;

5)

wykonuje przewrót w przód z przysiadu podpartego;

6)

wykonujećwiczenia równoważnebez przyboru i z przyboremnp. naławeczce gimnastycznej;

7)

samodzielnie wykonujećwiczenia prowadzącedo zapobiegania wadom postawy. 3. Osiągnięcia w zakresie różnych form rekreacyjno-sportowych. Uczeń:

1)

organizuje zespołową zabawęlub gręruchową z wykorzystaniem przyborulub bez;

2)

zachowuje powściągliwość w ocenie sprawności fizycznej koleżanek i kolegów - uczestników zabawy, respektujeich prawodo indywidualnego tempa rozwoju, radzi sobie w sytuacji przegranej i akceptuje zwycięstwo, np. drużyny przeciwnej, gratuluje drużynie zwycięskiej sukcesu;

3)

respektuje przepisy, reguły zabaw i gier ruchowych, przepisy ruchu drogowego w odniesieniu dopieszych, rowerzystów, rolkarzy, biegaczy i innych osób, których poruszaniesię

w miejscu publicznym może stwarzać zagrożenie bezpieczeństwa;

4)

uczestniczy w zabawach i grach zespołowych, z wykorzystaniem różnych rodzajów piłek;

5)

wykonuje prawidłowo elementy charakterystycznedla gier zespołowych: rzuty i chwyty ringo, podania piłkido partnera jednorącz i oburącz w miejsculub w ruchu, odbicia piłki, kozłowanie w miejscu i w ruchu, podania piłki w miejscu i w ruchu, prowadzenie piłki, strzałdo celu;

6)

układa zespołowe zabawy ruchowe i w nich uczestniczy, maświadomość, iżsukces w takiej zabawie odnosisię dzięki sprawności, zaradności i współdziałaniu;

7)

jeździna dostępnym sprzęcie sportowym, np. hulajnodze, rolkach, rowerze, sankach, łyżwach.

X.

Edukacja językowa. Język obcy nowożytny.

1.

Uczeń posługujesię bardzo podstawowym zasobemśrodków językowych dotyczących jego samego i jego najbliższego otoczenia, umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie następujących tematów:

1)

ja i moibliscy (rodzina, przyjaciele);

2)

moje miejsce zamieszkania (mójdom, moja miejscowość);

3)

moja szkoła;

4)

popularne zawody;

5)

mójdzień, moje zabawy;

6)

jedzenie;

7)

sklep;

8)

mójczas wolny i wakacje;

9)

święta i tradycje, mójkraj;

10)

sport;

11)

moje samopoczucie;

12)

przyroda wokół mnie;

13)

świat baśni i wyobraźni.

2.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne, artykułowane wyraźnie i powoli, w standardowej odmianie języka:

1)

reagujena polecenia;

2)

rozumie sens krótkich wypowiedzi, opowiadań, bajek i historyjek oraz prostych piosenek i wierszyków, szczególniegdy sąwspieranenp. obrazkami, rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami, dodatkowymi dźwiękami;

3)

znajduje w wypowiedzi określone informacje.

3.

Uczeń rozumie wyrazy oraz jedno- lubkilkuzdaniowe, bardzo proste wypowiedzi pisemne (np. historyjki obrazkowe z tekstem, opowiadania):

1)

rozumie ogólny sens tekstu, szczególniegdy jest wspierany obrazemlub dźwiękiem;

2)

znajduje w wypowiedzi określone informacje.

4.

W zakresie wypowiedzi ustnych uczeń:

1)

powtarza wyrazy i proste zdania;

2)

tworzy bardzo proste i krótkie wypowiedzi według wzoru, np. nazywa obiekty z otoczenia i opisujeje, nazywa czynności;

3)

recytuje wiersze, rymowanki, odgrywa dialogi, śpiewa piosenki - samodzielnielub w grupienp. w realizacji małych form teatralnych;

4)

używa poznanych wyrazów i zwrotów podczas zabawy.

5.

W zakresie wypowiedzi pisemnych uczeń:

1)

przepisuje wyrazy i proste zdania;

2)

pisze pojedyncze wyrazy i zwroty;

3)

pisze bardzo proste i krótkie zdania według wzoru i samodzielnie.

6.

W zakresie reagowania uczeń:

1)

reaguje werbalnie i niewerbalniena polecenia;

2)

przedstawia siebie i inne osoby - mówinp. jaksię nazywa, ilema lat, skąd pochodzi, copotrafi robić;

3)

zadaje pytania i udziela odpowiedzi w ramach wyuczonych zwrotów;

4)

stosuje podstawowe zwroty grzecznościowe (np. witasię i żegna, dziękuje, prosi, przeprasza);

5)

wyraża swoje upodobania.

7.

W zakresie przetwarzania tekstu uczeń nazywa w języku obcym nowożytnymnp. osoby, zwierzęta, przedmioty, czynności - z najbliższego otoczenia oraz przedstawione w materiałach wizualnych i audiowizualnych.

8.

Uczeń:

1)

wie, żeludzie posługująsię różnymi językami i abysię z nimi porozumieć, warto nauczyć sięich języka;

2)

posiada podstawowe informacje o krajach, w których ludzie posługująsię danym językiem obcym.

9.

Uczeń potrafi określić, czegosię nauczył, i wie, w jaki sposób może samodzielnie pracowaćnad językiem (np. przez oglądanie bajek w języku obcym nowożytnym, korzystanie zesłowników obrazkowych i gier edukacyjnych).

10.

Uczeń współpracuje z rówieśnikami w trakcie nauki.

11.

Uczeń korzysta zeźródeł informacji w języku obcym nowożytnym (np. zesłowników obrazkowych, książeczek), równieżza pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.

XI.

Edukacja językowa. Język mniejszości narodowejlub etnicznej.

1.

Świadomość własnego dziedzictwa narodowegolub etnicznego. Uczeń:

1)

dostrzega i rozumie wartość swego języka ojczystego, maświadomość swojej tożsamości narodowejlub etnicznej;

2)

poznaje elementy przyrody, kultury materialnej i duchowej mniejszości narodowejlub etnicznej, doktórej należy;

3)

poznaje elementy historii mniejszości narodowejlub etnicznej, doktórej należy.

2.

Kształcenie językowe. Uczeń:

1)

uważnie słucha wypowiedzi i korzysta z przekazywanych informacji;

2)

czytaze zrozumieniem teksty literackie oraz informacyjne;

3)

wyciąga wnioski z przesłanek zawartych w tekście;

4)

wyszukuje w tekście potrzebne informacje i w miarę możliwości korzystaze słowników i encyklopedii przeznaczonychdla dziecina I etapie edukacyjnym;

5)

znaformy użytkowe: życzenia, zaproszenie, zawiadomienie, list, notatkado kroniki;

6)

zna i stosuje formy grzecznościowe w kontaktach międzyludzkich;

7)

tworzy w formie ustnej i pisemnej kilkuzdaniową wypowiedź, krótkie opowiadanie i opis, list prywatny, życzenia, zaproszenie;

8)

dobiera właściwe formy komunikowaniasię w różnych sytuacjach społecznych;

9)

przejawia wrażliwość estetyczną w wypowiedziach inspirowanych twórczościądla dzieci, tworzy, przekształca i rozwija swoje wypowiedzi;

10)

uczestniczy w rozmowach: zadaje pytania, udziela odpowiedzi i prezentuje własne zdanie;

11)

poszerza zasób słownictwa, czytając teksty literackie oraz inne teksty kultury;

12)

znaalfabet: rozróżnia litery, głoski, znaki fonetyczne; dzieli wyrazyna sylaby; oddziela wyrazy w zdaniu, oddziela zdania w tekście i poprawnieje zapisuje (zgodnie z elementarnymi zasadami ortografii i interpunkcji);

13)

pisze czytelnie i estetycznie;

14)

przepisuje teksty, pisze z pamięci i zesłuchu; w miarę swoich możliwości samodzielnie realizuje pisemne zadania domowe.

3.

Kształcenie literackie i kulturowe. Uczeń:

1)

w tekście literackim wybiera określone fragmenty, określa czas i miejsce akcji, wskazuje głównych bohaterów;

2)

czyta i recytuje, z uwzględnieniem interpunkcji, intonacji, akcentów, poprawnej wymowy;

3)

wykorzystuje teksty literackiedo tworzenia własnych wypowiedzi;

4)

czyta wskazane teksty literackie i wypowiadasię naich temat.

XII.

Edukacja językowa. Język regionalny ‒ język kaszubski.

1.

Znajomośćśrodków językowych. Uczeń posługujesię podstawowym zasobemśrodków językowych dotyczących jego samego, najbliższego otoczenia i przeżywanej codzienności, umożliwiającym realizację wymagań ogólnych w zakresie następujących obszarów tematycznych:

1)

ja i moibliscy: rodzina, przyjaciele;

2)

mójdom, pomieszczenia, meble, sprzęty użytku codziennego;

3)

jedzenie, artykuły spożywcze, owoce i warzywa, posiłki i potrawy;

4)

moja szkoła: moja klasa, przybory szkolne;

5)

przyroda wokół mnie;

6)

czas: kalendarz, pory roku, miesiące, dnitygodnia;

7)

Kaszuby, mojeśrodowisko lokalne, moja miejscowośćna mapie Kaszub i Polski;

8)

popularne i tradycyjne zawody związane z życiemna Kaszubach;

9)

zakupy, sklep, rynek, targowisko;

10)

mójdzień (plan dnia), mójczas wolny, wakacje;

11)

moje zainteresowania, zabawy i zabawki dziecięce;

12)

święta i tradycje (Gòdë i Jastrë);

13)

świat baśni i wyobraźni, bohaterowie bajek i mitów kaszubskich.

2.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia wypowiedzi ustnych. Uczeń:

1)

rozumie proste wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie, powoli;

2)

reaguje ruchem, gestem i słowniena polecenia;

3)

rozumie sens krótkich wypowiedzi, opowiadań, bajek i historyjek oraz prostych piosenek i wierszyków i innych tekstów, szczególniegdy sąwspierane, np. obrazkami, rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami, dodatkowymi dźwiękami;

4)

rozumie sens tekstu, szczególniegdy jest wspierany obrazemlub dźwiękiem;

5)

znajduje określone informacje w usłyszanym tekście;

6)

potrafi odróżniać ważne i mniej ważne informacje w usłyszanym tekście.

3.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia wypowiedzi pisemnych. Uczeń:

1)

rozumie sens tekstu, szczególniegdy jest wspierany obrazemlub dźwiękiem;

2)

znajduje określone informacje w tekście pisanym;

3)

poprawnie czyta bardzo krótkie teksty literackie;

4)

czyta proste nieliterackie teksty;

5)

podczas czytania uwzględnia dykcję, pauzy i akcent.

4.

Osiągnięcia w zakresie tworzenia wypowiedzi ustnych (mówienie). Uczeń:

1)

powtarza wyrazy i proste zdania w języku kaszubskim;

2)

wygłasza z pamięci bardzo proste i krótkie teksty w języku kaszubskim: wiersze, rymowanki, piosenki z repertuaru dziecięcego - samodzielnielub w grupie (np. podczas miniprzedstawienia teatralnego);

3)

tworzy bardzo proste i krótkie wypowiedzi według wzoru, np. nazywa obiekty z otoczenia i opisujeje, nazywa czynności;

4)

używa poznanych wyrazów i zwrotów podczas zabawy.

5.

Osiągnięcia w zakresie tworzenia wypowiedzi pisemnych. Uczeń:

1)

przepisuje pojedyncze wyrazy i zwroty;

2)

pisze proste i krótkie zdania według wcześniej poznanych schematów;

3)

pisze, stosując w tekstach elementarne zasady ortografii kaszubskiej i interpunkcji.

6.

Osiągnięcia w zakresie reagowaniana wypowiedzi. Uczeń:

1)

reaguje werbalnie i niewerbalniena polecenia;

2)

przedstawia siebie i inne osoby - mówinp. jaksię nazywa, ilema lat, skąd pochodzi;

3)

zadaje pytania i udziela odpowiedzi w ramach wyuczonych zwrotów;

4)

stosuje podstawowe zwroty grzecznościowe typowedla kultury kaszubskiej (np. wita się i żegna, dziękuje, prosi, przeprasza).

7.

Osiągnięcia w zakresie przetwarzania wypowiedzi. Uczeń:

1)

nazywa w języku kaszubskim przedstawione w materiałach wizualnych i audiowizualnych obiekty (np. osoby, zwierzęta, przedmioty) i czynności;

2)

podaje w języku polskim znaczenie prostych słówlub zwrotów sformułowanych w języku kaszubskim;

3)

podaje w języku kaszubskim znaczenie prostych słówlub zwrotów sformułowanych w języku polskim;

4)

przekazuje w języku polskim ogólny sens tekstu słuchanego w języku kaszubskim.

8.

Znajomość i rozumienie bardzo prostych elementów otaczającegoświata przyrodniczo-geograficznego, bardzo prostych treści kultury materialnej, duchowej i tradycji kaszubskiej oraz umiejętność funkcjonowaniawe wspólnocie kaszubskiej (nabywane w czasie lekcji, wycieczek w środowisko lokalne i regionalne oraz warsztatów i projektów edukacyjnych). Uczeń posiada podstawowe informacje w zakresie następujących treści kształcenia:

1)

perspektywaświata: moja miejscowość, moja gmina i mójpowiatna Kaszubach, mójregion (geografia i przyroda regionu);

2)

przestrzeń regionu: architektura lokalna i obiekty zabytkowe typowedla kultury lokalnej;

3)

geografia literacka: moja wieś, miasto, gmina, powiat w legendach i innych tekstach literackich;

4)

symbole Kaszub: godło;

5)

stworzenieświata i świat ludzi w kaszubskojęzycznej bibliidla dzieci i legendach;

6)

rokobrzędowyna Kaszubach: Gòdë, Jastrë, obchodzenieświąt w mojej rodzinie;

7)

obrzędowość rodzinna: ślub, wesele, narodziny, urodziny; tradycja chleba;

8)

wartości w kaszubskich bajkach: mądrość, przyjaźń;

9)

kaszubskiegry i zabawy dziecięce;

10)

skarby Kaszub w bajkach (np. bursztyn);

11)

morze i ziemia w legendach i przysłowiach;

12)

praca związana z morzem i z uprawą ziemi;

13)

sztuka ludowa i rzemiosło użytkowe: zabawki ludowe, tradycyjne malarstwona szkle, tkactwona ramkach, kwiaty papierowe, rzeźba w glinie;

14)

haft kaszubski (kolorystyka, wzornictwona odzież);

15)

edukacja między kulturowa: różnice między polskimi a kaszubskimi tradycjami Bożego Narodzenia, dialog międzywyznaniowy (świątynie chrześcijańskiena Pomorzu, Boże Narodzenie w tradycjach chrześcijańskich);

16)

kuchnia i tradycyjne przetwórstwo kaszubskie;

17)

wycieczki edukacyjne w miejsca lokalne i domuzeów lokalnych;

18)

warsztaty i projekty edukacyjne, spotkania z ciekawymi ludźmi.

Lektury:

1)

Jan Brzechwa, Brzechwa dzecoma (tłum. nakaszubski: T. Fopke);

2)

Tomasz Fopke, wybór wierszy i piosenek;

3)

Stanisław Janke, Krôj czi pôjczi, wybrane utwory;

4)

Stanisław Janke, Żużónkajak mrzónka. Kołysanka z marzeń, wybrane utwory;

5)

Janusz Mamelski, Żëcé dzecy. Życie dzieci. Kaszubskie wierszykidla dzieci, wybrane utwory;

6)

Alojzy Nagel, Bajki i bajeczki. Bôjczi i bôjeczci;

7)

Alojzy Nagel, wybór opowiadań;

8)

Jan Piepka, Moja kotka, mójkot, wybrane utwory;

9)

Jerzy Samp, Zaklęta stegna. Bajki kaszubskie, wybrane utwory;

10)

Jan Trepczyk, Ukłôdk dlô dzôtk, wybrane utwory;

11)

Ewa Warmowska, wybór wierszy i opowiadań;

12)

Marzena Dembek, Mój słowôrz;

13)

Inne legendy, bajki i podania ludowelub autorskie (np. z: Janusz Mamelski Legendy kaszubskie. Kaszëbsczé legeńdë) ;

14)

Utwory literackie podkreślające identyfikację wspólnotową (np. B. Sychta, Kaszëba béł mójtatk, A. Labuda, Chto..., J. Trepczyk, Stark, E. Warmowska, Môłi ricérz);

15)

E. i P. Marczakowie, Pomorskie ABC przestrzeni. Ilustrowany słownikdla dzieci, wybrane hasła.

XIII.

Etyka.

1.

Osiągnięcia w zakresie rozumienia podstawowych zasad i pojęć etyki. Uczeń:

1)

maświadomość, żejako człowiek posiada swoją niezbywalną godność orazże wszystkie inne osoby posiadają taką godność;

2)

odkrywa wolność jako wartość przypisaną osobie, także osobie w jego wieku;

3)

dostrzega, żegranice jego wolności wytycza godność i dobro innych osób, np. z kręgu rodziny, klasy, rówieśników;

4)

odkrywa, żejego wybór rodzi konsekwencje, które dotyczą jego samego;

5)

dostrzega, żekażdy powinien brać odpowiedzialnośćza swoje wybory;

6)

dostrzega, żelepiej poznaje siebie, bardziejsię rozwija i czerpie szczęście w relacji z innymi osobaminiż w samotności;

7)

odkrywa, żewspółtworzy różne wspólnoty osób, np. rodzinę, klasę, państwo;

8)

maświadomość, żekażdej osobie ludzkiej, także jemu, należysię szacunek, żeszacunkiem należy obdarzać także wspólnoty osób - rodzinę, klasę, naród (ojczyznę), w tymwspólnotę religijną - a także symbole tych wspólnot;

9)

określa, cojest dobre, a cojestzłe, w otaczającym goświecie i w świecie poznawanych tekstów oraz podaje uzasadnienie swojego zdania;

10)

odróżnia szczęścieod doraźnie odczuwanej przyjemności i poznaje, żedobro jestźródłem szczęścia własnego oraz innych osób;

11)

odkrywa, żewspólnota osób której jest członkiem, ustanawia swoje zasady (normy) i oczekujeich respektowania.

2.

Osiągnięcia w zakresie stosowania poznanych zasad. Uczeń:

1)

szanuje godność każdej osoby ludzkiej oraz swoją, wyraża swoim komunikatem werbalnym i niewerbalnym;

2)

uwzględnia coraz częściej godność i dobro innych osób, podejmując decyzję o działaniu;

3)

wyraża szacunek wobec osób, wspólnot osób orazich symboli w sytuacjach codziennych i uroczystych, przejawiając właściwe zachowanie;

4)

wchodzi w relacje z innymi osobami (rówieśnikami, nauczycielami), szanującto, co jest wartościądla nich i nazywającto, cojest wartościądla niego;

5)

naśladuje i przyjmuje jako własne zachowania dobrena podstawie doświadczeń zeświata realnego oraz przykładów płynących z tekstów literackich, filmów i innychźródeł;

6)

przestrzega zasad obowiązującychwe wspólnocie osób, której jest członkiem.

Warunki i sposób realizacji

Edukacja wczesnoszkolna jako pierwszy etap kształcenia w systemie szkolnym obejmuje trzy lata nauki w klasach I-III. Charakteryzują ją:

1)

spokój i systematyczność procesu nauki;

2)

wielokierunkowość;

3)

dostosowanie tempa pracydo możliwości psychoruchowych każdego ucznia;

4)

dostosowanie poznawanych zagadnieńdo możliwości percepcyjnych ucznia.

Edukacjana tymetapie wymaga niezwykłej staranności w doborze treści, środków, strategii, metod kształcenia, abyukazać uczniom scalony obrazświata i ułatwić jego rozumienie.

Kształceniena I etapie edukacyjnym kontynuuje rozpoczęty w przedszkolu proces adaptacji dowspółpracy w grupie oraz proces indywidualnej i grupowej aktywności poznawczej. Pozwalato uczniomna stopniowe rozpoznawanie różnych wzorów uczeniasię, umożliwia pełne i bardziejświadome uczestnictwo w procesie edukacyjnym, a także optymalne wykorzystanie swojego potencjału.

Edukacja w klasach I-III realizowana jest w postaci kształcenia zintegrowanego. Kształcenie zintegrowane obejmuje: integrację czynnościową, metodyczną, organizacyjną i treściową. Podstawową formą organizowania pracy dziecka powinienbyć dzień jego wielokierunkowej

aktywności, a nieklasyczna lekcja szkolna. Kształcenie zintegrowaneto koncepcja wieloaspektowej aktywizacji dziecka wraz z potrzebą stałego diagnozowania jego rozwoju, wspieranie funkcji stymulujących rozwój i jednocześnie odrzucenie funkcji selektywnych. Elementem integrującym kierunki edukacji jest język w swym aspekcie semiotycznym. Nauczyciele w klasach I-III, rozpoznając możliwości uczniów, w tymuczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych, posługująsię własnymi twórczymi rozwiązaniami w zakresie realizacji treści podstawy programowej kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej. Uczeniesię jako proces twórczy samo w sobie wyklucza jeden wzór organizacyjnyczy metodyczny. Nauczyciele, organizując zajęcia, planują proces wychowania, w którym realizowane zadania pomagają uczniom:

1)

poznać wartości i adekwatnedo nich zachowania;

2)

osiągnąć sukces budujący poczucie własnej wartości uczniów oraz rozwijający motywację i zamiłowaniedo dalszej nauki.

Proces edukacji przybiera różne formy: pracy z udziałem całego zespołu, pracy w grupach, pracy indywidualnej i jest wyprowadzany z naturalnych sytuacji edukacyjnych.

Nauczyciele organizują edukację dzieci jako dynamiczny proces nadawania osobistego sensu i rozumienia ciągle zmieniającejsię rzeczywistości, a niejako przekaz gotowych informacji. Proces edukacji umożliwia eksploracjęświata, zdobywanie nowych doświadczeń i interakcję z otoczeniem. Natej podstawie uczeń buduje swoją wiedzę.

Nauczyciele w klasach I-III uwzględniają:

1)

trzy naturalne strategie uczeniasię dzieci: percepcyjno-odtwórczą (uczeń uczysię według przedstawionego wzoru - naśladuje), percepcyjno-wyjaśniającą (uczeń uczysię częściowo według wzoru, szuka wyjaśnień i podpowiedzi) i percepcyjno-innowacyjną (uczeń przekształca informacje i tworzy innowacje, w tymwłasne strategie myślenia);

2)

stosowanie różnorodnych metod kształcenia, w tymmetod organizacyjnych (łącznie z klasami autorskimi).

Nauczyciel prowadzący klasęzna funkcje stosowanych metod i dostosowuje jedo stylu uczeniasię swoich uczniów. Warsztat pracy nauczyciela opierasię nawspółczesnych podstawach naukowych.

Istotą edukacji polonistycznej jest proces poznawania języka mówionego i pisanego w kontakcie zeświatem zewnętrznym, w tym z otoczeniem społeczno-przyrodniczym oraz kulturą regionalną i narodową. Nadrzędną wartością edukacji polonistycznej stajesię zatem komunikatywne posługiwaniesię przez dzieci językiem ojczystym w mowie i w piśmie połączone z umiejętnością czytania w stopniu umożliwiającym płynne uczeniesię przez dziecko tego językana I i kolejnych etapach edukacyjnych. Budowanie umiejętności czytania powinnosię odbywać przez codzienne czytanie przez nauczyciela fragmentów lektur oraz wspólne rozmowy o nichtak, abykażdy uczeń miał szansęna polisensoryczną eksplorację treści utworów. Taka forma pozwala uniknąć zniechęceniado czytania, a wprost przeciwnie - zachęca, intryguje i poszerza zakres percepcji tekstu.

Istota edukacji matematycznej prowadzido stopniowego odkrywania i poznania pojęć podstawowych, takichjak liczbaczy działanie arytmetyczne. Procesten oparty jest naintuicji matematycznej dziecka oraz własnych strategiach myślenia dziecka. Nauczyciel zobowiązany jest zatemtak planować zajęcia, abywiedza matematyczna stopniowo układała się w logicznie powiązany system prowadzącyod myślenia konkretno-obrazowego w kierunku myślenia pojęciowego. Pomaga w tymspiralny i liniowy układ treści.

Istotą edukacji społecznej i jejrezultatem jest odkrycie istnienia określonych procesów zachodzących w otoczeniu uczniów. Ich rozumienie jest zawsze pochodną obserwacji i doświadczenia jako wyniku celowego spostrzegania. Nauczycieldba zatem o organizację przestrzeni, w której uczniowie mogą eksplorować, obserwować i doświadczać. Ta przestrzeń niezamykasię wyłącznie w obrębie klasyczy budynku szkoły.

Edukacja muzyczna, która z uwagina swąspecyfikę, doskonali percepcję słuchową, sferę

emocjonalną, wrażliwość estetyczną i ekspresję twórczą, w kształceniu zintegrowanym jest codziennym elementem zajęć. Muzykowanie wspiera motywacjędo działań grupowych oraz wpływana nastrój uczniów, coma wielkie znaczenie w procesie organizacji grupy.

Nieodzownym elementem codziennych doświadczeń uczniów w klasach I-IIIsą wszelkie działania wykorzystujące mnogość technik plastycznych. Istotą edukacji plastycznej jest umożliwienie dzieciom postrzegania wartości wizualnych, które zawartesą w otoczeniu oraz w naturze. Uczeń przezich przeżywanie rozwija swoją sferę duchową. Dzieci, mając naturalną potrzebę wyrażania swych doznań wewnętrznych, wykorzystujądo tego techniki plastyczne, muzykowanieczy działania konstrukcyjne. Znaczenie tych działań jest równorzędne z aktywnością polonistycznączy matematyczną, a dzięki integracji czynnościowej, organizacyjnej i metodycznej działaniate wspomagają rozwój mowy i myślenia.

Istotą edukacji technicznej jest praca dziecka, a podejmowane przez dziecko zadania techniczne prowadządo konstrukcji form użytkowych. Tezaś nauczyciel włączado kolejnych działań jako materiał dydaktyczny, ukazując dzieciomich funkcjonalność. Nadrzędna wartość zadań technicznychto określone umiejętności oraz sprawności techniczne, w tymmanualne.

Proces edukacji w klasach I-III opierasię napodstawowych potrzebach dzieci. Jedną z najważniejszych jest potrzeba ruchu. Dla zabezpieczenia zdrowego rozwoju, zajęcia ruchowe odbywająsię każdego dnia jako element kształcenia zintegrowanego. Wskazane jest, abyco najmniej jedna godzina zajęć wychowania fizycznego w tygodniu odbywała się w sali gimnastycznej z dostępemdo wszelkichśrodków i sprzętów sportowych. Nauczyciel, planując pracę oddziału, uwzględnia wszelkie zabawy i gryruchowe, zapobiegające wadom postawy orazćwiczenia kształtujące nawyki utrzymania prawidłowej postawy. Istnieje także potrzeba organizowania odrębnych zajęć gimnastyki kompensacyjno-korekcyjnej

prowadzonych przez specjalistów posiadających odpowiednie kwalifikacje. W klasach I-III wiele zajęć, w tymruchowych, nauczyciel organizuje naświeżym powietrzu.

Rozwijanie kompetencji w zakresie języka obcego nowożytnego należy z założenia traktować jako proces wieloletni, naznaczony nierównomiernym rozwojem w zakresie poszczególnych umiejętności, zależnyod warunków, w których kształcenieto sięodbywa. Wprowadzenie dotego procesu stanowi I etap edukacyjny i natym etapie język obcy nowożytny powinien przede wszystkim przyczyniaćsię dowszechstronnego rozwoju dziecka, a niestanowić celu samego w sobie. Istotne jest, aby w tymokresie pomóc uczniom rozbudzić w sobie pozytywne nastawieniedo nauki języka obcego nowożytnego oraz budować postawę otwartości i szacunku wobec różnorodności języków, kultur i narodowości, przy jednoczesnym wspieraniu ucznia w budowaniu poczucia własnej wartości i wiarywe własne możliwości. Wprowadzenie w życie wszystkich tych założeńto zadanie niełatwe, wymagające odpowiednich warunków sprzyjających jego realizacji.

W kształceniu językowymna I etapie edukacyjnym niezbędne jest:

1)

zapewnienie przez szkołę zajęć z takiego języka obcego nowożytnego, którego nauka możebyć kontynuowanana II i III etapie edukacyjnym (odpowiednio w klasach IV-VIII szkoły podstawowej i w szkole ponadpodstawowej);

2)

realizowanie treści zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego z zakresu języka obcego nowożytnego w sposób spójny z treściami podstawy programowej kształcenia ogólnegodla edukacji wczesnoszkolnej z zakresu edukacji polonistycznej, matematycznej, społecznej, plastycznej, technicznej, informatycznej i muzycznej. Niezbędne jest zatem, abynauczyciel języka obcego nowożytnego zapoznałsię z całą podstawą programową kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej z zakresu edukacji wczesnoszkolnej i nabieżącośledził jejrealizację, takaby edukacja z zakresu języka obcego nowożytnego wspierała i była

wspierana przez treści nauczania określonedla pozostałych edukacji, przede wszystkim w zakresie kluczowych pojęć i umiejętności, takichjak np. liczenie, pisanie;

3)

stosowanie przez nauczyciela technik uwzględniających możliwości i potrzeby rozwojowe dzieci, w tymprzede wszystkim technik odwołującychsię domultisensoryczności (wykorzystujących ruch, dźwięk, obraz), sprzyjających kształtowaniu twórczego podejścia i pozytywnego nastawieniado nauki języka obcego nowożytnego. Ważne jest, abysala, w której odbywa sięnauka języka obcego nowożytnego, dawała możliwość przeprowadzaniaćwiczeń językowych wymagających ruchu, w tymćwiczeń w parach i małych grupach oraz była odpowiednio wyposażona, tj. z dostępemdo słowników, pomocy wizualnych, odtwarzacza płyt CD/plików dźwiękowych, komputeraze stałymłączem internetowym;

4)

stwarzanie sytuacji edukacyjnych sprzyjających poznawaniu i rozwijaniu przez dzieci własnych zainteresowań oraz pasji;

5)

używanie języka obcego nowożytnegonie tylko jako treści swoistejdla przedmiotu nauczania, alerównież jako języka komunikacji podczas zajęć w różnych rodzajach interakcji, tj. zarówno nauczyciel - uczeń, jak i uczeń - uczeń. Język obcy nowożytny powinien - docelowo - staćsię głównym narzędziem komunikacji podczas zajęć, niewykluczato jednak używania podczas zajęć języka rodzimego, np. doprzekazania przez ucznia w języku polskim ogólnego sensu słuchanego tekstu w języku obcym nowożytnym;

6)

wykorzystywanie autentycznych materiałówźródłowych (zdjęć, filmów, nagrań audio, książeczek), w tym z użyciem narzędzi związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, takichjak np. tablice interaktywne z oprogramowaniem, urządzenia mobilne;

7)

przeprowadzanie „nabieżąco” nieformalnej diagnozy oraz systematyczne przekazywanie uczniowi i jego rodzicom (opiekunom prawnym) - w sposób zrozumiały i czytelnydla odbiorcy - informacji zwrotnejna temat poziomu osiągnięć/postępów ucznia w zakresie poszczególnych umiejętności językowych;

8)

zachęcanie uczniówdo podejmowania próby samooceny własnej pracy i stosowania różnych technik służących uczeniusię. Nauczyciele powinni zachęcać uczniówdo pracy własnej z wykorzystaniem filmów (np. bajek), zasobów internetu i książek (np. książeczek z obrazkami), w odpowiednim zakresie i stosowniedo wieku uczniów. W szkole powinny byćorganizowane wydarzenia związane z językami obcymi nowożytnymi, np. konkursy, wystawy, dnijęzyków obcych, zajęcia teatralne, udział w programach europejskich typu eTwinning ;

9)

wykorzystanie zajęć z języka obcego nowożytnegodo kształtowania postawy ciekawości, szacunku i otwartości wobec innych kultur, niekoniecznie tylko tych związanych z językiem docelowym, np. przez zachęcanie uczniówdo refleksjinad zjawiskami typowymidla kultur innychniż własna oraz stosowanie odniesieńdo kultury, tradycji i historii kraju pochodzenia uczniów.

Przygotowując uczniówdo myślenia abstrakcyjnego w przyszłości i rozwiązywania problemów, w tymprogramowania, nauczyciel wykorzystuje treści wszystkich edukacji.

W początkowej fazie przeprowadza zajęcia informatyczne, wykorzystując przestrzeń klasy, organizując aktywność dzieci z wykorzystaniem liczmanów, gier planszowych, materiału naturalnegoczy form plastycznych, technicznych wykonanych przez dzieci, niezawsze używając komputerówczy innych urządzeń. Edukacja informatyczna wprowadza uczniów w świat języka informatyki. Uczeńnp. układając sekwencje zdarzeń w logicznym porządku, poznaje intuicyjnie pojęcie „liniowa kolejność” formułując poleceniado wybranego obiektu i sterującnim poznaje znaczenie słowa „instrukcja”. Nauczyciel w pracy z uczniem wykorzystujedo tego zabawy i gryinterakcyjne oraz planszowe, w tymstrategiczne, któresą wprowadzane systematycznie i umiejętnie. Praca z urządzeniem, np. komputerem powinna, w miarę możliwości, dotyczyć wszelkich zadań i ćwiczeń wynikających z programu nauczania w zakresie treści wszystkich edukacji. Jeżeli szkołanie dysponuje możliwością

organizacji kącika informatycznego w klasie, np. z dostępemdo dwóch, trzech komputerów dladzieci, nauczyciel powinien mieć dostępdo tzw. mobilnego sprzętu, który w razie potrzeby może sprawnie zainstalować w swojej klasie. Istotne jest, abypraca z komputerem lubinnym urządzeniem cyfrowymłączona była z różnymi formami aktywności poznawczej ucznia w młodszym wieku szkolnym. Ważne jest, aby w miarę możliwości uczniowie mieli dostępdo pracowni komputerowej.

Klasa w edukacji wczesnoszkolnej powinnabyć przestrzenią umożliwiającą swobodny ruch, pracę w różnorodnych grupach, przy stołach, a takżena odpowiednio przygotowanej podłodze (np. nadywanie, wykładzinie). Wyposażenie klasy w meble potrzebnedo zajęćnie powinno ograniczać uczniom możliwości przyjmowania różnorodnych pozycji ciała w trakcie nauki i zabawy. Krzesła, stoły i meble, a także tablice, wykładzinyczy dywan umożliwiają zarówno pracę w pełnym zespole, jak i pracę w małych grupach, z możliwością indywidualizacji i dostosowaniem zajęć takżedla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Zagospodarowanie przestrzeni umożliwia skupienie uwagi uczniów, rozwijanie różnorodnej aktywności, a także możliwość odpoczynku. Salado zajęć wyposażona jest w urządzenia techniczne, których parametry informują o możliwości stosowania urządzenia w edukacji, np. tablica interaktywna o charakterze pasywnym, oświetlenie zbliżonedo naturalnegoświatła.

Salado zajęć wyposażona jest także w narzędzia i środki dydaktyczneze szczególnym uwzględnieniem dużej liczby atrakcyjnych elementów manipulacyjnych, przeznaczonych dosamodzielnego eksperymentowania i uczeniasię zgodnego z preferowanymi zdolnościami poznawczymi.

Nauczycielma dostępdo różnorodnych narzędzi i pomocy umożliwiających przeprowadzanie zajęć ruchowych, muzycznych, plastycznychlub technicznych, np. piłki, skakanki, woreczki, słupki, grzechotki.

W salido zajęć powinna znajdowaćsię tablica gładka z liniaturąlub siecią kwadratową umożliwiającą dziecku naukę pisania.

Nauczyciel dobieraśrodki i narzędzia dydaktyczne dosali zgodnie z potrzebami oddziału i specyfiką stosowanych metod. Wyposażenie sali umożliwia prezentację wytworów pracy uczniów, np. sztalugi, parawany, instalacje, tablice korkoweitp.

Nauczyciel odpowiadaza taką aranżację salido zajęć, która umożliwia i zachęca dzieci dosamodzielnego poszukiwania i odkrywania wiedzy. Wystrój salima charakter zmienny, odzwierciedla aktualną tematykę pracy dzieci. Zawiera elementy przygotowane przez nauczyciela i uczniów. Nauczyciel usuwa zbędne elementy dekoracji sali i pomoce dydaktyczne, które aktualnienie służą realizacji programu. Dba, abywystrój sali stwarzał optymalne warunki uczeniasię. Aranżacja wnętrza, począwszyod ustawienia mebli, a także elementów dekoracji, umożliwia pracę metodą wybraną przez nauczyciela.

Nauczyciel zobowiązany jest zapoznaćsię z podstawą programową kształcenia ogólnego dlaedukacji wczesnoszkolnej, która określa osiągnięcia możliwedo uzyskania przez całą populację dzieci w danym wieku. Dla zapewnienia ciągłości procesu edukacji nauczyciele klas I-III powinni znać podstawę programową wychowania przedszkolnego oraz zorganizować dostosowanydo potrzeb dzieci okresich adaptacji w szkole.

Codzienna praca nauczyciela wyznaczona jest przez realizowany i interpretowany program nauczania, opartyna podstawie programowej kształcenia ogólnegodla edukacji wczesnoszkolnej. Interpretacja programuto dostosowanie sposobów osiągania celów, czyli efektówdo indywidualnych potrzeb i możliwości uczniów. Nauczyciel, diagnozując umiejętności uczniów, ichmożliwości i potrzeby, możetak organizowaćich pracę, abyuczniowie osiągnęli cele wykraczające poza treści określone w podstawie programowej.

II ETAP EDUKACYJNY: KLASY IV- VIII

JĘZYK POLSKI

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Kształcenie literackie i kulturowe.

1.

Wyrabianie i rozwijanie zdolności rozumienia utworów literackich oraz innych tekstów kultury.

2.

Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej i światowej oraz umiejętność mówienia o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.

3.

Kształtowanie umiejętności uczestniczenia w kulturze polskiej i europejskiej, szczególnie w jejwymiarze symbolicznym i aksjologicznym.

4.

Rozwijanie zdolności dostrzegania wartości: prawdy, dobra, piękna, szacunkudla człowieka i kierowaniasię tymi wartościami.

5.

Kształcenie postawy szacunkudla przeszłości i tradycji literackiej jako podstawy tożsamości narodowej.

6.

Poznawanie wybranych dzieł wielkich pisarzy polskich w kontekście podstawowych informacji o epokach, w których tworzyli (zwłaszcza w klasach VII i VIII).

7.

Rozwijanie zainteresowania kulturą w środowisku lokalnym i potrzeby uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych.

II.

Kształcenie językowe.

1.

Rozwijanie rozumienia wartości języka ojczystego oraz jego funkcji w budowaniu tożsamości osobowej ucznia oraz wspólnot: rodzinnej, narodowej i kulturowej.

2.

Rozwijanie rozumienia twórczego i sprawczego charakteru działań językowych oraz formowanie odpowiedzialnościza własne zachowania językowe.

3.

Poznawanie podstawowych pojęć oraz terminów służącychdo opisywania języka i językowego komunikowaniasię ludzi.

4.

Kształcenie umiejętności porozumiewaniasię (słuchania, czytania, mówienia i pisania) w różnych sytuacjach oficjalnych i nieoficjalnych, w tymtakże z osobami doświadczającymi trudności w komunikowaniusię.

5.

Kształcenie umiejętności poprawnego mówienia oraz pisania zgodnego z zasadami ortofonii oraz pisowni polskiej.

6.

Rozwijanie wiedzy o elementach składowych wypowiedzi ustnych i pisemnych orazich funkcjach w strukturze tekstów i w komunikowaniusię.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

1.

Usprawnianie czynności fonacyjnych, artykulacyjnych i prozodycznych uczniów.

2.

Rozwijanie umiejętności wypowiadaniasię w określonych formach wypowiedzi ustnych i pisemnych.

3.

Kształcenie umiejętności wygłaszania, recytacji i interpretacji głosowej tekstów mówionych, doskonalenie dykcji i operowania głosem.

4.

Rozpoznawanie intencji rozmówcy oraz wyrażanie intencji własnych, rozpoznawanie języka jako działania (akty mowy).

5.

Rozwijanie umiejętności stosowaniaśrodków stylistycznych i dbałości o estetykę tekstu oraz umiejętności organizacji tekstu.

6.

Poznawanie podstawowych zasad retoryki, w szczególności argumentowania, oraz rozpoznawanie manipulacji językowej.

7.

Rozbudzanie potrzeby tworzenia tekstów o walorach estetycznych i podejmowania samodzielnych prób literackich.

IV.

Samokształcenie.

1.

Rozwijanie szacunkudla wiedzy, wyrabianie pasji poznawaniaświata i zachęcaniedo praktycznego zastosowania zdobytych wiadomości.

2.

Rozwijanie umiejętności samodzielnego docieraniado informacji, dokonywaniaich selekcji, syntezy oraz wartościowania.

3.

Rozwijanie umiejętności rzetelnego korzystania zeźródeł wiedzy, w tymstosowania cudzysłowu, przypisów i odsyłaczy oraz szacunkudla cudzej własności intelektualnej.

4.

Kształcenie nawyków systematycznego uczeniasię oraz porządkowania zdobytej wiedzy i jejpogłębiania.

5.

Zachęcaniedo rozwijania swoich uzdolnień przez udział w różnych formach poszerzania wiedzy, naprzykład w konkursach, olimpiadach przedmiotowych i wykładach oraz rozwijanie umiejętności samodzielnej prezentacji wyników swojej pracy.

6.

Rozwijanie umiejętności efektywnego posługiwaniasię technologią informacyjną w poszukiwaniu, porządkowaniu i wykorzystywaniu pozyskanych informacji.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

KLASY IV-VI

I.

Kształcenie literackie i kulturowe.

1.

Czytanie utworów literackich. Uczeń:

1)

omawia elementyświata przedstawionego, wyodrębnia obrazy poetyckie w poezji;

2)

rozpoznaje fikcję literacką; rozróżnia i wyjaśnia elementy realistyczne i fantastyczne w utworach, zeszczególnym uwzględnieniemich w prozie realistycznej, fantastycznonaukowej lubutworach fantasy ;

3)

rozpoznaje czytany utwór jako baśń, legendę, bajkę, hymn, przypowieść, mit, opowiadanie, nowelę, dziennik, pamiętniklub powieść oraz wskazuje jego cechy gatunkowe; rozpoznaje odmiany powieści i opowiadania, np. obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne, fantastycznonaukowe, fantasy ;

4)

zna i rozpoznaje w tekście literackim: epitet, porównanie, przenośnię, wyrazy dźwiękonaśladowcze, zdrobnienie, zgrubienie, uosobienie, ożywienie, apostrofę, anaforę, pytanie retoryczne, powtórzenie oraz określaich funkcje;

5)

omawia funkcje elementów konstrukcyjnych utworu, w tymtytułu, podtytułu, motta, puenty, punktu kulminacyjnego;

6)

rozpoznaje elementy rytmizujące wypowiedź, w tymwers, rym, strofę, refren, liczbę sylab w wersie;

7)

opowiada o wydarzeniach fabuły oraz ustala kolejność zdarzeń i rozumieich wzajemną zależność;

8)

odróżnia dialogod monologu, rozumieich funkcje w utworze;

9)

charakteryzuje podmiot liryczny, narratora i bohaterów w czytanych utworach;

10)

rozróżnia narrację pierwszoosobową i trzecioosobową oraz wskazujeich funkcje w utworze;

11)

wskazuje w utworze bohaterów głównych i drugoplanowych oraz określaich cechy;

12)

określa tematykę oraz problematykę utworu;

13)

wskazuje i omawia wątek główny oraz wątki poboczne;

14)

nazywa wrażenia, jakie wzbudza w nimczytany tekst;

15)

objaśnia znaczenia dosłowne i przenośne w tekstach;

16)

określa doświadczenia bohaterów literackich i porównujeje z własnymi;

17)

przedstawia własne rozumienie utworu i jeuzasadnia;

18)

wykorzystuje w interpretacji tekstów doświadczenia własne oraz elementy wiedzy o kulturze;

19)

wyraża własnysąd o postaciach i zdarzeniach;

20)

2.

Odbiór tekstów kultury. Uczeń:

1)

identyfikuje wypowiedź jako tekst informacyjny, publicystycznylub reklamowy;

2)

wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio;

3)

określa temat i główną myśl tekstu;

4)

dostrzega relacje między częściami wypowiedzi (np. tytuł, wstęp, rozwinięcie, zakończenie);

5)

odróżnia zawarte w tekście informacje ważneod drugorzędnych;

6)

odróżnia informacje o faktachod opinii;

7)

charakteryzuje komiks jako tekst kultury; wskazuje charakterystycznedla niego cechy;

8)

rozumie swoistość tekstów kultury przynależnych do: literatury, teatru, filmu, muzyki, sztuk plastycznych i audiowizualnych;

9)

wyodrębnia elementy składającesię naspektakl teatralny (graaktorska, reżyseria, dekoracja, charakteryzacja, kostiumy, rekwizyty, muzyka); wyodrębnia elementy dzieła filmowego i telewizyjnego (scenariusz, reżyseria, ujęcie, graaktorska, muzyka); wskazuje cechy charakterystyczne przekazów audiowizualnych (filmu, programu informacyjnego, programu rozrywkowego);

10)

rozumie, czym jest adaptacja utworu literackiego (np. filmowa, sceniczna, radiowa) oraz wskazuje różnice między tekstem literackim a jego adaptacją;

11)

odnosi treści tekstów kulturydo własnego doświadczenia;

12)

dokonuje odczytania tekstów poprzez przekład intersemiotyczny (np. rysunek, drama, spektakl teatralny);

13)

świadomie i z uwagą odbiera filmy, koncerty, spektakle, programy radiowe i telewizyjne, zwłaszcza adresowanedo dzieci i młodzieży.

II.

Kształcenie językowe.

1.

Gramatyka języka polskiego. Uczeń:

1)

rozpoznaje w wypowiedziach części mowy (czasownik, rzeczownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik, zaimek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik) i określaich funkcje w tekście;

2)

odróżnia części mowy odmienneod nieodmiennych;

3)

dostrzega rolę czasownika w wypowiedzi, odróżnia czasowniki dokonaneod niedokonanych, rozpoznaje bezosobowe formy czasownika: formy zakończonena -no, -to, konstrukcje z się; rozumieich znaczenie w wypowiedzeniu oraz funkcje w tekście;

4)

rozpoznaje formy przypadków, liczby, osoby, czasu, trybu i rodzaju gramatycznego odpowiednio: rzeczownika, przymiotnika, liczebnika, czasownika i zaimka oraz określaich funkcje w wypowiedzi; oddziela temat fleksyjnyod końcówki;

5)

rozumie konstrukcję strony biernej i czynnej czasownika, przekształca konstrukcję strony biernej i czynnej i odwrotnie, odpowiedniodo celu i intencji wypowiedzi;

6)

stosuje poprawne formy gramatyczne wyrazów odmiennych;

7)

poprawnie stopniuje przymiotniki i przysłówki, rozumieich rolę w opisieświata oraz używawe właściwych kontekstach;

8)

nazywa części zdania i rozpoznajeich funkcje składniowe w wypowiedzeniach (podmiot, orzeczenie, dopełnienie, przydawka, okolicznik);

9)

określa funkcję wyrazów poza zdaniem, rozumieich znaczenie i poprawnie stosuje w swoich wypowiedziach;

10)

rozpoznaje związki wyrazów w zdaniu, wyróżnia człon nadrzędny i podrzędny oraz typy związków;

11)

rozpoznaje typy wypowiedzeń, uwzględniająccel wypowiedzi: wypowiedzenia oznajmujące, pytające i rozkazujące - rozumieich funkcje i jestosuje;

12)

rozpoznaje w tekście typy wypowiedzeń: zdanie pojedyncze, zdania złożone (podrzędnie i współrzędnie), równoważniki zdań, rozumieich funkcje i stosuje w praktyce językowej;

13)

przekształca konstrukcje składniowe, np. zdania złożone w pojedyncze i odwrotnie, zdania w równoważniki zdań i odwrotnie.

2.

Zróżnicowanie języka. Uczeń:

1)

wskazuje główne cechy języka mówionego i języka pisanego;

2)

posługujesię oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny;

3)

używa stylu stosownegodo sytuacji komunikacyjnej;

4)

rozumie dosłowne i przenośne znaczenie wyrazów w wypowiedzi; rozpoznaje wyrazy wieloznaczne, rozumieich znaczenie w tekście orazświadomie wykorzystujedo tworzenia własnych wypowiedzi;

5)

rozpoznaje w wypowiedziach związki frazeologiczne, dostrzegaich bogactwo, rozumie ichznaczenie oraz poprawnie stosuje w wypowiedziach;

6)

rozpoznaje słownictwo neutralne i wartościujące, rozumieich funkcje w tekście;

7)

dostosowuje sposób wyrażaniasię dozamierzonego celu wypowiedzi;

8)

rozróżnia synonimy, antonimy, rozumieich funkcje w tekście i stosujewe własnych wypowiedziach;

9)

zna i stosuje zasady spójności formalnej i semantycznej tekstu.

3.

Komunikacja językowa i kultura języka. Uczeń:

1)

identyfikuje tekst jako komunikat; rozróżnia typy komunikatu: informacyjny, literacki, reklamowy, ikoniczny;

2)

identyfikuje nadawcę i odbiorcę wypowiedzi;

3)

określa sytuację komunikacyjną i rozumiejej wpływna kształt wypowiedzi;

4)

rozpoznaje znaczenie niewerbalnychśrodków komunikacji (np. gest, mimika, postawa ciała);

5)

rozumie pojęcie głoska, litera, sylaba, akcent; zna i stosuje reguły akcentowania wyrazów;

6)

stosuje intonację poprawnąze względuna celwypowiedzi;

7)

rozumie, naczym polega etykieta językowa i stosujejej zasady.

4.

Ortografia i interpunkcja. Uczeń:

1)

pisze poprawniepod względem ortograficznym oraz stosuje reguły pisowni;

2)

poprawnie używa znaków interpunkcyjnych: kropki, przecinka, znaku zapytania, znaku wykrzyknika, cudzysłowu, dwukropka, średnika, nawiasu.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

1.

Elementy retoryki. Uczeń:

1)

uczestniczy w rozmowiena zadany temat, wydzielajej części, sygnały konstrukcyjne wzmacniające więź między uczestnikami dialogu, tłumaczące sens;

2)

rozróżnia argumenty odnoszącesię dofaktów i logiki oraz odwołującesię doemocji;

3)

tworzy logiczną, semantycznie pełną i uporządkowaną wypowiedź, stosując odpowiednią dodanej formy gatunkowej kompozycję i układ graficzny; rozumie rolę akapitów w tworzeniu całości myślowej wypowiedzi;

4)

dokonuje selekcji informacji;

5)

znazasady budowania akapitów;

6)

rozróżnia i wskazujeśrodki perswazji, rozumieich funkcję.

2.

Mówienie i pisanie. Uczeń:

1)

tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: dialog, opowiadanie (twórcze, odtwórcze), opis, list, sprawozdanie (z filmu, spektaklu, wydarzenia), dedykacja, zaproszenie, podziękowanie, ogłoszenie, życzenia, opis przeżyć wewnętrznych, charakterystyka, tekst o charakterze argumentacyjnym;

2)

wygłasza z pamięci tekst, zezrozumieniem oraz odpowiednią intonacją, dykcją, właściwym akcentowaniem, z odpowiednim napięciem emocjonalnym i z następstwem pauz;

3)

tworzy plan odtwórczy i twórczy tekstu;

4)

redaguje notatki;

5)

opowiada o przeczytanym tekście;

6)

rozróżnia współczesne formy komunikatów (np. e-mail, SMS) i odpowiedniosię nimi posługuje, zachowując zasady etykiety językowej;

7)

tworzy opowiadania związane z treścią utworu, np. dalsze losy bohatera, komponowanie początku i zakończeniana podstawie fragmentu tekstulub napodstawie ilustracji;

8)

redaguje scenariusz filmowyna podstawie fragmentów książki oraz własnych pomysłów;

9)

wykorzystuje wiedzę o języku w tworzonych wypowiedziach.

IV.

Samokształcenie. Uczeń:

1)

doskonali ciche i głośne czytanie;

2)

doskonali różne formy zapisywania pozyskanych informacji;

3)

korzysta z informacji zawartych w różnychźródłach, gromadzi wiadomości, selekcjonuje informacje;

4)

zna i stosuje zasady korzystania z zasobów bibliotecznych (np. w bibliotekach szkolnych orazon-line );

5)

korzystaze słowników ogólnych języka polskiego, także specjalnych, oraz słownika terminów literackich;

6)

zwraca uwagęna typy definicji słownikowych, określaich swoistość;

7)

rozwija umiejętność krytycznej oceny pozyskanych informacji;

8)

poznajeżycie kulturalne swojego regionu;

9)

rozwija umiejętności efektywnego posługiwaniasię technologią informacyjną oraz zasobami internetowymi i wykorzystujete umiejętnoścido prezentowania własnych zainteresowań.

Lektury obowiązkowe:

1)

Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa ;

2)

Janusz Christa, Kajko i Kokosz.

Szkoła latania (komiks);

3)

René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, Mikołajek (wybór opowiadań);

4)

Rafał Kosik, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi ;

5)

Ignacy Krasicki, wybrane bajki;

6)

Clive Staples Lewis, Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa ;

7)

Adam Mickiewicz, Powrót taty, Pani Twardowska, Pan Tadeusz (fragmenty, w tym: opisy, zwyczaje i obyczaje, polowanie i koncert Wojskiego);

8)

Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni ;

9)

Bolesław Prus, Katarynka ;

10)

Juliusz Słowacki, W pamiętniku Zofii Bobrówny ;

11)

John Ronald Reuel Tolkien, Hobbit, czylitam i z powrotem ;

12)

Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy ;

13)

Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego ;

14)

Wybrane mity greckie, w tymmit o powstaniuświata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie, o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie, o Orfeuszu i Eurydyce;

15)

Biblia : stworzenieświata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym o siewcy, o talentach, o pannach roztropnych, o miłosiernym Samarytaninie;

16)

Wybrane podania i legendy polskie, w tym o Lechu, o Piaście, o Kraku i Wandzie;

17)

Wybrane baśnie polskie i europejskie, w tym: Charles Perrault, Kopciuszek, Aleksander Puszkin, Bajka o rybaku i rybce ;

18)

Wybrane wiersze Władysława Bełzy, Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Anny Kamieńskiej, Joanny Kulmowej, Adama Mickiewicza, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Juliusza Słowackiego, Leopolda Staffa, Juliana Tuwima, Jana Twardowskiego oraz pieśni i piosenki patriotyczne.

Lektury uzupełniające (obowiązkowo dwie w każdym roku szkolnym), naprzykład:

1)

Adam Bahdaj, Kapeluszza 100 tysięcy ;

2)

Frances Hodgson Burnett, Tajemniczy ogródlub inna powieść;

3)

Lewis Carroll, Alicja w Krainie Czarów ;

4)

Aleksander Dumas, Trzej muszkieterowie ;

5)

Olaf Fritsche, Skarb Troi ;

6)

Joseph Rudyard Kipling, Księga dżungli ;

7)

Janusz Korczak, Król Maciuś Pierwszy ;

8)

Marcin Kozioł, Skrzynia Władcy Piorunów ;

9)

Selma Lagerlöf, Cudowna podróż ;

10)

Stanisław Lem, Cyberiada (fragmenty);

11)

Kornel Makuszyński, wybrana powieść;

12)

Andrzej Maleszka, Magiczne drzewo ;

13)

Karol May, Winnetou ;

14)

Lucy Maud Montgomery, Ania z Zielonego Wzgórza ;

15)

Małgorzata Musierowicz, wybrana powieść;

16)

Ewa Nowak, Pajączekna rowerze ;

17)

Edmund Niziurski, Sposóbna Alcybiadesa ;

18)

Sat-Okh, Biały Mustang ;

19)

Henryk Sienkiewicz, Janko Muzykant ;

20)

Alfred Szklarski, wybrana powieść;

21)

Mark Twain, Przygody Tomka Sawyera;

22)

Wybrane pozycje z serii Nazywam się… (np. Mikołaj Kopernik, Fryderyk Chopin, Maria Curie-Skłodowska, Jan Paweł II i in.) lubinne utwory literackie i teksty kultury wybrane przez nauczyciela.

KLASY VII i VIII

Uczeń spełnia wymagania określonedla klas IV-VI.

I.

Kształcenie literackie i kulturowe.

1.

Czytanie utworów literackich. Uczeń:

1)

rozpoznaje rodzaje literackie: epika, liryka i dramat; określa cechy charakterystyczne dlaposzczególnych rodzajów i przypisuje czytany utwórdo odpowiedniego rodzaju;

2)

rozróżnia gatunki epiki, liryki, dramatu, w tym: pamiętnik, komedia, fraszka, sonet, pieśń, tren, ballada, epopeja, tragedia - i wymieniaich podstawowe cechy oraz wskazuje cechy gatunkowe czytanych utworów literackich;

3)

wskazuje elementy dramatu (rodzaj): akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog, dialog;

4)

rozpoznaje w tekście literackim: neologizm, eufemizm, porównanie homeryckie, inwokację, symbol, alegorię i określaich funkcje;

5)

znapojęcie komizmu, rozpoznaje jego rodzaje w tekstach oraz określaich funkcje;

6)

znapojęcie ironii, rozpoznajeją w tekstach oraz określajej funkcje;

7)

określa w poznawanych tekstach problematykę egzystencjalną i poddajeją refleksji;

8)

określa wartości estetyczne poznawanych tekstów literackich;

9)

wykorzystuje w interpretacji utworów literackich odwołaniado wartości uniwersalnych związane z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi, etycznymi i dokonujeich hierarchizacji;

10)

wykorzystuje w interpretacji tekstów literackich elementy wiedzy o historii i kulturze;

11)

wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny, historycznoliteracki, kulturowy, filozoficzny, społeczny;

12)

recytuje utwór literacki w interpretacji zgodnej z jego tematem i stylem.

2.

Odbiór tekstów kultury. Uczeń:

1)

wyszukuje w tekście potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu publicystycznego, popularnonaukowegolub naukowego;

2)

porządkuje informacje w zależnościod ichfunkcji w przekazie;

3)

interpretuje dzieła sztuki (obraz, grafika, rzeźba, fotografia);

4)

dostrzega różnice między literaturą piękną a literaturą naukową, popularnonaukową, publicystyką i określa funkcje tych rodzajów piśmiennictwa;

5)

rozpoznaje gatunki dziennikarskie: reportaż, wywiad, artykuł, felieton i określaich podstawowe cechy;

6)

określa wartości estetyczne poznawanych tekstów kultury;

7)

znajduje w tekstach współczesnej kultury popularnej (np. w filmach, komiksach, piosenkach) nawiązaniado tradycyjnych wątków literackich i kulturowych.

II.

Kształcenie językowe.

1.

Gramatyka języka polskiego. Uczeń:

1)

rozumie mechanizm upodobnień fonetycznych, uproszczeń grup spółgłoskowych i utraty dźwięczności w wygłosie; rozumie rozbieżności między mową a pismem;

2)

rozpoznaje wyraz podstawowy i wyraz pochodny; rozumie pojęcie podstawy słowotwórczej; w wyrazie pochodnym wskazuje temat słowotwórczy i formant; określa rodzaj formantu, wskazuje funkcje formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym, rozumie realne i słowotwórcze znaczenie wyrazu, rozpoznaje rodzinę wyrazów, łączy wyrazy pokrewne, wskazuje rdzeń;

3)

znazasady tworzenia wyrazów złożonych, odróżniaich typy;

4)

rozpoznaje imiesłowy, rozumie zasadyich tworzenia i odmiany, poprawnie stosuje imiesłowowy równoważnik zdania i rozumie jego funkcje; przekształcago nazdanie złożone i odwrotnie;

5)

rozróżnia wypowiedzenia wielokrotnie złożone;

6)

odróżnia mowę zależną i niezależną, przekształca mowę zależnąna niezależną i odwrotnie;

7)

rozumie i stosuje zasady dotyczące wyjątkówod reguły polskiego akcentu.

2.

Zróżnicowanie języka. Uczeń:

1)

dostrzega zróżnicowanie słownictwa, w tymrozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy); rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone, znatypy skrótów i skrótowców - określaich funkcje w tekście;

2)

rozpoznaje nazwy osobowe i miejscowe, rodzaje nazw miejscowych, używa poprawnych form gramatycznych imion, nazwisk, nazw miejscowych i nazw mieszkańców;

3)

znasposoby wzbogacania słownictwa;

4)

rozumie znaczenie homonimów;

5)

wyróżniaśrodowiskowe i regionalne odmiany języka;

6)

rozróżnia treść i zakres znaczeniowy wyrazu;

7)

rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy, publicystyczny.

3.

Komunikacja językowa i kultura języka. Uczeń:

1)

rozumie, naczym polega grzeczność językowa i stosujeją w wypowiedziach;

2)

rozróżnia normę językową wzorcową oraz użytkową i stosujesię donich;

3)

rozumie, naczym polega błąd językowy.

4.

Ortografia i interpunkcja. Uczeń:

1)

wykorzystuje wiedzę o wymianie głosek w wyrazach pokrewnych oraz w tematach fleksyjnych wyrazów odmiennych;

2)

poprawnie przytacza cudze wypowiedzi, stosując odpowiednie znaki interpunkcyjne;

3)

wykorzystuje wiedzę o różnicach w pisowni samogłosek ustnych i nosowych, spółgłosek twardych i miękkich, dźwięcznych i bezdźwięcznych;

4)

znazasady pisowni wyrazów nieodmiennych i pisowni partykuły „nie” z różnymi częściami mowy.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

1.

Elementy retoryki. Uczeń:

1)

funkcjonalnie wykorzystujeśrodki retoryczne oraz rozumieich oddziaływaniena odbiorcę;

2)

gromadzi i porządkuje materiał rzeczowy potrzebnydo tworzenia wypowiedzi; redaguje plan kompozycyjny własnej wypowiedzi;

3)

tworzy wypowiedź, stosując odpowiedniądla danej formy gatunkowej kompozycję oraz zasady spójności językowej między akapitami; rozumie rolę akapitów jako spójnych całości myślowych w tworzeniu wypowiedzi pisemnych oraz stosuje rytm akapitowy (przeplatanie akapitów dłuższych i krótszych);

4)

wykorzystuje znajomość zasad tworzenia tezy i hipotezy oraz argumentów przy tworzeniu rozprawki oraz innych tekstów argumentacyjnych;

5)

odróżnia przykładod argumentu;

6)

przeprowadza wnioskowanie jako element wywodu argumentacyjnego;

7)

zgadzasię z cudzymi poglądamilub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie;

8)

rozpoznaje i rozróżniaśrodki perswazji i manipulacji w tekstach reklamowych, określa ichfunkcję;

9)

rozpoznaje manipulację językową i przeciwstawiajej zasady etyki wypowiedzi.

2.

Mówienie i pisanie. Uczeń:

1)

tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: recenzja, rozprawka, podanie, życiorys, CV, list motywacyjny, przemówienie, wywiad;

2)

wykonuje przekształceniana tekście cudzym, w tymskraca, streszcza, rozbudowuje i parafrazuje;

3)

formułuje pytaniado tekstu;

4)

dokonuje interpretacji głosowej czytanych i wygłaszanych tekstów.

IV.

Samokształcenie. Uczeń:

1)

rzetelnie, z poszanowaniem praw autorskich, korzysta z informacji;

2)

rozwija swoje uzdolnienia i zainteresowania;

3)

uczestniczy w życiu kulturalnym w swoim regionie;

4)

uczestniczy w projektach edukacyjnych (np. tworzy różnorodne prezentacje, projekty wystaw, realizuje krótkie filmy z wykorzystaniem technologii multimedialnych);

5)

pogłębia swoją wiedzę przedmiotową i uczestniczy w wykładach publicznych, konkursach itp.;

6)

rozwija umiejętności samodzielnej prezentacji wyników swojej pracy;

7)

rozwija nawyki systematycznego uczenia się;

8)

rozwija umiejętność krytycznego myślenia i formułowania opinii.

Lektury obowiązkowe:

1)

Charles Dickens, Opowieść wigilijna ;

2)

Aleksander Fredro, Zemsta ;

3)

Jan Kochanowski, wybór fraszek, pieśni i trenów, w tymtren I, V, VII i VIII;

4)

Aleksander Kamiński, Kamieniena szaniec ;

5)

Ignacy Krasicki, Żona modna ;

6)

Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Śmierć Pułkownika, Świtezianka, Dziady część II, wybrany utwór z cyklu Sonety krymskie, Pan Tadeusz (całość);

7)

Antoinede Saint-Exupéry, Mały Książę ;

8)

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis, Latarnik ;

9)

Juliusz Słowacki, Balladyna ;

10)

StefanŻeromski, Syzyfowe prace ;

11)

Sławomir Mrożek, Artysta ;

12)

Melchior Wańkowicz, Zielena kraterze (fragmenty), Tędy i owędy (wybrany reportaż).

Wybrane wiersze poetów wskazanych w klasach IV-VI, a ponadto Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Stanisława Barańczaka, Cypriana Norwida, Bolesława Leśmiana, Mariana Hemara, Jarosława

Marka Rymkiewicza, Wisławy Szymborskiej, Kazimierza Wierzyńskiego, Jana Lechonia, Jerzego Lieberta oraz fraszki Jana Sztaudyngera i aforyzmy Stanisława Jerzego Leca.

Lektury uzupełniające (obowiązkowo dwie w każdym roku szkolnym), naprzykład:

1)

Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty);

2)

Agatha Christie, wybrana powieść kryminalna;

3)

Arkady Fiedler, Dywizjon 303 ;

4)

Ernest Hemingway, Stary człowiek i morze ;

5)

Barbara Kosmowska, Pozłacana rybka ;

6)

Jan Paweł II, Przekroczyć próg nadziei (fragmenty);

7)

Nancy H. Kleinbaum, Stowarzyszenie Umarłych Poetów ;

8)

Henryk Sienkiewicz, Krzyżacy ;

9)

Eric-Emmanuel Schmitt, Oskar i pani Róża ;

10)

Melchior Wańkowicz, Monte Cassino (fragmenty);

11)

Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22 IX 1939-5 IV 1945 (fragmenty) lubinne utwory literackie i teksty kultury wybrane przez nauczyciela, w tymwiersze poetów współczesnych i reportaże.

Warunki i sposób realizacji

Klasy IV-VIII szkoły podstawowejto okres kształtowania sposobów poznawaniaświata i postaw wobec niego, poznawania kultury i jejwytworów, rozwijania umiejętności komunikowania się z innymi ludźmi, doskonalenia myślenia konkretnego oraz abstrakcyjnego. To również czas formowania indywidualnej osobowości i charakteru młodego człowieka oraz internalizacji systemu wartości, w tymszczególnie prawdy, dobra i piękna.

Zadaniem nauczyciela języka polskiegona II etapie edukacyjnym jest przede wszystkim:

1)

wychowywanieświadomego odbiorcy i uczestnika kultury, szczególnie dzieł literackich;

2)

rozwijanie poczucia tożsamości narodowej oraz szacunkudla tradycji;

3)

rozwijanie w uczniu ciekawościświata, motywacjido poznawania kultury własnego regionu oraz dziedzictwa narodowego;

4)

kształtowanie postawy otwartości wobec innych kultur i szacunkudla ichdorobku;

5)

rozwijanie umiejętności komunikowaniasię w różnych sytuacjach oraz sprawnego posługiwania sięjęzykiem polskim w zależnościod celu wypowiedzi;

6)

rozwijanie umiejętności formułowania myśli, operowania bogatym słownictwem oraz wykorzystywania godo opisywaniaświata, oceniania postaw i zachowań ludzkich z zachowaniem zasad etyki i kultury języka;

7)

kształcenie umiejętności posługiwaniasię różnymi gatunkami wypowiedzi ustnej i pisemnej, potrzebnymi w dalszej edukacji oraz różnych sytuacjachżyciowych;

8)

kształtowanie samodzielności w docieraniudo informacji, rozwijanie umiejętnościich selekcjonowania, krytycznej oceny oraz wykorzystaniawe własnym rozwoju;

9)

wychowaniedo przyjmowania aktywnych postaw w życiu i brania odpowiedzialnościza własne czyny.

Praca nauczyciela języka polskiego w klasach IV-VIII szkoły podstawowej obejmuje tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi zainteresowań uczniów i ichzdolności poznawczych.

Nauczyciel w organizowaniu procesu dydaktycznego jest zobowiązanydo stosowania rozwiązań metodycznych, które zapewnią integrację kształcenia literackiego, językowego i kulturowego oraz rozwój intelektualny i emocjonalny uczniom o różnym typie inteligencji. W swojej pracy powinien wykorzystywać metody takiejak dyskusja i debata, dramalub projekt edukacyjny, które wspomagają rozwój samodzielnego docieraniado informacji i prezentowania efektów kształcenia przez uczniów.

JĘZYK OBCY NOWOŻYTNY

Podstawa programowa - wersja II.1.

Język obcy nowożytny nauczany jako pierwszy (II etap edukacyjny, klasy IV-VIII)

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Znajomośćśrodków językowych.

Uczeń posługujesię podstawowym zasobemśrodków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów wskazanych w wymaganiach szczegółowych.

II.

Rozumienie wypowiedzi.

Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka, a także proste wypowiedzi pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

Uczeń samodzielnie formułuje krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne i pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

IV.

Reagowaniena wypowiedzi.

Uczeń uczestniczy w rozmowie i w typowych sytuacjach reaguje w sposób zrozumiały, adekwatniedo sytuacji komunikacyjnej, ustnielub pisemnie w formie prostego tekstu, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

V.

Przetwarzanie wypowiedzi.

Uczeń zmienia formę przekazu ustnegolub pisemnego w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Uczeń posługujesię podstawowym zasobemśrodków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie następujących tematów:

1)

człowiek (np. dane personalne, okresyżycia, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste, uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania);

2)

miejsce zamieszkania (np. dom i jego okolica, pomieszczenia i wyposażenie domu, prace domowe);

3)

edukacja (np. szkoła i jejpomieszczenia, przedmioty nauczania, uczeniesię, przybory szkolne, oceny szkolne, życie szkoły, zajęcia pozalekcyjne);

4)

praca (np. popularne zawody i związane z nimi czynności i obowiązki, miejsce pracy, wybór zawodu);

5)

życie prywatne (np. rodzina, znajomi i przyjaciele, czynnościżycia codziennego, określanie czasu, formy spędzania czasu wolnego, święta i uroczystości, stylżycia, konflikty i problemy);

6)

żywienie (np. artykuły spożywcze, posiłki i ichprzygotowywanie, nawykiżywieniowe, lokale gastronomiczne);

7)

zakupy i usługi (np. rodzaje sklepów, towary i ichcechy, sprzedawanie i kupowanie, środki płatnicze, wymiana i zwrot towaru, promocje, korzystanie z usług);

8)

podróżowanie i turystyka (np. środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie, baza noclegowa, wycieczki, zwiedzanie);

9)

kultura (np. dziedziny kultury, twórcy i ichdzieła, uczestnictwo w kulturze, tradycje i zwyczaje, media);

10)

sport (np. dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, obiekty sportowe, imprezy sportowe, uprawianie sportu);

11)

zdrowie (np. trybżycia, samopoczucie, choroby, ichobjawy i leczenie);

12)

nauka i technika (np. odkrycia naukowe, wynalazki, korzystanie z podstawowych urządzeń technicznych i technologii informacyjno-komunikacyjnych);

13)

świat przyrody (np. pogoda, pory roku, rośliny i zwierzęta, krajobraz, zagrożenie i ochronaśrodowiska naturalnego);

14)

życie społeczne (np. wydarzenia i zjawiska społeczne).

II.

Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne (np. rozmowy, wiadomości, komunikaty, ogłoszenia, instrukcje) artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka:

1)

reagujena polecenia;

2)

określa główną myśl wypowiedzilub fragmentu wypowiedzi;

3)

określa intencje nadawcy/autora wypowiedzi;

4)

określa kontekst wypowiedzi (np. formę, czas, miejsce, sytuację, uczestników);

5)

znajduje w wypowiedzi określone informacje;

6)

rozróżnia formalny i nieformalny styl wypowiedzi.

III.

Uczeń rozumie proste wypowiedzi pisemne (np. listy, e-maile, SMS-y, kartki pocztowe, napisy, broszury, ulotki, jadłospisy, ogłoszenia, rozkłady jazdy, historyjki obrazkowe z tekstem, artykuły, teksty narracyjne, recenzje, wywiady, wpisyna forach i blogach, teksty literackie):

1)

określa główną myśl tekstulub fragmentu tekstu;

2)

określa intencje nadawcy/autora tekstu;

3)

określa kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, formę tekstu, czas, miejsce, sytuację);

4)

znajduje w tekście określone informacje;

5)

rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu;

6)

układa informacje w określonym porządku;

7)

rozróżnia formalny i nieformalny styl tekstu.

IV.

Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne:

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i planyna przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża i uzasadnia swoje opinie, przedstawia opinie innych osób;

7)

wyraża uczucia i emocje;

8)

stosuje formalnylub nieformalny styl wypowiedzi adekwatniedo sytuacji.

V.

Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. notatkę, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, wiadomość, SMS, pocztówkę, e-mail, historyjkę, list prywatny, wpisna blogu):

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i planyna przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża i uzasadnia swoje opinie, przedstawia opinie innych osób;

7)

wyraża uczucia i emocje;

8)

stosuje formalnylub nieformalny styl wypowiedzi adekwatniedo sytuacji.

VI.

Uczeń reaguje ustnie w typowych sytuacjach:

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę; podtrzymuje rozmowę w przypadku trudności w jejprzebiegu (np. prosi o wyjaśnienie, powtórzenie, sprecyzowanie; upewniasię, żerozmówca zrozumiał jego wypowiedź);

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadzasię lubnie zgadzasię z opiniami;

5)

wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składażyczenia i gratulacje, odpowiada nażyczenia i gratulacje;

7)

zaprasza i odpowiadana zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi proste negocjacje w sytuacjach życia codziennego;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10)

pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11)

ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12)

wyraża prośbę oraz zgodęlub odmowę spełnienia prośby;

13)

wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, zdziwienie, nadzieję, obawę);

14)

stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

VII.

Uczeń reaguje w formie prostego tekstu pisanego (np. wiadomość, SMS, krótki list prywatny, e-mail, wpisna czacie/forum) w typowych sytuacjach:

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. podczas rozmowyna czacie);

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz/ankietę);

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadzasię lubnie zgadzasię z opiniami;

5)

wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składażyczenia i gratulacje, odpowiada nażyczenia i gratulacje;

7)

zaprasza i odpowiadana zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje, zachęca; prowadzi proste negocjacje w sytuacjach życia codziennego;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10)

pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11)

ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12)

wyraża prośbę oraz zgodęlub odmowę spełnienia prośby;

13)

wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, zdziwienie, nadzieję, obawę);

14)

stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

VIII.

Uczeń przetwarza prosty tekst ustnielub pisemnie:

1)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach wizualnych (np. wykresach, mapach, symbolach, piktogramach) lubaudiowizualnych (np. filmach, reklamach);

2)

przekazuje w języku obcym nowożytnymlub polskim informacje sformułowane w tymjęzyku obcym;

3)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku polskim.

IX.

Uczeń posiada:

1)

podstawową wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które posługują siędanym językiem obcym nowożytnym, oraz o kraju ojczystym, z uwzględnieniem kontekstu lokalnego, europejskiego i globalnego;

2)

świadomość związku między kulturą własną i obcą oraz wrażliwość międzykulturową.

X.

Uczeń dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracynad językiem (np. korzystanieze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik, korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym).

XI.

Uczeń współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach projektowych).

XII.

Uczeń korzysta zeźródeł informacji w języku obcym nowożytnym (np. z encyklopedii, mediów, instrukcji obsługi), równieżza pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.

XIII.

Uczeń stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślaniesię znaczenia wyrazów z kontekstu, identyfikowanie słów kluczylub internacjonalizmów) i strategie kompensacyjne, w przypadku gdynie znalub niepamięta wyrazu (np. upraszczanie formy wypowiedzi, zastępowanie innym wyrazem, opis, wykorzystywanieśrodków niewerbalnych).

XIV.

Uczeń posiadaświadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami).

Podstawa programowa - wersja II.1.DJ

Język obcy nowożytny nauczany jako pierwszy (II etap edukacyjny, oddziały dwujęzyczne w klasach VII-VIII)

Cele kształcenia - wymagania ogólne

Uczeń spełnia wymagania określone w podstawie programowej II.1. Podczas dodatkowych godzin uczeń rozwija znajomośćśrodków językowych oraz doskonali umiejętności językowe, w tym - w przypadku przedmiotów nauczanych dwujęzycznie - również w zakresie tych przedmiotów.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

W zakresie wymagań szczegółowych określonych w dziale I-VIII: uczeń spełnia wymagania określone w podstawie programowej II.1.

W zakresie wymagania określonego w dziale IX: uczeń spełnia wymagania określone w podstawie programowej II.1. W szczególności - w odniesieniudo kultury krajów obszaru nauczanego języka - posiada podstawową wiedzę dotyczącą m.in. ichliteratury, historii, geografii.

W zakresie wymagań określonych w działach X-XIV: uczeń spełnia wymagania określone

w podstawie programowej II.1., zeszczególnym uwzględnieniem wymagań określonych w dziale XIV.

Podstawa programowa - wersja II.2.

Język obcy nowożytny nauczany jako drugi (II etap edukacyjny, klasy VII i VIII)

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Znajomośćśrodków językowych.

Uczeń posługujesię bardzo podstawowym zasobemśrodków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie tematów wskazanych w wymaganiach szczegółowych.

II.

Rozumienie wypowiedzi.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka, a także bardzo proste wypowiedzi pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

III.

Tworzenie wypowiedzi.

Uczeń samodzielnie formułuje bardzo krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne i pisemne, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

IV.

Reagowaniena wypowiedzi.

Uczeń uczestniczy w rozmowie i w typowych sytuacjach reaguje w sposób zrozumiały, adekwatniedo sytuacji komunikacyjnej, ustnielub pisemnie w formie bardzo prostego tekstu, w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

V.

Przetwarzanie wypowiedzi.

Uczeń zmienia formę przekazu ustnegolub pisemnego w zakresie opisanym w wymaganiach szczegółowych.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Uczeń posługujesię bardzo podstawowym zasobemśrodków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie następujących tematów:

1)

człowiek (np. dane personalne, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste, uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania);

2)

miejsce zamieszkania (np. dom i jego okolica, pomieszczenia i wyposażenie domu, prace domowe);

3)

edukacja (np. szkoła i jejpomieszczenia, przedmioty nauczania, uczeniesię, przybory szkolne, życie szkoły);

4)

praca (np. popularne zawody, miejsce pracy);

5)

życie prywatne (np. rodzina, znajomi i przyjaciele, czynnościżycia codziennego, określanie czasu, formy spędzania czasu wolnego, urodziny, święta);

6)

żywienie (np. artykuły spożywcze, posiłki, lokale gastronomiczne);

7)

zakupy i usługi (np. rodzaje sklepów, towary i ichcechy, sprzedawanie i kupowanie, środki płatnicze, korzystanie z usług);

8)

podróżowanie i turystyka (np. środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie, hotel, wycieczki);

9)

kultura (np. uczestnictwo w kulturze, tradycje i zwyczaje);

10)

sport (np. dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, obiekty sportowe, uprawianie sportu);

11)

zdrowie (np. samopoczucie, choroby, ichobjawy i leczenie);

12)

świat przyrody (np. pogoda, pory roku, rośliny i zwierzęta, krajobraz).

II.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne (np. rozmowy, wiadomości, komunikaty, ogłoszenia) artykułowane wyraźnie, w standardowej odmianie języka:

1)

reagujena polecenia;

2)

określa główną myśl wypowiedzi;

3)

określa intencje nadawcy/autora wypowiedzi;

4)

określa kontekst wypowiedzi (np. czas, miejsce, uczestników);

5)

znajduje w wypowiedzi określone informacje;

6)

rozróżnia formalny i nieformalny styl wypowiedzi.

III.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi pisemne (np. listy, e-maile, SMS-y, kartki pocztowe, napisy, ulotki, jadłospisy, ogłoszenia, rozkłady jazdy, historyjki obrazkowe z tekstem, teksty narracyjne, wpisyna forach i blogach):

1)

określa główną myśl tekstu;

2)

określa intencje nadawcy/autora tekstu;

3)

określa kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę);

4)

znajduje w tekście określone informacje;

5)

rozróżnia formalny i nieformalny styl tekstu.

IV.

Uczeń tworzy bardzo krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne:

1)

opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;

3)

przedstawia intencje i planyna przyszłość;

4)

przedstawia upodobania;

5)

wyraża swoje opinie;

6)

wyraża uczucia i emocje;

7)

stosuje formalnylub nieformalny styl wypowiedzi adekwatniedo sytuacji.

V.

Uczeń tworzy bardzo krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. notatkę, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, wiadomość, SMS, pocztówkę, e-mail, historyjkę, wpisna blogu):

1)

opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach i wydarzeniach z przeszłości i teraźniejszości;

3)

przedstawia intencje i planyna przyszłość;

4)

przedstawia upodobania;

5)

wyraża swoje opinie;

6)

wyraża uczucia i emocje;

7)

stosuje formalnylub nieformalny styl wypowiedzi adekwatniedo sytuacji.

VI.

Uczeń reaguje ustnie w typowych sytuacjach:

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę; podtrzymuje rozmowę w przypadku trudności w jejprzebiegu (np. prosi o wyjaśnienie, powtórzenie, sprecyzowanie; upewniasię, żerozmówca zrozumiał jego wypowiedź);

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadzasię lubnie zgadzasię z opiniami;

5)

wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia; pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składażyczenia, odpowiada nażyczenia;

7)

zaprasza i odpowiadana zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje;

9)

pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

10)

nakazuje, zakazuje;

11)

wyraża prośbę oraz zgodęlub odmowę spełnienia prośby;

12)

wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek);

13)

stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

VII.

Uczeń reaguje w formie bardzo prostego tekstu pisanego (np. wiadomość, SMS, e-mail, wpisna czacie/forum) w typowych sytuacjach:

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. podczas rozmowyna czacie);

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz/ankietę);

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadzasię lubnie zgadzasię z opiniami;

5)

wyraża swoje upodobania, intencje i pragnienia, pyta o upodobania, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składażyczenia, odpowiada nażyczenia;

7)

zaprasza i odpowiadana zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje;

9)

pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

10)

nakazuje, zakazuje;

11)

wyraża prośbę oraz zgodęlub odmowę spełnienia prośby;

12)

wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek);

13)

stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

VIII.

Uczeń przetwarza bardzo prosty tekst ustnielub pisemnie:

1)

przekazuje w języku obcym nowożytnym podstawowe informacje zawarte w materiałach wizualnych (np. mapach, symbolach, piktogramach) lubaudiowizualnych (np. filmach, reklamach);

2)

przekazuje w języku obcym nowożytnymlub polskim informacje sformułowane w tymjęzyku obcym;

3)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku polskim.

IX.

Uczeń posiada:

1)

podstawową wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które posługują siędanym językiem obcym nowożytnym, oraz o kraju ojczystym, z uwzględnieniem kontekstu lokalnego, europejskiego i globalnego;

2)

świadomość związku między kulturą własną i obcą oraz wrażliwość międzykulturową.

X.

Uczeń dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracynad językiem (np. korzystanieze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik, korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym).

XI.

Uczeń współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach projektowych).

XII.

Uczeń korzysta zeźródeł informacji w języku obcym nowożytnym (np. z encyklopedii, mediów), równieżza pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.

XIII.

Uczeń stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślaniesię znaczenia wyrazów z kontekstu, identyfikowanie słów kluczylub internacjonalizmów) i strategie kompensacyjne, w przypadku

gdynie znalub niepamięta wyrazu (np. upraszczanie formy wypowiedzi, wykorzystywanie środków niewerbalnych).

XIV.

Uczeń posiadaświadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami).

Podstawa programowa - wersja II.2.DJ

Język obcy nowożytny nauczany jako drugi (II etap edukacyjny, oddziały dwujęzyczne w klasach VII i VIII)

Cele kształcenia - wymagania ogólne

Uczeń spełnia wymagania określone w podstawie programowej II.2. Podczas dodatkowych godzin uczeń utrwala i rozwija znajomośćśrodków językowych oraz doskonali umiejętności językowe - przede wszystkim w zakresie rozumienia wypowiedzi, w tym - w przypadku przedmiotów nauczanych dwujęzycznie - również w zakresie tych przedmiotów.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

Uczeń spełnia wymagania określone w podstawie programowej II.2.

Warunki i sposób realizacji

Skuteczne porozumiewaniesię w języku obcym nowożytnym - zarówno w mowie, jak i w piśmie - stanowi nadrzędnycel kształcenia językowegona wszystkich etapach edukacyjnych wyodrębnionych w podstawie programowej. Tak zarysowanycel sprawia, żejęzyk obcy nowożytny powinienbyć przede wszystkim traktowany jako narzędzie umożliwiające uczniowi osiągnięcie różnych, właściwychdla danej sytuacji i motywacji, celów komunikacyjnych. Założenieto niewyklucza jednoczesnego dążeniado osiągania przez ucznia coraz wyższego stopnia poprawności językowej, choć z pewnością, zwłaszczana początkowych etapach procesu kształcenia językowego, będzieto poprawność w zakresie kilku, kilkunastu najprostszych struktur.

Rozwijanie kompetencji w zakresie języka obcego nowożytnego należy z założenia traktować jako proces wieloletni, naznaczony nierównomiernym rozwojem w zakresie poszczególnych umiejętności, zależnyod warunków, w których kształcenieto sięodbywa. Zadaniem szkoły jest zapewnienie takich warunków, w których godziny przeznaczonena kształcenie językowe zostaną wykorzystane w sposób optymalny, takdla języka nauczanego jako pierwszy (wiodący),

jak i dlajęzyka nauczanego jako drugi (odklasy VII).

W kształceniu językowymna II etapie edukacyjnym niezbędne jest:

1)

zapewnienie przez szkołę zajęć z języka obcego nowożytnego, którego uczeń uczyłsię na I etapie edukacyjnym (w klasach I-III), i którego nauka możebyć również kontynuowana na III etapie edukacyjnym (w szkole ponadpodstawowej), szczególnie w przypadku języka obcego nowożytnego nauczanego jako pierwszy;

2)

zapewnienie przez szkołę kształcenia uczniów w grupach o zbliżonym poziomie biegłości w zakresie języka obcego nowożytnego. Realizacja tego wymagania może wiązaćsię z podziałem klasyna grupy bądź stworzeniem grup językowych międzyoddziałowych;

3)

prowadzenie zajęć z języka obcego nowożytnego w odpowiednio wyposażonej sali, z dostępem dosłowników, pomocy wizualnych, odtwarzacza płyt CD/plików dźwiękowych, komputera zestałymłączem internetowym, umożliwiającej przeprowadzaniećwiczeń językowych w parach i grupach;

4)

używanie języka obcego nowożytnegonie tylko jako treści swoistejdla przedmiotu nauczania, alerównież jako języka komunikacji podczas zajęć w różnych rodzajach interakcji, tj. zarówno nauczyciel - uczeń, jak i uczeń - uczeń;

5)

tworzenie i wykorzystywanie takich zadań językowych, które będą stanowiły ilustrację przydatności języka obcego nowożytnegodo realizacji własnych celów komunikacyjnych, oraz stwarzanie sytuacji edukacyjnych sprzyjających poznawaniu i rozwijaniu przez uczniów własnych zainteresowań oraz pasji. Wszystkiete działania powinny docelowo służyć rozwijaniu u uczniówświadomości znaczenia języków obcych nowożytnych w różnych dziedzinachżycia społecznego, w tym w pracy, również w odniesieniu dościeżki własnej kariery zawodowej;

6)

wykorzystywanie autentycznych materiałówźródłowych (zdjęć, filmów, nagrań audio, tekstów), w tym z użyciem narzędzi związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, takichjak np. tablice interaktywne z oprogramowaniem, urządzenia mobilne;

7)

przeprowadzanie „nabieżąco” nieformalnej oraz formalnej diagnozy oraz systematyczne przekazywanie uczniowi i jego rodzicom - w sposób zrozumiały i czytelnydla odbiorcy - informacji zwrotnejna temat poziomu osiągnięć/postępów ucznia w zakresie poszczególnych umiejętności językowych;

8)

zachęcanie uczniówdo samooceny własnej pracy i stosowania różnych technik służących uczeniusię. Realizacja tego zalecenia stanowi szczególne zadanie nauczycieli i szkoły. Nauczyciele powinni zachęcać uczniówdo pracy własnej z wykorzystaniem filmów, zasobów internetu, książek (np. uproszczonych lektur), komunikatorów i mediów społecznościowych w odpowiednim zakresie i stosowniedo wieku uczniów. W szkole powinnybyć organizowane wydarzenia związane z językami obcymi nowożytnymi, np. konkursy, wystawy, seanse filmowe, spotkania czytelnicze, dnijęzyków obcych nowożytnych, zajęcia teatralne, udział w programach europejskich typu eTwinning , umożliwiające uczniom kontakt z rodzimymi użytkownikami języka oraz innymi użytkownikami języka docelowego;

9)

wykorzystanie zajęć z języka obcego nowożytnegodo rozwijania wrażliwości międzykulturowej oraz kształtowania postawy ciekawości, szacunku i otwartości wobec innych kultur, niekoniecznie tylko tych związanych z językiem docelowym, np. przez zachęcanie uczniów dorefleksjinad zjawiskami typowymidla kultur innychniż własna, stosowanie odniesień dokultury, tradycji i historii kraju pochodzenia uczniów oraz tworzenie sytuacji komunikacyjnych umożliwiających uczniom rozwijanie umiejętności interkulturowych.

Kształcenie w zakresie języka obcego nowożytnego powinno wspierać i byćwspierane przez kształcenie w zakresie pozostałych przedmiotów oraz umiejętności ogólnych. Należy miećświadomość, żewiele technik stosowanych podczas zajęć z języka obcego nowożytnego, np. planowanie i analizowanie zasobuśrodków i umiejętności językowych posiadanych i wymaganychdo wykonania danego zadania językowego, twórcze wykorzystanie języka,

traktowanie popełnionego błędu jako narzędzia rozwoju własnych umiejętności językowych, wykorzystywanie domysłu językowego w procesie rozumienia tekstu słuchanego i czytanego, odkrywanie wzorców i formułowanie reguł, sprzyjanie tylko rozwojowi umiejętności językowych, aleprzyczyniasię dorozwoju umiejętności rozumowania w ogóle. Zajęcia z języka obcego nowożytnego, dlaktórych naturalne i pożądane sąćwiczenia bazujące napracy w parachlub w grupach, dają również doskonałą możliwość rozwijaniatzw. umiejętności miękkich, w tymumiejętności współpracy, oceny mocnych i słabych stron własnych oraz kolegów/koleżanek, doceniania wkładu pracy kolegów/ koleżaneknp. w ramach pracy projektowej.

MUZYKA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna.

Uczeń indywidualnie i zespołowo muzykuje, tworzy i improwizuje proste struktury dźwiękowe i układy ruchowo-taneczne, przedstawia cechy i charakter wykonywanych utworów werbalnie i pozawerbalnie, rozwijając swoje zdolności i umiejętności muzyczne, preferencje oraz umiejętności wartościowania wytworów kultury.

II.

Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.

Uczeń rozumie podstawowe pojęcia i terminy muzyczne niezbędne w praktyce wykonawczej, percepcji oraz prowadzeniu rozmów o muzyce, poszukiwaniu informacji i twórczym działaniu, dostrzegając przytym wzajemne relacje między nimi.

III.

Wiedza o kulturze muzycznej, narodowym i światowym dziedzictwie kulturowym.

Uczeń interpretuje zjawiska związane z kulturą muzyczną, słucha muzyki, rozpoznaje, rozróżnia i omawiajej cechy, przedstawia własny stosunekdo słuchanego i wykonywanego repertuaru, jestświadomym odbiorcą sztuki.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna.

1.

W zakresieśpiewu. Uczeń:

1)

śpiewaze słuchu lub/i z wykorzystaniemnut (w zespole, solo, a cappella, z akompaniamentem) minimum 10 różnorodnych utworów wokalnych w roku szkolnym:

a)

piosenki z repertuaru dziecięcego, młodzieżowego, popularnego i ludowego,

b)

wybrane pieśni (w tymartystyczne i patriotyczne),

c)

kanony;

2)

poprawnieśpiewa z pamięci, zachowując należytą postawę, hymn państwowy „Mazurek Dąbrowskiego”;

3)

śpiewa, dbając o emisję i higienę głosu, stosujećwiczenia oddechowe, dykcyjne i inne, zachowując naturalne właściwości głosu;

4)

wykonuje sololub w zespole „rapowanki”, rytmiczne recytacjeitp.;

5)

tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie:

a)

struktury melodyczne,

b)

sygnały dźwiękowe (w kontekście danej tonalności),

c)

prosty dwugłos (burdon, ostinato, głos towarzyszący górnylub dolny),

d)

głosowe ilustracje dźwiękowe (onomatopeje) doscen sytuacyjnych, tekstów literackich i obrazów;

6)

improwizuje wokalnie oraz tworzy - podkierunkiem nauczyciela i samodzielnie - różnorodne wypowiedzi muzyczne według ustalonych zasad.

2.

W zakresiegry nainstrumentach. Uczeń:

1)

grana instrumentachze słuchu lub/i przy pomocynut (w zespole lub/i solo) najednym lubkilku instrumentach melodycznych (dowyborunp. flet podłużny, flażolet /flecik polski/, pianino, keyboard, gitara, dzwonki, metalofon, ksylofon i inne) oraz perkusyjnych niemelodycznych:

a)

schematy rytmiczne,

b)

melodie,

c)

proste utwory,

d)

akompaniamenty;

2)

grana wybranym instrumencie melodycznym Hymn Europy (instrumentalną wersję „Odydo radości” L. van Beethovena);

3)

odtwarza gestodźwiękami proste rytmy i schematy rytmiczne;

4)

tworzy z pomocą nauczyciela i samodzielnie:

a)

proste struktury rytmiczne,

b)

swobodny akompaniament rytmiczny i melodyczny,

c)

instrumentalne ilustracje dźwiękowedo scen sytuacyjnych, tekstów literackich i obrazów;

5)

improwizuje oraz tworzy - podkierunkiem nauczyciela lub/i samodzielnie - różnorodne wypowiedzi muzyczne według ustalonych zasad, z użyciem dostępnychlub wykonanych przez siebie instrumentów.

3.

W zakresie ruchu przy muzyce. Uczeń:

1)

odtwarza ruchem proste rytmy i schematy rytmiczne;

2)

wykonuje podstawowe kroki, figury i układy taneczne:

a)

polskich tańców narodowych: poloneza, kujawiaka i krakowiaka,

b)

wybranych tańców ludowych (szczególnie własnego regionu),

c)

wybranych tańców różnych narodów,

d)

wybranych tańców towarzyskich (fakultatywnie);

3)

improwizujeza pomocą gestu i ruchu oraz tworzy ilustracje ruchowedo muzyki.

4.

W zakresie słuchania i percepcji muzyki. Uczeń:

1)

świadomie słucha wybranych dzieł literatury muzycznej (fragmentów lub/i w całości):

a)

reprezentatywnychdla kolejnych epok (odśredniowieczado współczesności),

b)

muzyki jazzowej i rozrywkowej,

c)

polskich pieśni artystycznych i patriotycznych,

d)

utworów ludowych w postaci oryginalnej i artystycznie opracowanej;

2)

rozpoznajeze słuchu:

a)

brzmienie instrumentów muzycznych,

b)

brzmienie głosów ludzkich: sopran, alt, tenor, bas,

c)

podstawowe formy muzyczne: AB, ABA, ABA1 , rondo i wariacje,

d)

polskie tańce narodowe,

e)

aparat wykonawczy: solista, zespół kameralny, chór, orkiestra, big-band i zespół folkowy;

3)

rozpoznaje i analizuje utwory muzyczne określającich elementy, nastrój i charakter, formułuje wypowiedzi, stosując pojęcia charakterystycznedla języka muzycznego;

4)

przedstawia słuchaną muzykęza pomocąśrodków pozamuzycznych (łącząc muzykę z innymi obszarami wiedzy):

a)

odzwierciedla graficznie cechy muzyki i strukturę form muzycznych,

b)

rysuje, maluje oraz układa tekstydo muzyki,

c)

werbalizuje emocje i odczucia,

d)

opisuje słowami cechy i charakter słuchanych utworów.

II.

Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.

1.

Uczeńzna, rozumie i wykorzystuje w praktyce:

1)

podstawowe pojęcia i terminy muzyczne (pięciolinia, klucz, nuta, pauza, wartość rytmiczna, dźwięk, gama, akord, akompaniament) oraz zależności między nimi;

2)

określa podstawowe elementy muzyki (rytm, melodię, harmonię, agogikę, dynamikę, kolorystykę, artykulację).

2.

Uczeń odczytuje i zapisuje elementy notacji muzycznej:

1)

nazywa dźwięki gamy, rozpoznajeich położeniena pięciolinii;

2)

różnicuje wartości rytmicznenut i pauz;

3)

znaskróty pisowni muzycznej: repetycja, volty, dacapoal fine;

4)

znapodstawowe oznaczenia: metryczne, agogiczne, dynamiczne i artykulacyjne oraz fermatę;

5)

potrafi posługiwaćsię symboliką beznutową (np. tabulaturą, fonogestyką, uproszczoną fonogestyką, tataizacją).

3.

Uczeń wykazujesię znajomością i dokonuje podziału:

1)

instrumentów muzycznychze względu naźródło dźwięku - nazywa i charakteryzuje je;

2)

głosów ludzkich (sopran, alt, tenor, bas) oraz technik wokalnych (np. śpiew estradowy, śpiew biały, jodłowanie i inne);

3)

aparatu wykonawczego (solista, zespół kameralny, chór, orkiestra, big-band, zespół folkowy).

4.

Uczeń wykazujesię znajomością i dokonuje charakterystyki:

1)

muzykize względuna jejrodzaj (wokalna, instrumentalna, wokalno-instrumentalna, artystyczna, rozrywkowa, ludowa orazdo wyboru: sakralna, filmowa, teatralna i inne);

2)

stylów muzycznych (dowyboru: pop, rock, jazz, folk, rap, techno, disco, reggae i inne);

3)

form muzycznych: budowa okresowa, AB, ABA, ABA1 , kanon, rondo, wariacje, pieśń, opera, balet, operetka, musical, koncert, symfonia;

4)

faktury muzycznej: homofoniczna, polifoniczna.

5.

Uczeń określa charakterystyczne cechy:

1)

polskich tańców narodowych: poloneza, mazura, kujawiaka, oberka, krakowiaka;

2)

wybranych polskich tańców ludowych z uwzględnieniem własnego regionu;

3)

wybranych tańców towarzyskich i współczesnych.

6.

Wymienia nazwy epok w dziejach muzyki (średniowiecze, renesans, barok, klasycyzm, romantyzm, muzyka XX w.) oraz potrafi wskazać kompozytorów reprezentatywnychdla nich.

7.

Porządkuje chronologicznie postacie kompozytorów: np. Mikołaj Gomółka, Jan Sebastian Bach, Antonio Vivaldi, Wolfgang Amadeusz Mozart, Ludwigvan Beethoven, Fryderyk Chopin, Stanisław Moniuszko, Karol Szymanowski, Witold Lutosławski, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki, Krzysztof Penderecki i inni).

8.

Potrafi uzasadnić własne preferencje muzyczne, argumentując swoje wybory.

9.

Tworzy, odtwarza i zapisuje muzykę przy użyciu dostępnych technologii.

III.

Kultura muzyczna, narodowe i światowe dziedzictwo kulturowe. Uczeń:

1)

znarepertuar kulturalnego człowieka, orientującsię w sztandarowych utworach z dziejów historii muzyki i współczesnej kultury muzycznej oraz wartościowej muzyki popularnej;

2)

zna i wymienia instytucje upowszechniające kulturę muzycznąwe własnym regionie, kraju i naświecie orazich działalność, a takżeśledzi wydarzenia artystyczne;

3)

poszukuje informacji o muzyce w wydawnictwach książkowych, multimedialnych i innych dostępnychźródłach;

4)

poznaje przykłady muzycznej twórczości ludowej, obrzędy, zwyczaje, tradycje swojego regionu;

5)

wyszukuje nagrania z literatury muzycznej w celu zilustrowania twórczości kompozytorów, cech epoki, charakterystyki stylów, przygotowując prezentacje lub/i, muzyczne portfolio;

6)

uczestniczy w tworzeniu artystycznych projektów edukacyjnych o charakterze interdyscyplinarnym (również z wykorzystaniem technologii informacyjnej);

7)

angażujesię w kreowanie kultury artystycznej swojej szkoły i najbliższegośrodowiska;

8)

uczestniczy realnielub wirtualnie w różnorodnych wydarzeniach muzycznych;

9)

stosuje zasady wynikające zeświadomego korzystania i uczestniczenia w dorobku kultury muzycznej: odpowiednie zachowanie podczas koncertu, przedstawienia operowegoitp., tolerancjadla preferencji muzycznych innych osób oraz szacunekdla twórców i wykonawców.

Warunki i sposób realizacji

Podczas organizowania procesu dydaktyczno-wychowawczego należy pamiętać, żedziałania praktyczne muszą dominowaćnad zagadnieniami teoretycznymi. Wszelkie wiadomości z zakresu teorii i historii muzyki stanowiąich uzupełnienie.

Do prawidłowego prowadzenia zajęć z muzyki ważne jest, abypracownia była wyposażona w:

1)

instrumenty muzyczne: perkusyjne niemelodyczne i melodyczne, instrumentlub instrumenty klawiszowe (akustycznelub elektroniczne), instrumenty dęte, instrumenty strunowe;

2)

tablicę z pięciolinią, rzutnik multimedialny i ekranlub tablicę multimedialną;

3)

sprzętdo odtwarzania, nagrywania i nagłaśniania dźwięku, komputer z oprogramowaniem muzycznym (np. edytory tekstu muzycznego, obróbki cyfrowej dźwięku, ministudio muzyczne itp.) i z dostępemdo internetu;

4)

bibliotekę muzyczną (nuty, śpiewniki, podręczniki), fonotekę i filmotekę;

5)

plansze dydaktyczne (papierowelub multimedialne).

Monitorując rozwój muzyczny uczniów, nauczyciel powinien zaproponować dostosowaną odpowiednio ofertę zajęć pozalekcyjnych, a w szczególnych przypadkach, w porozumieniu z rodzicami, skierować dzieckodo placówki kształcenia artystycznego.

Szkoła powinna stwarzać warunkido obcowania z muzyką „nażywo” poprzez udział uczniów w koncertach i spektaklach muzycznych, organizowanych w szkole i poza szkołą oraz dopublicznej prezentacji umiejętności muzycznych uczniów. Lekcje szkolne mogąbyć uzupełniane innymi formami zajęć, wśród których wymienić można:

1)

udział w koncertach, przedstawieniach i audycjach muzycznych;

2)

lekcje w salach koncertowych, szkołach muzycznych, muzeach;

3)

współtworzenie koncertów, prezentacji, imprez muzycznych;

4)

organizowanie, propagowanie i udział w koncertach typu „dzieci - dzieciom”;

5)

udział w projektach interdyscyplinarnych klasowych i szkolnych;

6)

spotkania z artystami;

7)

poznawanie lokalnego folkloru muzycznego i jego twórców, w miarę możliwości współtworzenie kultury regionalnej w powiązaniu z instytucjami zajmującymisię upowszechnianiem kultury i sztuki;

8)

udział w przeglądach, festiwalach i konkursach muzycznych.

Należy zachować szczególną dbałość o jakość edukacji muzycznej warunkowaną wielością i różnorodnością doświadczeń w zakresieśpiewu, gryna instrumentach, tworzenia i improwizowania muzyki, kreatywności muzycznej, słuchania i percepcji muzyki oraz ruchu z muzyką i tańca.

Wszelka aktywność muzyczna prowadzido zdobycia niezbędnych wiadomości teoretycznych przez uczniów.

Rodzaj aktywności muzycznej powinienbyć elastycznie dostosowanydo indywidualnych predyspozycji każdego ucznia.

Realizacja zajęć winna umożliwiać każdemu uczniowi rozwijanie kreatywności oraz kompetencji społecznych, takich jak: współdziałanie, współodpowiedzialność, umiejętność prezentacji osiągnięć indywidualnych i zespołowych, pełnienie różnorodnych funkcji w grupie, tolerancję dlagustów i upodobań oraz tradycji kulturowych odmiennychod własnych.

PLASTYKA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystanesą wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła.

II.

Doskonalenie umiejętności plastycznych - ekspresja twórcza przejawiającasię w działaniach indywidualnych i zespołowych.

III.

Opanowanie podstawowych wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jejnarodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystanesą wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła. Uczeń:

1)

wykazujesię znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury (łącznie z architekturą wnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tymrzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzujeich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; znawspółczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykającesię tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

2)

rozróżnia cechy i rodzaje kompozycji w naturze oraz w sztukach plastycznych (odnajduje je w dziełach mistrzów, a także w tworach i zjawiskach przyrody); tworzy różnorodne układy kompozycyjnena płaszczyźnie i w przestrzeni (kompozycje otwarte i zamknięte, rytmiczne, symetryczne, statyczne i dynamiczne); ustala właściwe proporcje poszczególnych

elementów kompozycyjnych, umiejętnie równoważy kompozycję, wykorzystując kształt i kontrast form;

3)

klasyfikuje barwy w sztukach plastycznych; wykazujesię znajomością pojęć: gama barwna, koło barw, barwy podstawowe i pochodne, temperatura barwy, walor barwy; rozróżnia i identyfikuje w dziełach mistrzów i własnych kontrasty barwne: temperaturowe, dopełnieniowe i walorowe; podejmuje działania twórcze z wyobraźni i z zakresu interpretacji natury, uwzględniające problematykę barwy;

4)

charakteryzuje i rozróżnia sposoby uzyskania iluzji przestrzeni w kompozycjach płaskich; rozpoznaje rodzaje perspektyw (w tym m.in.: rzędowa, kulisowa, aksonometryczna, barwna, powietrzna, zbieżna); rozpoznaje i świadomie stosujeświatłocień, jako sposób uzyskania iluzji przestrzeni; podejmuje działania kreatywne z wyobraźni i z natury, skoncentrowane wokół problematyki iluzji przestrzeni;

5)

charakteryzuje pozostałeśrodki wyrazu artystycznego, takie jak: linia, plama, faktura; wykorzystuje wskazaneśrodki w działaniach plastycznych (kompozycjach z wyobraźni i transpozycji natury);

6)

rozróżnia gatunki i tematykę dzieł w sztukach plastycznych (portret, autoportret, pejzaż, martwa natura, sceny: rodzajowa, religijna, mitologiczna, historyczna i batalistyczna); niektóre z tych gatunków odnajduje w grafice i w rzeźbie; w rysunku rozpoznaje studium z natury, karykaturę, komiks, rozumie, czym jest w sztuce abstrakcja i fantastyka; podejmuje działania z wyobraźni i z natury w zakresie utrwalania i świadomości gatunków i tematów w sztuce, stosuje w tymzakresie różnorodne formy wypowiedzi (szkice rysunkowe, fotografie zaaranżowanych scen i motywów, fotomontaż).

II.

Doskonalenie umiejętności plastycznych - ekspresja twórcza przejawiającasię w działaniach indywidualnych i zespołowych. Uczeń:

1)

w zadaniach plastycznych interpretuje obserwowane przedmioty, motywy i zjawiska, stosując środki wyrazu zgodnie z własnym odczuciem; w wyższych klasach podejmuje również próby

rysunkowego studium z natury;

2)

wyraża w pracach plastycznych uczucia i emocje wobec rzeczywistości, a także płynące z inspiracji muzycznychczy literackich (impresja i ekspresja); rysuje, maluje, ilustruje zjawiska i wydarzenia realne i wyobrażone (także w korelacji z innymi przedmiotami);

3)

modeluje bryły i reliefy, konstruuje samodzielnie małe rzeźbiarskie formy przestrzenne i bryły architektoniczne, a większe projekty realizujewe współpracy z innymi; tworzy aranżacje przestrzenne z gotowych elementów stosując układy kompozycyjne właściwe dlauzyskania zamierzonego wyrazu;

4)

projektuje graficzne formy użytkowe (zaproszenie, okładka, plakat); kształtuje przestrzenne formy dekoracyjne i scenograficzne - indywidualnie i w zespole; umiejętnościte wykorzystuje w przygotowywaniu imprez i uroczystości szkolnych, np. powiązanych z kalendarzem różnego typuświąt;

5)

podejmuje próby integracji sztuk tworząc zespołowo teatr plastyczny (animacja form plastycznych w przestrzeni plusświatło i dźwięk) oraz realizując inne rodzaje kreacji z pogranicza plastyki i pokrewnych dziedzinjak pantomima, taniec, film animowany;

6)

stosuje różnorodne techniki plastyczne (proste techniki graficzne, rzeźbiarskie, malarskie, elementy obrazowania cyfrowego fotograficznego i z wykorzystaniem wybranych graficznych programów komputerowych);

7)

podejmuje działania z zakresu estetycznego kształtowania otoczenia; projektuje i realizuje formy dekoracyjne, podnoszące estetykę otoczenia (wykorzystuje elementy gotowe, aranżując własny pokój, np. projektując nakrycie stołuna uroczystość rodzinną z wykorzystaniem m.in. dekoracji kwiatowej; uwzględnia zasady estetyki podawania potraw).

III.

Opanowanie podstawowych wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jejnarodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego. Uczeń:

1)

znadziedzictwo kulturowe najbliższego otoczenia, wymienia zabytki i dzieła architektury (historycznej i współczesnej);

2)

zapoznajesię z twórczością artystów w obrębie „małej ojczyzny”;

3)

rozumie znaczenie twórczości ludowej; rozróżnia różnejej formy; znapojęcia sztuka ludowa i etnografia;

4)

wymienia, rozpoznaje i charakteryzuje najważniejsze obiekty kultury wizualnej w Polsce, wskazujeich twórców;

5)

rozpoznaje wybrane, najbardziej istotne dzieła z dorobku innych narodów;

6)

rozumie i charakteryzujena wybranych przykładach z różnych dziedzin pojęcie stylu w sztuce;

7)

wykazujesię znajomością najważniejszych muzeów i kolekcji dzieł sztuki w Polsce i naświecie;

8)

zna i stosuje zasady prezentacji i upowszechniania dzieł zgodnie z prawem i etyką.

Warunki i sposób realizacji

Zajęcia plastyki mają przede wszystkim rozwijać wyobraźnię i kreatywność, niezbędną w rozwoju osobowości młodego człowieka. Mają także aspekt poznawczy i wychowawczy. Plastykę należy traktować jako szansę integralnego rozwoju, w którym uczniowienie tylko wyrażają przez sztukę własne odczucia i emocje, aletakże ucząsię cierpliwości, dyscypliny i samokontroli w trakcie powstawania prac oraz angażująsię, poprzez sztukę, w życie społeczne.

Należy pamiętać, żezagadnienia teoretycznenie mogą dominować nadćwiczeniami praktycznymi, a plastyka w szkole podstawowejnie powinna zamienićsię w regularną historię sztuki. Wszelkie wiadomości dotyczące teorii sztuki orazjej historii stanowią jedynie uzupełnienie i bazę poznawcządo podejmowanych działań artystycznych. Dzieje sztuki powinnybyć zatem przedstawiane problemowo, a niezgodnie z jejhistorycznym rozwojem.

Bardzo ważną kwestią w nauczaniu plastyki jest takie planowanie pracy, abybyło zgodne z psychofizycznym rozwojem dziecka. W pierwszym rzędzie dotyczyto treści kształcenia. W klasach IV-VI powinnybyć wprowadzane zagadnienia z zakresu funkcji i języka plastyki, ujęte w dziale I. Pamiętać jednak należy, żewszystkie zagadnienia teoretyczne, uczniowie przyswajają przede wszystkim poprzez działania praktyczne. W klasach starszych (VI

i VII) wiadomości powinnybyć utrwalane, zgodnieze spiralnym modelem nauczania, poprzez powracaniedo działań twórczych, w których wykorzystywanesą zagadnienia dotyczące formy i struktury dzieła. Wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jejnarodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego, opisane w dziale III proponujesię wprowadzić w klasie VII. Natomiast doskonalenie umiejętności plastycznych i ekspresja twórcza dotyczy wszystkich klas II etapu edukacyjnego (z uwzględnieniem możliwości percepcyjnych uczniów). Przejawiasię tomiędzy innymi w odpowiednim dobieraniu zadań, technik, formatów i czasu realizacji. Należy pamiętać, żeim młodsze dziecko, tymwięcej zadań powinnosię wprowadzać z wyobraźni i pamięci. Jedynie w klasach starszych mogąbyć wprowadzanećwiczenia opartena bezpośredniej obserwacji natury. Z tego powodu zagadnienia związanenp. z iluzją przestrzeni, należy wprowadzać w klasach VI i VII. Podobnie różnicowanie technik powinno byćściśle związane z możliwościami psychofizycznymi uczniów oraz z możliwościami bazowymi szkoły. Do działań artystycznychna płaszczyźnie polecasię w klasach młodszych formaty mniejsze, a w klasach starszych sukcesywnie zwiększane.

Ćwiczenia praktyczne powinnybyć planowanena pojedyncze godziny lekcyjne, w niektórych przypadkach (jedynie w klasach starszych), praca możebyć kontynuowanana kolejnej lekcji. Przeważać powinny zajęcia w pracowniach szkolnych, w ramach których dominować mają aktywności warsztatowe. W trakcie realizacji programu należy uwzględniać różne formy i metody kształcenia. Powinnosię w tymrównież uwzględnić działania zespołowe, zwłaszcza przy pracach wymagających dużego wkładu i wysiłku. Tego rodzaju działania (realizowanenp. w formie projektów edukacyjnych), dają szansę powiązań interdyscyplinarnych i rozwijają różnorodne formy ekspresji twórczej. Pobudzająone sferę emocjonalną, poprzez angażowanie różnych zmysłów. Płaszczyzną wspólną możebyć naprzykład teatr,

w którym integrująsię języki: literatury (słowo), muzyki (oprawa muzyczna), plastyki (scenografia i kostiumy) i gestulub przygotowanie uroczystości szkolnych. Warto poszukać tego rodzaju wspólnych płaszczyzn i podjąć współpracę z innymi nauczycielami w ich realizacji. Praca metodą projektu istotna jest szczególnie w klasach starszych.

Lekcje w miarę możliwości powinnybyć uzupełniane innymi formami zajęć, realizowanymi wewszystkich latach nauki. Ich celem jest m.in. upowszechnianie kultury i współpraca z instytucjami i osobami działającymina rzecz rozwoju kultury i sztuki. Do takich form należą:

1)

lekcje w: galeriach, muzeach, obiektach sakralnych, pracowniach twórców;

2)

wycieczki, w tymzajęcia plenerowe;

3)

tworzenie wystaw prac własnych, klasowych i szkolnych;

4)

zwiedzanie wystaw;

5)

spotkania z artystami;

6)

poznawanie zabytków i twórców regionu oraz, w miarę możliwości, współtworzenie kultury regionalnej w powiązaniu z instytucjami zajmującymisię upowszechnianiem kultury i sztuki;

7)

udział w konkursach plastycznych.

Nauczyciele plastyki mają obowiązek dostosowywania wymagańdo indywidualnych potrzeb, możliwości i predyspozycji uczniów. Dotyczyto zwłaszcza uczniówze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, których charakteryzuje szczególna wrażliwość artystyczna i zdolności twórcze. Uczniów przejawiających szczególne pasje artystyczne, należy wspierać w rozwoju.

Istotne znaczenie w rozwojuma teżwychowanie w poczuciu odpowiedzialności i szacunku dlaprac własnych i cudzych, w tymdziedzictwa kulturowego. Możesię toprzejawiać także w tworzeniu zbioru własnych prac, ichdokumentowaniu i zgodnym z prawem publikowaniu. Nauczyciele powinni zwracać uwagę i uwrażliwiać uczniówna ochronę własności intelektualnej i niedopuszczaćdo tworzenia plagiatów oraz publikowania m.in. w mediach pracbez zgody twórcy oraz prac przedstawiających inne osobybez ichzgody (ochrona wizerunku). Powinniteż kształtować postawy właściwie rozumianej tolerancjidla twórczości innych

osób z uwzględnieniem poszanowania godności człowieka oraz postawy odpowiedzialności zatreść i formę własnej twórczości plastycznej.

HISTORIA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Chronologia historyczna.

1.

Odróżnianie przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

2.

Posługiwaniesię podstawowymi określeniami czasu historycznego: epoka, okres p.n.e., okres n.e., tysiąclecie, wiek, rok.

3.

Obliczanie upływu czasu między wydarzeniami historycznymi.

4.

Umieszczanie procesów, zjawisk i faktów historycznych w czasie oraz porządkowanie ich i ustalanie związków przyczynowo-skutkowych.

5.

Dostrzeganie zmiany w życiu politycznym i społecznym oraz ciągłości w rozwoju kulturowym.

II.

Analiza i interpretacja historyczna.

1.

Krytyczne analizowanie informacji uzyskanych z różnychźródeł (w tymkartograficznych), próba wyciągania z nich wniosków.

2.

Lokalizacja w przestrzeni procesów, zjawisk i faktów historycznych przy wykorzystaniu map i planów w różnych skalach.

3.

Rozróżnianie w narracji historycznej warstwy informacyjnej, wyjaśniającej i oceniającej.

4.

Objaśnianie związków przyczynowo-skutkowych, analizowanie zjawisk i procesów historycznych.

5.

Dostrzeganie potrzeby poznawania przeszłościdla rozumienia procesów zachodzących wewspółczesności.

III.

Tworzenie narracji historycznej.

1.

Konstruowanie ciągów narracyjnych przy wykorzystaniu zdobytych informacjiźródłowych.

2.

Posługiwaniesię pojęciami historycznymi i wyjaśnianieich znaczenia.

3.

Przedstawianie argumentów uzasadniających własne stanowisko w odniesieniudo procesów i postaci historycznych.

4.

Tworzenie krótkich i długich wypowiedzi: planu, notatki, rozprawki, prezentacji.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe KLASA IV

I.

Elementy historii rodzinnej i regionalnej. Uczeń:

1)

zbiera informacjena temat historii swojej rodziny, gromadzi pamiątki rodzinne i opowiada o nich;

2)

poznaje historię i tradycje swojej okolicy i ludzidla niej szczególnie zasłużonych; znalokalne zabytki i opisujeich dzieje.

II.

Najważniejsze elementy polskiego dziedzictwa kulturowego. Uczeń:

1)

znasymbole narodowe (barwy, godło, hymn państwowy), najważniejsześwięta narodowe i państwowe, potrafi wytłumaczyćich znaczenie;

2)

znalegendy o początkach państwa polskiego;

3)

wiąże najważniejsze zabytki i symbole kultury polskiej z właściwymi regionami.

III.

Refleksjanad historią jako nauką. Uczeń:

1)

wyjaśnia, naczym polega praca historyka;

2)

wskazuje sposoby mierzenia czasu w historii i posługujesię pojęciami chronologicznymi;

3)

rozpoznaje rodzajeźródeł historycznych;

4)

odróżnia historięod dziejów legendarnych.

IV.

Postacie i wydarzenia o doniosłym znaczeniudla kształtowania polskiej tożsamości kulturowej. Uczeń sytuuje w czasie i opowiada o:

1)

księciu Mieszku i czeskiej Dobrawie - chrzcie Polski;

2)

Bolesławie Chrobrym - pierwszym królu - i zjeździe w Gnieźnie;

3)

ostatnim z Piastów - Kazimierzu Wielkim;

4)

królowej Jadwidze, Władysławie Jagielle, Zawiszy Czarnym, unii polsko-litewskiej i zwycięstwie grunwaldzkim;

5)

Mikołaju Koperniku i krakowskichżakach;

6)

Janie Zamoyskim - wodzu i mężu stanu;

7)

bohaterach wojen XVII wieku - przeorze Augustynie Kordeckim, hetmanie Stefanie Czarnieckim i królu Janie III Sobieskim;

8)

Tadeuszu Kościuszce i kosynierach spod Racławic;

9)

Janie Henryku Dąbrowskim i Józefie Wybickim oraz polskim hymnie;

10)

Romualdzie Traugutcie i powstańczym państwie;

11)

laureatce Nagrody Nobla - Marii Skłodowskiej-Curie;

12)

Józefie Piłsudskim i jegożołnierzach;

13)

Eugeniuszu Kwiatkowskim i budowie Gdyni;

14)

„Zośce”, „Alku”, „Rudym” i „Szarych Szeregach”;

15)

żołnierzach niezłomnych - Witoldzie Pileckim i Danucie Siedzikównie „Ince”;

16)

papieżu Janie Pawle II;

17)

„Solidarności” i jejbohaterach.

Treści dodatkowe, nieobowiązkowe, dowyboru przez nauczyciela w porozumieniu z uczniem.

1.

Piastowie. Plemiona słowiańskie i ichwarunkiżyciana terenie dzisiejszej Polski. Ród Piastów - legendy związane z rodem.

2.

Chrzest Polski. Chrystianizacja i przemiany kulturowena ziemiach polskich. Misja św. Wojciecha. Nowe słowa i nowe znaczenie starych słów w języku polskim.

3.

Wojny z Niemcami. Obrona kraju, wojowie. Obrona Głogowa.

4.

Zakony w Polsce. Rozwój piśmiennictwa i rolnictwa.

5.

Zamki i rycerze. Znaczenie, uzbrojenie, obyczaje.

6.

Złoty wiek kultury polskiej. Osiągnięcia architektury i sztuki - Wawel.

7.

Gdańsk - Polska spichlerzem Europy. Miasto, port, rozwój handlu zbożem.

8.

Zygmunt III Waza. Warszawa stolicą Polski.

9.

Obiady czwartkowe króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Rozkwit kulturyza ostatniego króla.

10.

Strajk dzieciwe Wrześni. Udręki niewoli, germanizacja, rusyfikacja.

11.

Bitwa Warszawska. Ocalenie Polski przed najazdem bolszewickim.

KLASY V-VIII

I.

Cywilizacje starożytne. Uczeń:

1)

porównuje koczowniczy trybżycia z osiadłym i wyjaśnia skutki rewolucji neolitycznej;

2)

lokalizuje w czasie i przestrzeni cywilizacje Starożytnego Wschodu (Mezopotamii, Egiptu i Izraela), cywilizacjenad wielkimi rzekami (Indie i Chiny) oraz cywilizacje starożytnej Grecji i Rzymu;

3)

charakteryzuje strukturę społeczeństwa i system wierzeń w Egipcie, Grecji i Rzymie, religię starożytnego Izraela; wyjaśnia różnicę między politeizmem a monoteizmem;

4)

umiejscawia w czasie i znaróżne systemy sprawowania władzy oraz organizację społeczeństwa w Egipcie, Atenach peryklejskich i Rzymie;

5)

charakteryzuje najważniejsze osiągnięcia kultury materialnej i duchowejświata starożytnego w różnych dziedzinach: filozofii, nauce, prawie, architekturze, sztuce, literaturze;

6)

umiejscawia w czasie i przestrzeni narodziny oraz rozprzestrzenianiesię chrześcijaństwa.

II.

Bizancjum i świat islamu. Uczeń:

1)

umiejscawia w czasie i przestrzeni zasięg ekspansji arabskiej i wyjaśnia wpływ cywilizacji muzułmańskiejna Europę;

2)

lokalizuje w czasie i przestrzeni cesarstwo bizantyjskie i rozpoznaje osiągnięcia kultury bizantyjskiej (prawo, architektura, sztuka).

III.

Średniowieczna Europa. Uczeń:

1)

umiejscawia w czasie i przestrzeni państwo Franków;

2)

umiejscawia w czasie i przestrzeni nowe państwa w Europie;

3)

wyjaśnia przyczyny i skutki rozłamu w Kościele w XI wieku oraz opisuje relacje między władzą cesarską a papieską;

4)

charakteryzuje przyczyny i skutki krucjat.

IV.

Społeczeństwo i kulturaśredniowiecznej Europy. Uczeń:

1)

przedstawia instytucje systemu lennego, wyjaśnia pojęcie stanu i charakteryzuje podziały społeczne w średniowieczu;

2)

opisuje warunkiżycia średniowiecznego miasta i wsi;

3)

porównuje kulturę rycerską i kulturę miejską, opisuje charakterystyczne cechy wzoru

rycerzaśredniowiecznego, rozpoznaje zabytki kulturyśredniowiecza, wskazuje różnice między stylem romańskim a stylem gotyckim;

4)

wyjaśnia rolę Kościoła (w tymzakonów) w dziedzinie nauki, architektury, sztuki i życia codziennego.

V.

Polska w okresie wczesnopiastowskim. Uczeń:

1)

sytuuje w czasie i przestrzeni państwo pierwszych Piastów oraz przedstawia jego genezę;

2)

wyjaśnia okoliczności przyjęcia chrztu przez Piastów oraz następstwa kulturowe, społeczne i polityczne chrystianizacji Polski;

3)

charakteryzuje rozwój i kryzys monarchii Bolesława Chrobrego i Mieszka II;

4)

charakteryzuje odbudowę i rozwój państwa Piastówza rządów Kazimierza Odnowiciela i BolesławaŚmiałego;

5)

przedstawia dokonania Bolesława Krzywoustego; opisuje konflikt z Cesarstwem Niemieckim;

6)

opisuje społeczeństwo Polski pierwszych Piastów.

VI.

Polska w okresie rozbicia dzielnicowego. Uczeń:

1)

umieszcza w czasie i przestrzeni Polskę okresu rozbicia dzielnicowego;

2)

opisuje przyczyny oraz wskazuje skutki rozbicia dzielnicowego;

3)

umieszcza w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami polsko- krzyżackimi oraz zagrożeniem najazdami tatarskimi w okresie rozbicia dzielnicowego;

4)

opisuje przemiany społeczne i gospodarcze, z uwzględnieniem ruchu osadniczego;

5)

charakteryzuje proces zjednoczenia państwa polskiegona przełomie XIII i XIV wieku, wskazującna rolę władców piastowskich (zeszczególnym uwzględnieniem roli Władysława Łokietka) oraz Kościoła.

VII.

Polska w XIV i XV wieku. Uczeń:

1)

opisuje rozwój terytorialny państwa polskiego w XIV i XV wieku;

2)

analizuje dokonania Kazimierza Wielkiego w dziedzinie polityki wewnętrznej (system obronny, urbanizacja kraju, prawo, nauka) oraz w polityce zagranicznej;

3)

opisuje związki Polski z Węgrami w XIV i XV wieku;

4)

wyjaśnia przyczyny i ocenia następstwa unii Polski z Wielkim Księstwem Litewskim;

5)

charakteryzuje dokonania w dziedzinie polityki wewnętrznej i zagranicznej Jagiellonów w XV wieku;

6)

porządkuje i umieszcza w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami polsko-krzyżackimi w XIV i XV wieku;

7)

charakteryzuje rozwój monarchii stanowej i uprawnień stanu szlacheckiego (rozwój przywilejów szlacheckichdo konstytucji nihil novi).

VIII.

Wielkie odkrycia geograficzne. Uczeń:

1)

wyjaśnia przyczyny i ocenia wpływ odkryć geograficznych nażycie społeczno-gospodarcze i kulturowe Europy oraz NowegoŚwiata;

2)

umieszcza w czasie i przestrzeni wyprawy Krzysztofa Kolumba, Vascoda Gamy, Ferdynanda Magellana oraz sytuuje w przestrzeni posiadłości kolonialne Portugalii i Hiszpanii.

IX.

„Złoty wiek” w Polscena tleeuropejskim. Uczeń:

1)

rozpoznaje charakterystyczne cechy renesansu europejskiego; charakteryzuje największe osiągnięcia Leonardada Vinci, Michała Anioła, Rafaela Santi, Erazma z Rotterdamu, Mikołaja Kopernika, Galileusza i Jana Gutenberga;

2)

wymienia przyczyny i następstwa reformacji, opisuje cele i charakteryzuje działalność Marcina Lutra i Jana Kalwina oraz przedstawia okoliczności powstania Kościoła anglikańskiego;

3)

wyjaśnia cele zwołania soboru trydenckiego i charakteryzuje reformę Kościoła katolickiego;

4)

umieszcza w czasie i opisuje najważniejsze wydarzenia w dziedzinie polityki wewnętrznej ostatnich Jagiellonów;

5)

charakteryzuje politykę zagraniczną ostatnich Jagiellonów, zeszczególnym uwzględnieniem powstania Prus Książęcych;

6)

opisuje model polskiegożycia gospodarczego w XVI wieku, uwzględniając działalność gospodarczą polskiej szlachty i rolę chłopów;

7)

przedstawia największe osiągnięcia polskiego renesansu i reformacji, uwzględniając twórczość Mikołaja Reja, Jana Kochanowskiego, Andrzeja Frycza Modrzewskiego; rozpoznaje obiekty sztuki renesansowejna ziemiach polskich;

8)

przedstawia okoliczności zawarcia unii realnej między Polską a Litwą (1569) i jej główne postanowienia.

X.

Początki Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Uczeń:

1)

charakteryzuje stosunki wyznaniowe i narodowościowe w Rzeczypospolitej; wyjaśnia główne założenia konfederacji warszawskiej;

2)

wyjaśnia okoliczności uchwalenia artykułów henrykowskich i przedstawia zasady wolnej elekcji; omawia przebieg i rezultaty pierwszych wolnych elekcji;

3)

opisuje panowanie Stefana Batorego, zeszczególnym uwzględnieniem jego polityki zewnętrznej.

XI.

Rzeczpospolita Obojga Narodów i jejsąsiedzi w XVII wieku. Uczeń:

1)

wyjaśnia główne przyczyny wojen Rzeczypospolitej z Rosją, Szwecją i Turcją;

2)

wyjaśnia przyczyny, cele i następstwa powstania Bohdana Chmielnickiegona Ukrainie;

3)

omawia przebieg i znaczenie potopu szwedzkiego;

4)

sytuuje w czasie, lokalizuje i omawia najważniejsze bitwy w XVII wieku;

5)

dokonuje oceny następstw politycznych, społecznych i gospodarczych wojen w XVII wieku;

6)

rozpoznaje charakterystyczne cechy kultury baroku, odwołującsię doprzykładów architektury i sztukiwe własnym regionie.

XII.

Europa w XVII i XVIII wieku. Uczeń:

1)

charakteryzuje, naprzykładzie Francji Ludwika XIV, ustrój monarchii absolutnej oraz wymienia główne cechy monarchii parlamentarnej, wykorzystując informacje o ustroju Anglii;

2)

opisuje idee Oświecenia, podaje przykładyich zastosowania w nauce, literaturze, architekturze i sztuce;

3)

charakteryzuje zasadę trójpodziału władzy Karola Monteskiusza i zasadę umowy społecznej Jakuba Rousseau;

4)

charakteryzuje reformy oświeceniowe wprowadzone w Prusach, Rosji i Austrii.

XIII.

Rzeczpospolita Obojga Narodów w I połowie XVIII wieku. Uczeń:

1)

omawia przyczyny i charakteryzuje przejawy kryzysu państwa w epoce saskiej;

2)

charakteryzuje projekty reform ustrojowych Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Konarskiego;

3)

omawia zjawiskaświadczące o postępie gospodarczym, rozwoju kultury i oświaty;

4)

ocenia pozycję międzynarodową Rzeczypospolitej w czasach saskich.

XIV.

Powstanie Stanów Zjednoczonych. Uczeń:

1)

omawia przyczyny i następstwa amerykańskiej wojny o niepodległość;

2)

wymienia instytucje ustrojowe Stanów Zjednoczonych, wyjaśniaich funkcjonowanie; ocenia sposób, w jaki konstytucja amerykańska realizowała w praktyce zasadę trójpodziału władzy;

3)

przedstawia wkład Polaków w walkę o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

XV.

Wielka rewolucjawe Francji. Uczeń:

1)

wyjaśnia główne przyczyny rewolucji i oceniajej rezultaty;

2)

analizuje i objaśnia zasady zawarte w Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela.

XVI.

Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej. Uczeń:

1)

podaje przykłady naprawy państwaza panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, w tymosiągnięcia Komisji Edukacji Narodowej;

2)

charakteryzuje cele i konsekwencje konfederacji barskiej;

3)

sytuuje w czasie obrady Sejmu Wielkiego oraz uchwalenie Konstytucji 3 maja; wymienia reformy Sejmu Wielkiego oraz najważniejsze postanowienia Konstytucji 3 maja;

4)

wyjaśnia okoliczności zawiązania konfederacji targowickiej i przedstawiajej następstwa;

5)

rozpoznaje charakterystyczne cechy polskiego oświecenia i charakteryzuje przykłady sztuki okresu klasycyzmu z uwzględnieniem własnego regionu.

XVII.

Walka o utrzymanie niepodległości w ostatnich latach XVIII wieku. Uczeń:

1)

sytuuje w czasie I, II i III rozbiór Rzeczypospolitej i wskazujena mapie zmiany terytorialne pokażdym rozbiorze;

2)

przedstawia przyczyny i skutki powstania kościuszkowskiego;

3)

rozróżnia przyczyny wewnętrzne i zewnętrzne upadku Rzeczypospolitej.

XVIII.

Epoka napoleońska. Uczeń:

1)

charakteryzuje zmiany polityczne w Europie w okresie napoleońskim i przemiany społeczno-gospodarcze;

2)

opisuje okoliczności utworzenia Legionów Polskich oraz omawiaich historię;

3)

opisuje powstanie Księstwa Warszawskiego, jego ustrój i terytorium;

4)

przedstawia stosunek Napoleonado sprawy polskiej oraz postawę Polaków wobec Napoleona.

XIX.

Europapo kongresie wiedeńskim. Uczeń:

1)

omawia decyzje kongresu wiedeńskiego w odniesieniudo Europy, w tymdo ziem polskich;

2)

charakteryzuje najważniejsze przejawy rewolucji przemysłowej (wynalazki i ichzastosowania, obszary uprzemysłowienia, zmiany struktur społecznych i warunkówżycia).

XX.

Ziemie polskie w latach 1815-1848. Uczeń:

1)

wskazujena mapie podział polityczny ziem polskichpo kongresie wiedeńskim;

2)

charakteryzuje okres konstytucyjny Królestwa Polskiego - ustrój, osiągnięcia w gospodarce, kulturze i edukacji;

3)

przedstawia przyczyny wybuchu powstania listopadowego, charakter zmagań i następstwa powstaniadla Polaków w różnych zaborach;

4)

omawia położenie Polaków w zaborach pruskim i austriackim, naobszarze ziem zabranych oraz w Rzeczypospolitej Krakowskiej;

5)

charakteryzuje główne nurty oraz postacie Wielkiej Emigracji i ruch spiskowy w kraju.

XXI.

Europa w okresie Wiosny Ludów. Uczeń:

1)

wymienia wydarzenia związane z walką z porządkiem wiedeńskim, charakteryzuje przebieg Wiosny Ludów w Europie;

2)

omawia przyczyny i skutki powstania krakowskiego oraz Wiosny Ludówna ziemiach polskich.

XXII.

Powstanie styczniowe. Uczeń:

1)

omawia pośrednie i bezpośrednie przyczyny powstania, w tym „rewolucję moralną” 1861-1862;

2)

dokonuje charakterystyki działań powstańczych z uwzględnieniem, jeślito możliwe, przebiegu powstania w swoim regionie;

3)

omawia uwłaszczenie chłopów w zaborze rosyjskim oraz porównuje z uwłaszczeniem w pozostałych zaborach;

4)

charakteryzuje formy represji popowstaniowych.

XXIII.

Europa i świat w II połowie XIX i napoczątku XX wieku. Uczeń:

1)

opisuje sytuację polityczną w Europie w II połowie XIX wieku, w tymprocesy zjednoczeniowe Włoch i Niemiec;

2)

prezentuje przyczyny i skutki wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych;

3)

wyjaśnia przyczyny, zasięg i następstwa ekspansji kolonialnej państw europejskich w XIX wieku;

4)

wymienia nowe idee polityczne i zjawiska kulturowe, w tympoczątki kultury masowej i przemiany obyczajowe.

XXIV.

Ziemie polskiepod zaborami w II połowie XIX i napoczątku XX wieku. Uczeń:

1)

wyjaśnia cele i opisuje metody działań zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej - rusyfikacja, germanizacja (Kulturkampf), autonomia galicyjska;

2)

opisuje postawy społeczeństwa polskiego w stosunkudo zaborców - trójlojalizm, praca organiczna, ruch spółdzielczy;

3)

opisuje formowaniesię nowoczesnejświadomości narodowej Polaków;

4)

omawia narodziny i pierwsze lata istnienia nowoczesnych ruchów politycznych (socjalizm, ruch ludowy, ruch narodowy);

5)

wyjaśnia społeczne i narodowe aspekty rewolucji w latach 1905-1907;

6)

charakteryzuje spór orientacyjny w latach 1908-1914.

XXV.

I wojnaświatowa. Uczeń:

1)

omawia najważniejsze konflikty między mocarstwami europejskimina przełomie XIX i XX wieku;

2)

wymienia główne przyczyny wojny - polityczne i gospodarcze, pośrednie i bezpośrednie;

3)

omawia specyfikę działań wojennych: wojna pozycyjna, manewrowa, działania powietrzne i morskie;

4)

charakteryzuje postęp techniczny w okresie I wojnyświatowej;

5)

opisuje rewolucję i wojnę domową w Rosji.

XXVI.

Sprawa polska w czasie I wojnyświatowej. Uczeń:

1)

charakteryzuje stosunek państw zaborczychdo sprawy polskiej w przededniu i powybuchu wojny;

2)

omawia umiędzynarodowienie sprawy polskiej: akt 5 listopada 1916 r., rola Stanów Zjednoczonych i rewolucji rosyjskich, deklaracja z 3 czerwca 1918 r.;

3)

ocenia polski wysiłek zbrojny i dyplomatyczny, wymienia prace państwowotwórcze podczas wojny.

XXVII.

Europa i światpo I wojnieświatowej. Uczeń:

1)

opisuje kulturowe i cywilizacyjne następstwa wojny;

2)

charakteryzuje postanowienia konferencji paryskiej oraz traktatu w Locarno; ocenia funkcjonowanie Ligi Narodów i ładwersalski;

3)

charakteryzuje oblicza totalitaryzmu (włoskiego faszyzmu, niemieckiego narodowego socjalizmu, systemu sowieckiego): ideologię i praktykę.

XXVIII.

Odrodzenie państwa polskiegopo I wojnieświatowej. Uczeń:

1)

omawia formowaniesię centralnego ośrodka władzy państwowej - odpaździernikowej deklaracji Rady Regencyjnejdo „Małej Konstytucji”;

2)

przedstawia proces wykuwania granic: wersalskie decyzje a fenomen Powstania Wielkopolskiego i powstańśląskich (zachód) - federacyjny dylemat a inkorporacyjny rezultat (wschód);

3)

opisuje wojnę polsko-bolszewicką i jejskutki (pokój ryski).

XXIX.

II Rzeczpospolita w latach 1921-1939. Uczeń:

1)

charakteryzuje skalę i skutki wojennych zniszczeń oraz dziedzictwa zaborowego;

2)

charakteryzuje ustrój polityczny Polskina podstawie konstytucji marcowej z 1921 r.;

3)

omawia kryzys demokracji parlamentarnej w Polsce - przyczyny, przebieg i skutki przewrotu majowego;

4)

opisuje polski autorytaryzm - rządy sanacji, zmiany ustrojowe (konstytucja kwietniowa z 1935 r.);

5)

przedstawia główne kierunki polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej (system sojuszy i politykę równowagi).

XXX.

Społeczeństwo i gospodarka II Rzeczypospolitej. Uczeń:

1)

charakteryzuje społeczną, narodowościową i wyznaniową strukturę państwa polskiego;

2)

omawia skutkiświatowego kryzysu gospodarczegona ziemiach polskich;

3)

ocenia osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej, a zwłaszcza powstanie Gdyni, magistrali węglowej i Centralnego Okręgu Przemysłowego;

4)

podaje najważniejsze osiągnięcia kulturalne i naukowe Polski w okresie międzywojennym.

XXXI.

Drogado wojny. Uczeń:

1)

omawia japońską agresjęna Dalekim Wschodzie;

2)

przedstawia ekspansję Włoch i wojnę domową w Hiszpanii;

3)

opisuje politykę hitlerowskich Niemiec - rozbijanie systemu wersalsko-lokarneńskiego: odremilitaryzacji Nadreniido układu w Monachium;

4)

charakteryzuje politykę ustępstw Zachodu wobec Niemiec Hitlera;

5)

wymienia konsekwencje paktu Ribbentrop-Mołotow.

XXXII.

Wojna obronna Polskiwe wrześniu 1939 r. Agresja Niemiec (1 września) i Związku Sowieckiego (17 września). Uczeń:

1)

charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w przededniu wybuchu II wojnyświatowej;

2)

opisuje i omawia etapy wojny obronnej i wskazujena mapach położenia stron walczących;

3)

podaje przykłady szczególnego bohaterstwa Polaków, np. obrona poczty w Gdańsku, walki o Westerplatte, obrona wieży spadochronowej w Katowicach, bitwypod Mokrą i Wizną, bitwanad Bzurą, obrona Warszawy, obrona Grodna, bitwapod Kockiem.

XXXIII.

II wojnaświatowa i jejetapy. Uczeń:

1)

przedstawia oraz sytuuje w czasie i przestrzeni przełomowe wydarzenia II wojnyświatowej (polityczne i militarne);

2)

charakteryzuje politykę Niemiecna terenach okupowanej Europy; przedstawia zagładę Żydów oraz Romów i eksterminację innych narodów; znaprzykłady bohaterstwa Polaków ratującychŻydów z Holokaustu;

3)

wyjaśnia przyczyny klęski państw Osi;

4)

wymienia główne decyzje konferencji wielkiej trójki (Teheran, Jałta, Poczdam);

5)

przedstawia bezpośrednie skutki II wojnyświatowej, w tymproblem zmiany granic i przesiedleń ludności.

XXXIV.

Polskapod okupacją niemiecką i sowiecką. Uczeń:

1)

porównuje założenia i metody polityki niemieckiej i sowieckiej w okupowanej Polsce;

2)

wymienia przykłady zbrodni niemieckich i sowieckich (Palmiry, Katyń, kaźń profesorów lwowskich, Zamojszczyzna);

3)

wyjaśnia przyczyny i rozmiary konfliktu polsko-ukraińskiego (rzeź wołyńska) na Kresach Wschodnich;

4)

charakteryzuje polityczną i militarną działalność polskiego państwa podziemnego, w tymformy oporu wobec okupantów;

5)

wyjaśnia przyczyny i opisuje skutki wybuchu powstania warszawskiego oraz ocenia postawę aliantów i Związku Sowieckiego wobec powstania.

XXXV.

Sprawa polska w czasie II wojnyświatowej. Uczeń:

1)

przedstawia okoliczności powstania i omawia działalność rządu Rzeczypospolitej Polskiej nawychodźstwie;

2)

umieszcza w czasie i przestrzeni działania polskich formacjina różnych frontach i obszarach toczącejsię wojny;

3)

przedstawia politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojnyświatowej.

XXXVI.

Światpo II wojnieświatowej. Uczeń:

1)

charakteryzuje bezpośrednie skutki II wojnyświatowej, wyróżniając następstwa polityczne, społeczne, gospodarcze i kulturowe, z uwzględnieniem powstania Organizacji Narodów Zjednoczonych;

2)

wyjaśnia przyczyny i skutki rozpadu koalicji antyhitlerowskiej oraz opisuje początki zimnej wojny;

3)

opisuje okoliczności powstania NRD i RFN;

4)

wskazujena mapie państwa NATO i Układu Warszawskiego, charakteryzującoba bloki polityczno-wojskowe;

5)

omawia sytuację w ZSRS i państwach jego strefy wpływów z uwzględnieniem wydarzeńna Węgrzech w 1956 r. i w Czechosłowacji w 1968 r.;

6)

określa przyczyny, umieszcza w czasie i przestrzeni procesy dekolonizacyjne i ocenia ichnastępstwa;

7)

wymienia konflikty doby zimnej wojny, w tymwojny w Korei, Wietnamie i Afganistanie oraz omawia skutki blokady Berlina i kryzysu kubańskiego;

8)

opisuje przebieg konfliktuna Bliskim Wschodzie;

9)

omawia przemiany w Chinachpo II wojnieświatowej;

10)

wyjaśnia przyczyny oraz lokalizuje w czasie i przestrzeni proces rozpadu ZSRSna przełomie lat 80. i 90., a także wyjaśnia jego następstwa;

11)

charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne w EuropieŚrodkowo-Wschodniej w latach 1989-1991;

12)

przedstawia cele i główne etapy rozwoju Unii Europejskiej;

13)

opisuje najważniejsze przemiany kulturowe i społecznepo II wojnieświatowej.

XXXVII.

Początki komunizmu w Polsce. Uczeń:

1)

przedstawia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów (rola Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, referendum ludowe, wybory w 1947 r.);

2)

charakteryzuje postawy Polaków wobec nowych władzze szczególnym uwzględnieniem oporu zbrojnego (żołnierze niezłomni [wyklęci]).

XXXVIII.

Stalinizm w Polsce i jego skutki. Uczeń:

1)

przedstawia przemiany ustrojowe, gospodarczo-społeczne i kulturowe w okresie stalinizmu;

2)

omawia system terroru stalinowskiego w Polsce i ocenia jego skutki;

3)

wyjaśnia przyczyny i skutki poznańskiego czerwca 1956 r. (powstanie poznańskie) oraz

znaczenie wydarzeń październikowych 1956 r.

XXXIX.

Polska w latach 1957-1981. Uczeń:

1)

opisuje system władzy w latach 60. i 70. w PRL i formy uzależnieniaod ZSRS;

2)

charakteryzuje realiażycia społecznego i kulturalnego z uwzględnieniem specyfiki czasów gomułkowskich i gierkowskich;

3)

przedstawia i sytuuje w czasie różnorodność przyczyn kryzysów społecznych w latach 1968, 1970, 1976 i ichkonsekwencje;

4)

wyjaśnia znaczenie roli Kościoła katolickiegodla stosunków politycznych i społecznych;

5)

opisuje narodziny i działania opozycji politycznej w latach 1976-1980;

6)

przedstawia rolę Jana Pawła II i ocenia jego wpływna przemiany społeczne i polityczne;

7)

wyjaśnia przyczyny i następstwa strajków sierpniowych w 1980 r.;

8)

charakteryzuje ruch społeczny „Solidarność”.

XL.

Dekada 1981-1989. Uczeń:

1)

wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego, opisuje jego przebieg i konsekwencje;

2)

przedstawia postawy Polaków wobec stanu wojennego, fenomen oporu społecznego;

3)

wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia „okrągłego stołu”, przedstawia jego głównych uczestników i opisuje postanowienia.

XLI.

Narodziny III Rzeczypospolitej. Uczeń:

1)

opisuje kluczowe przemiany ustrojowe w latach 1989-1997;

2)

charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne, gospodarcze i kulturowelat 90.;

3)

wyjaśnia przyczyny napięć społecznych.

XLII.

Miejsce Polski w świecie współczesnym. Uczeń:

1)

przedstawia i sytuuje w czasie i przestrzeni proces rozpadu Układu Warszawskiego i odzyskanie suwerenności przez Polskę;

2)

wyjaśnia przyczyny i znaczenie przystąpienia Polskido NATO w 1999 r.;

3)

wyjaśnia przyczyny i znaczenie przystąpienia Polskido Unii Europejskiej w 2004 r.

Warunki i sposób realizacji

Zajęcia z historii mają charakter poznawczy i kształcący w zakresie możliwości związanych z wiekiem uczniów. Treści nauczania koncentrująsię nanajważniejszych elementach dziedzictwa przeszłości, jednakżeze szczególnym uwzględnieniem dziejów ojczystych.

Uczeń klasy IV zostaje wprowadzony w kształcenie historyczne zarówno przez poznawanie losów własnej rodziny, jak i prezentację sylwetek wybitnych polskich postaci historycznych. Nauczyciel powinientak wykorzystywać materiał, abyhistorię Polski przedstawiać przez cykl trafiającychdo wyobraźni ucznia „obrazów”, przedstawiających bohaterów narodowych, którzy podejmują konkretne działania przynoszące doniosłe rezultaty. Uczeń zdobywa w tensposób wiedzę o najważniejszych osobach i wydarzeniach w polskiej historii, jednocześnie umacniając więź z miejscem zamieszkania i z krajem ojczystym, wyzwalając w sobie poczucie odpowiedzialnościza dorobek minionych wieków.

Realizacja treści i wymagańod klasy V doklasy VIII jest następująca:

1)

klasa V - działyod I do VII;

2)

klasa VI - działyod VIIIdo XVIII;

3)

klasa VII - działyod XIXdo XXXI;

4)

klasa VIII - działyod XXXIIdo XLII.

Na plan pierwszyna każdym etapie edukacyjnym w szkole podstawowej powinno wysuwać siękształtowanie i rozwijanie postawy patriotycznej, przy jednoczesnym poszanowaniu dladorobku innych narodów. Rozwiązanie propedeutyczne zastosowane w klasie IV w kolejnych klasach przechodzi w chronologiczny układ opisu biegu dziejów. Podstawa programowa niezawiera skodyfikowanego zapisu wydarzeń i dat, zaśobok wymienionych w niej postaci mogąbyć uwzględnione także inne.

Zastosowane w procesie dydaktycznym różnorodne metody nauczania i środki dydaktyczne powinnybyć dostosowanedo możliwości wiekowych uczniów orazich indywidualnych potrzeb. Powinnyto byćzarówno klasyczne metody, jak: opis, pogadankaczy wykład, jak i metody aktywizujące, opartena działaniu, np. przygotowanie prezentacji komputerowych, zajęcia z tablicą interaktywną, tworzenie programów multimedialnych, filmy, praca z mapą, grydydaktyczne, inscenizacje, przedstawienia. Dodatkowo ważne jest, aby w procesie nauczania wykorzystywać, w miarę istniejących możliwości, takie formy, jak: wycieczki

domuzeów, miejsc pamięci, korzystanie z rekonstrukcji historycznych, spotkania z ciekawymi ludźmi/świadkami historii, wreszcie - sięganiepo propozycje dydaktyczne, którymi dysponują zarówno fundacje (takiejak np. Ośrodek KARTA, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”, Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT), jakrównież Instytut Pamięci Narodowej.

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Wiedza i rozumienie. Uczeń:

1)

wyjaśnia podstawowe prawidłowościżycia społecznego, w tymfunkcjonowania grup społecznych oraz społeczności lokalnej i regionalnej oraz wspólnoty etnicznej i państwowej;

2)

uzasadnia znaczenie procedur demokratycznych i stosujeje w życiu szkoły oraz grup, w których uczestniczy;

3)

wyjaśnia znaczenie aktywności obywatelskiej;

4)

przedstawia zasady ustroju Rzeczypospolitej Polskiej i podstawowe organy władz publicznych;

5)

mapodstawową wiedzęna temat praw człowieka, środków masowego przekazu oraz wybranych spraw międzynarodowych;

6)

wykorzystujeswą wiedzędo interpretacji wydarzeńżycia społecznego, w tympublicznego.

II.

Wykorzystanie i tworzenie informacji. Uczeń:

1)

znajduje informacjena tematżycia społecznego, w tympublicznego;

2)

wykorzystuje informacjedo tworzenia własnej wypowiedzina temat wydarzeń z życia społecznego, w tympublicznego.

III.

Rozumienie siebie oraz rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów. Uczeń:

1)

rozpoznaje własne potrzeby i potrzeby innych;

2)

planuje dalszą edukację, uwzględniającswe umiejętności i zainteresowania;

3)

wyjaśnia związek między godnością a prawami, któremu przysługują;

4)

przedstawia własne prawa i obowiązki;

5)

powiększa treść własnej tożsamości lokalnej, regionalnej, etnicznej i obywatelskiej;

6)

rozpoznaje przypadkiłamania praw w swoim otoczeniu;

7)

argumentuje zasadność postaw obywatelskich - m.in. odpowiedzialności, troski o dobro wspólne i tolerancji;

8)

rozpoznaje problemy najbliższego otoczenia i szukaich rozwiązań.

IV.

Komunikowanie i współdziałanie. Uczeń:

1)

komunikujesię w sprawachżycia społecznego, w tympublicznego, oraz dyskutuje i przedstawia własne argumenty w wybranych sprawach tego typu;

2)

rozpoznaje przypadki wymagające postaw asertywnych;

3)

współpracuje z innymi - dzielisię zadaniami i wywiązujesię z nich;

4)

wykazuje konieczność współdziałania w życiu społecznym i wyjaśnia istotę samorządności;

5)

korzysta z prostych procedur oraz z możliwości, jakie stwarzają obywatelom instytucje życia publicznego - wskazuje, gdzie załatwić proste sprawy urzędowe.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe:

I.

Społeczna natura człowieka. Uczeń:

1)

uzasadnia, żeczłowiek jest istotą społeczną; wyjaśnia znaczenie potrzeb społecznych człowieka (kontaktu, przynależności, uznania);

2)

przedstawia zasady komunikowania się; wyjaśnia zasady skutecznej autoprezentacji - kształtowania swojego wizerunku;

3)

wymienia cechy grup społecznych; charakteryzuje grupę koleżeńską i grupę nastawioną narealizację określonego zadania; uzasadnia, żeefektywna współpraca przynosi różne korzyści; przedstawia różne formy współpracy w grupie;

4)

rozpoznaje sytuacje wymagające podjęcia decyzji indywidualnej i grupowej; wyjaśnia i stosuje podstawowe sposoby podejmowania wspólnych decyzji;

5)

podaje przykłady trudnych społecznie sytuacji, w których należy zachowaćsię asertywnie; uzasadnia, żemożna zachować dystans wobec nieaprobowanych przez siebie zachowań innych ludzilub przeciwstawićsię im; przedstawia różne formy zachowań asertywnych;

6)

uzasadnia, żekonflikt w grupie może wynikać z różnych przyczyn (sprzeczne interesy, inne cele); przedstawia sposoby rozwiązywania konfliktów oraz analizujeich zalety i wady.

II.

Rodzina. Uczeń:

1)

charakteryzuje rodzinę jako grupę społeczną; przedstawia rolę rodziców i osób starszych w rodzinie; analizuje wartości ważnedla jego rodziny;

2)

analizuje wpływ, jaki rodzina wywierana dzieci; przedstawia prawa i obowiązki dzieci w rodzinie;

3)

wyjaśnia, jakfunkcjonuje gospodarstwo domowe; wymienia główneźródła jego dochodów (z działalności zarobkowej: pracy, działalności gospodarczej, umów cywilnoprawnych oraz zeświadczeń społecznych - w powiązaniu z rodzajami ubezpieczeń społecznych);

4)

wymienia kategorie wydatków gospodarstwa domowego; planuje jego budżet.

III.

Szkoła i edukacja. Uczeń:

1)

przedstawia funkcje szkoły w systemie edukacji oraz strukturę polskiego systemu edukacyjnego;

2)

charakteryzuje klasę szkolną, pozalekcyjne koło zainteresowań, życie szkolnej społeczności; przedstawia działania samorządu uczniowskiego; wyjaśnia, jakprzeprowadzanesą wybory organów samorządu szkolnego;

3)

wymienia prawa i obowiązki ucznia; rozpoznaje przypadki naruszania praw uczniów oraz pracowników szkoły; przedstawia sposoby dochodzenia praw, które zostały naruszone;

4)

charakteryzuje oczekiwane kompetencje wybranych kategorii społeczno-zawodowych i ich miejscena rynku pracy;

5)

planuje dalszą edukację, uwzględniając własne zainteresowania, zdolności i umiejętności oraz rady innych osób i sytuacjęna rynku pracy.

IV.

Prawa człowieka. Uczeń:

1)

uzasadnia, żegodność człowieka jest podstawą różnych systemów moralnych; wyjaśnia, żejest onaźródłem powszechnych, przyrodzonych, nienaruszalnych i niezbywalnych wolności i praw człowieka; analizuje sformułowania preambuły Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka;

2)

wykazuje różnice między prawami a wolnościami człowieka; wymienia prawa i wolności osobiste zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

3)

wymienia prawa dzieci i analizuje przepisy Konwencji o prawach dziecka;

4)

podaje przykłady działań Rzecznika Praw Dziecka; przedstawia cele działalności Funduszu Narodów Zjednoczonychna Rzecz Dzieci;

5)

wymienia prawa i wolności polityczne zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; wykazuje, żedziękinim człowiek może mieć wpływ nażycie publiczne;

6)

wykazuje, żeprawa człowieka musząbyć chronione; wyjaśnia rolę Rzecznika Praw Obywatelskich

i podaje przykłady jego działań;

7)

przedstawia przykłady działań organizacji pozarządowychna rzecz ochrony praw człowieka; uzasadnia potrzebę przeciwstawianiasię zjawiskom braku tolerancji wobec różnych mniejszości.

V.

Nieletni wobec prawa. Uczeń:

1)

rozpoznaje zachowania związane z przemocą fizyczną i psychiczną, w tymwerbalną, wobec siebie i innych; wymienia osoby i instytucje, które należy powiadomić w takich sytuacjach;

2)

przedstawia korzyści i zagrożenia wynikające z korzystania z zasobów internetu; rozpoznaje przemoc w cyberprzestrzeni i wyjaśnia, jaknależyna niąreagować;

3)

wyjaśnia, najakich zasadach nieletni odpowiadająza popełnienie wykroczeń i przestępstw;

4)

przedstawia uprawnienia policjantów i funkcjonariuszy innych służb porządkowych oraz swoje prawa w kontakcie z tymi służbami.

VI.

Społeczność lokalna. Uczeń:

1)

wymienia zadania samorządu gminnego; przedstawia główneźródła przychodów i kierunki wydatków w budżecie gminy;

2)

przedstawia, jakzorganizowany jest urząd gminy (miasta/dzielnicy); podaje, w jakim wydziale można załatwić wybrane sprawy; przedstawia możliwości załatwienia spraw poprzez e-urząd; posługujesię formularzami urzędowymi - wypełnia wniosek o wydanie tymczasowego dowodu osobistego;

3)

wymienia organy stanowiące i wykonawcze w gminie (mieście/dzielnicy); przedstawia, jaksą onewybierane i jakmogą zostać odwołane; podaje uprawnienia tych organów;

4)

podaje, ktopełni funkcje wójta/burmistrza/prezydenta miasta i przewodniczącego rady gminy/miasta; znajduje w mediach lokalnych informacjena temat publicznych działań osób pełniących funkcje w organach samorządu terytorialnego;

5)

znajduje i przedstawia informacjena temat swojej gminy, wydarzeń i postaci z jej dziejów;

6)

rozpoznaje problemy społeczne swojej społeczności lokalnej (np. wynikające z sytuacji demograficznej, gospodarczej, infrastrukturalnej); formułuje sądy dotyczące tych problemów.

VII.

Społeczność regionalna. Uczeń:

1)

znajduje i przedstawia podstawowe informacje o swoim regionie, wydarzenia i postaci z jego dziejów; lokalizuje własne województwo i powiaty wchodzące w jego skład oraz pozostałe województwa;

2)

wymienia zadania samorządu powiatowego i województwa;

3)

podaje, w jakim wydziale starostwa powiatowego można załatwić wybrane sprawy; posługuje sięformularzami urzędowymi - wypełnia wniosek o paszport (delegatura urzędu wojewódzkiego);

4)

wymienia organy stanowiące i wykonawcze samorządu powiatowego i województwa; przedstawia, jaksą onewybierane i jakmogą zostać odwołane; podaje zadania tych organów;

5)

przedstawia tradycje i zwyczaje swojej społeczności regionalnej.

VIII.

Wspólnoty narodowe/etniczne i ojczyzna. Uczeń:

1)

wyjaśnia, cooznaczabyć Polakiemlub członkiem innej wspólnoty narodowej/ etnicznej oraz cołączy człowieka z ojczyzną - Polską; przedstawiate więzina własnym przykładzie;

2)

wyjaśnia, czym obywatelstwo różnisię odnarodowości; przedstawia warunki nabycia obywatelstwa polskiego z mocy prawa i wymienia inne formy uznaniaza obywatela polskiego oraz nadania obywatelstwa polskiego; wymienia konstytucyjne obowiązki obywatela;

3)

analizuje symbole Rzeczypospolitej Polskiej; wyjaśnia, czym powinna przejawiaćsię postawa patriotyczna młodego i dorosłego człowieka;

4)

wymienia mieszkające w Polsce mniejszości narodowe i etniczne, grupę posługującąsię językiem regionalnym oraz grupy migrantów (w tymuchodźców) i lokalizuje miejscaich zwartego zamieszkiwania; przedstawia - za Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej - prawa przysługujące etnicznym grupom mniejszościowym;

5)

uzasadnia, żemożna pogodzić różne tożsamości społeczno-kulturowe (regionalną, narodową/ etniczną, państwową/ obywatelską, europejską); rozpoznaje przejawy ksenofobii, w tym rasizmu, szowinizmu i antysemityzmu, oraz uzasadnia potrzebę przeciwstawianiasię tymzjawiskom.

IX.

Udział obywateli w życiu publicznym - społeczeństwo obywatelskie. Uczeń:

1)

podaje cnoty obywatelskie (odpowiedzialność, troska o dobro wspólne, aktywność, przedsiębiorczość, solidarność, roztropność, tolerancja, odwaga cywilna); wykazuje, odwołującsię do działań wybitnych Polaków, znaczenieich urzeczywistnieniadla pożytku publicznego;

2)

przedstawia cele i formy działań organizacji pozarządowych aktywnych w społeczności lokalnej i regionie; wykazuje, żedziałalność tego typu prowadzido realizacji różnorodnych potrzeb;

3)

przedstawia cele i przykłady działania organizacji społecznych skupiających młodych ludzi w Polsce; wyjaśnia ideę wolontariatu i przedstawia formy działalności wolontariuszy;

4)

przedstawia formy wpływania obywatelina decyzje władz samorządowych, przykłady realizacji lokalnych inicjatyw mieszkańców finansowanych z budżetów obywatelskich oraz przedsięwzięć podejmowanych przez młodzieżowe rady gminy/miasta;

5)

uzasadnia potrzebę przestrzegania zasad etycznych w życiu publicznym; rozpoznaje przejawy ichłamania i podaje skutki takich działań.

X.

Środki masowego przekazu. Uczeń:

1)

przedstawia funkcje i rodzajeśrodków masowego przekazu; wyjaśnia znaczenieśrodków masowego przekazudla wolności słowa;

2)

znajduje w mediach wiadomościna wskazany temat; odróżnia informacje o faktachod komentarzy i opinii; wyjaśnia, naczym powinna polegać rzetelność dziennikarzy;

3)

przedstawia funkcje reklamy i krytycznie analizuje wybrany przekaz reklamowy;

4)

wskazuje cele kampanii społecznych; analizuje materiały z wybranej kampanii tego rodzaju;

5)

wykazuje znaczenie opinii publicznej; znajduje w internecie komunikaty z badań opinii publicznej oraz odczytuje i interpretuje proste wyniki takich badań.

XI.

Demokracja w Rzeczypospolitej Polskiej. Uczeń:

1)

wymienia podstawowe cechy i funkcje państwa; wyjaśnia, czym zajmujesię władza państwowa;

2)

wyjaśnia zasadę suwerenności narodu; przedstawia sprawy, które mogąbyć poddanepod referendum; wymienia referenda ogólnokrajowe, których wyniki były wiążące, oraz referenda

lokalnewe własnej społeczności, które były ważne;

3)

wyjaśnia zasadę przedstawicielstwa (demokracji pośredniej); przedstawia zasady wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasady działania i najważniejsze kompetencjeizb parlamentu;

4)

wyjaśnia zasadę pluralizmu politycznego; wymienia partie polityczne, których przedstawiciele zasiadają w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej oraz w organach stanowiących samorządu terytorialnego; przedstawia cele działania partii politycznych oraz wykazuje, żekonkurują one w życiu publicznym; znajduje informacjena temat działań wybranej partii (jej struktur regionalnychlub centralnych);

5)

wyjaśnia zasadę republikańskiej formy rządu; przedstawia sposób wyboru i podstawowe kompetencje Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; znajduje informacje o życiorysie politycznym osób pełniącychten urząd, które wybrano w wyborach powszechnych, oraz o działaniach urzędującego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej;

6)

wyjaśnia zasadę państwa prawa, w tymzasady niezależności sądów i niezawisłości sędziów; wyjaśnia podziałna sądy powszechne i administracyjne oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego; przedstawia, w jakich sprawach orzekasąd rejonowy;

7)

wyjaśnia zasadę konstytucjonalizmu; podaje szczególne cechy konstytucji; znajduje w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisy dotyczące wskazanej kwestii; podaje kompetencje Trybunału Konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej;

8)

wyjaśnia zasadę trójpodziału władzy; objaśnia konieczność poparcia większości sejmowej dla Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej (bądźjej działań); przedstawia podstawowe kompetencje Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej; podaje imiona i nazwiska urzędujących prezesa i wiceprezesów Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej; wykazuje, żedecyzje podejmowane w wybranym ministerstwie mają wpływ nażycie jego rodziny.

XII.

Sprawy międzynarodowe. Uczeń:

1)

wymienia cele i przejawy działania Organizacji Narodów Zjednoczonych i Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego;

2)

wymienia cele działania Unii Europejskiej; znajduje informacje o życiorysie politycznym Ojców Europy oraz obywateli polskich pełniących ważne funkcje w instytucjach unijnych;

3)

przedstawia podstawowe korzyści związane z obecnością Polski w Unii Europejskiejdla pracowników i osób podróżujących; znajduje informacje o wykorzystaniu funduszy unijnych w swojej gminielub swoim regionie;

4)

przedstawia działalność Polski w Organizacji Narodów Zjednoczonych, Unii Europejskiej i Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego;

5)

formułuje sądy w sprawach wybranych problemów społecznych współczesnegoświata; rozważa propozycje działań w kierunku poprawy warunkówżycia innych ludzi naświecie.

Warunki i sposób realizacji

Nadrzędnemu celowi kształcenia w zakresie wiedzy o społeczeństwie - kształtowaniu postaw obywatelskich i prowspólnotowych - sprzyjaćma nabywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności dotyczących kolejnych kręgówśrodowiskowych, z którymi stykasię uczeń: odrodziny i szkoły przez wspólnotę lokalną i regionalną, ażdo wspólnoty narodowej, państwowej i międzynarodowej. Kształcenieto maumożliwiać rozwój umiejętności refleksyjnej obserwacji otaczającej rzeczywistości społecznej, w tymżycia publicznego. Konieczna jest taka realizacja treści nauczania, abyuczniowie rozumieli przydatność poszczególnych zagadnień w codziennymżyciu człowieka - członka poszczególnych grup i wspólnot społecznych. Sprzyjaćto marozwojowi umiejętności rozpoznawania i rozwiązywania prostych problemów w życiu społecznym. Kształcenieto matakże prowadzićdo ugruntowania postaw szacunku dladziedzictwa narodowego i ogólnoświatowego oraz ciekawości poznawczej, otwartości i tolerancji.

W nauczaniu wiedzy o społeczeństwie powinnosię stwarzać sytuacje edukacyjne, w których uczeń stosuje poszczególne metody autoprezentacji, rozwiązywania konfliktów i problemów,

współdecydowania - np. w realizacji wymagań szczegółowych określonych w dziale I pkt 2-6 czydziale IIIpkt 2. Maono także uświadomić uczniomich własne prawa i obowiązki. Treści nauczania sformułowanotak, abyuczeń miałświadomość wpływu obywateli nażycie publiczne - przy czym poza formami konwencjonalnymi uwypuklono takżete niekonwencjonalne. Sprzyjaćma tokreowaniu aktywnych postaw w życiu społecznym, ale i brania odpowiedzialności zawłasne wybory i czyny.

W celu rozwijania umiejętności komunikacji i współdziałania powinnosię stosować różne metody pracy grupowej, w tymuczniowskie projekty edukacyjne (każdy uczeń powinien uczestniczyć w dwóch projektach - np. w realizacji wymagań szczegółowych określonych w dziale IIIpkt 4, dziale VIpkt 5 i dziale VIIpkt
5). Należy także wykorzystywać różne formy dyskusji - np. w realizacji wymagań szczegółowych określonych w dziale VIpkt 6, dziale VIIIpkt 5, dziale IXpkt 5 i dziale XIIpkt 5.

W kształceniu kompetencji pozyskiwania, gromadzenia, porządkowania, analizy i prezentacji informacji o życiu społecznym, w tympublicznym, powinnabyć wykorzystywana technologia informacyjno-komunikacyjna. Istotne jest korzystanieze stron internetowych instytucji publicznych, w tymorganów samorządowych, organów władzy publicznej, czyorganizacji społecznych. Niezbędna jest również praca z różnymi typami przekazu (np. interaktywnymi).

W miarę możliwości ważne byłoby również pozyskiwanie informacji w toku wycieczki edukacyjnej (w tymwirtualnej, wykorzystując dedykowane aplikacje) dowybranych instytucjinp. dourzędu gminy (miasta/dzielnicy). Można także - zazgodą rady pedagogicznej i rodziców - realizować niektóre treści nauczania poprzez lekcje organizowanewe współpracy z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, instytucjami oferującymi usługi poradnictwa zawodowego oraz organizacjami pozarządowymi.

PRZYRODA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Wiedza.

1.

Opanowanie podstawowego słownictwa przyrodniczego (biologicznego, geograficznego, z elementami słownictwa fizycznego i chemicznego).

2.

Poznanie różnych sposobów prowadzenia obserwacji i orientacji w terenie.

3.

Poznanie planów i mapjakoźródeł informacji geograficznych.

4.

Poznanie układów budujących organizm człowieka (kostny, oddechowy, pokarmowy, krwionośny, rozrodczy, nerwowy).

5.

Poznanie przyrodniczych i antropogenicznych składnikówśrodowiska, rozumienie prostych zależności między tymi składnikami.

6.

Poznanie cech i zmian krajobrazu w najbliższej okolicy szkoły.

II.

Umiejętności i stosowanie wiedzy w praktyce.

1.

Prowadzenie obserwacji i pomiarów w terenie w tymkorzystanie z różnych pomocy: planu, mapy, lupy, kompasu, taśmy mierniczej, lornetkiitp.

2.

Wykonywanie obserwacji i doświadczeń zgodnie z instrukcją (słowną, tekstową i graficzną), właściweich dokumentowanie i prezentowanie wyników.

3.

Analizowanie, dokonywanie opisu, porównywanie, klasyfikowanie, korzystanie z różnych źródeł informacji (np. własnych obserwacji, badań, doświadczeń, tekstów, map, tabel, fotografii, filmów, technologii informacyjno-komunikacyjnych).

4.

Wykorzystanie zdobytej wiedzy o budowie, higienie własnego organizmu w codziennym życiu.

5.

Stosowanie zasad dbałości o własne zdrowie, w tymzapobieganie chorobom.

6.

Wskazywanie przystosowań organizmów dośrodowiska życia i zdobywania pokarmu.

7.

Dostrzeganie zależności występujących między poszczególnymi składnikamiśrodowiska przyrodniczego, jakrównież między składnikamiśrodowiska a działalnością człowieka.

III.

Kształtowanie postaw - wychowanie.

1.

Uważne obserwowanie zjawisk przyrodniczych, dokładne i skrupulatne przeprowadzenie doświadczeń, posługiwaniesię instrukcją przy wykonywaniu pomiarów i doświadczeń, sporządzanie notatek i opracowywanie wyników.

2.

Dostrzeganie wielostronnej wartości przyrody w integralnym rozwoju człowieka.

3.

Właściwe reagowaniena niebezpieczeństwa zagrażająceżyciu i zdrowiu.

4.

Doskonalenie umiejętności dbałości o własne ciało, jak i najbliższe otoczenie.

5.

Rozwijanie wrażliwościna wszelkie przejawyżycia.

6.

Doskonalenie umiejętności w zakresie komunikowaniasię, współpracy i działania oraz pełnienia roli lidera w zespole.

7.

Przyjmowanie postaw współodpowiedzialnościza stanśrodowiska przyrodniczego przez:

1)

właściwe zachowania w środowisku przyrodniczym;

2)

współodpowiedzialnośćza stan najbliższej okolicy;

3)

działaniana rzeczśrodowiska lokalnego;

4)

wrażliwośćna piękno natury, a takżeładu i estetyki zagospodarowania najbliższej okolicy;

5)

świadome działaniana rzecz ochronyśrodowiska przyrodniczego i ochrony przyrody.

Treści kształcenia - wymagania szczegółowe

I.

Sposoby poznawania przyrody. Uczeń:

1)

opisuje sposoby poznawania przyrody, podaje różnice między eksperymentem, doświadczeniem a obserwacją;

2)

podaje nazwy przyrządów stosowanych w poznawaniu przyrody, określaich przeznaczenie (lupa, kompas, taśma miernicza);

3)

podaje przykłady wykorzystania zmysłówdo prowadzenia obserwacji przyrodniczych;

4)

stosuje zasady bezpieczeństwa podczas obserwacji i doświadczeń przyrodniczych;

5)

wymienia różneźródła wiedzy o przyrodzie;

6)

korzysta z różnychźródeł wiedzy o przyrodzie.

II.

Orientacja w terenie. Uczeń:

1)

opisuje przebieg linii widnokręgu, wymienia nazwy kierunków głównych;

2)

wyznacza kierunki główneza pomocą kompasu oraz kierunek północnyza pomocą gnomonu i wskazujeje w terenie;

3)

podaje różnice między planem a mapą;

4)

rysuje plan różnych przedmiotów;

5)

wykonuje i opisuje szkic okolicy szkoły;

6)

odczytuje informacje z planu i mapy posługującsię legendą;

7)

wskazujena planie i mapie miejsce obserwacji i obiekty w najbliższym otoczeniu szkoły;

8)

korzysta z planu i mapy wielkoskalowej podczas planowania wycieczki;

9)

wyjaśnia zależność między wysokością Słońca a długością i kierunkiem cienia;

10)

opisuje zmiany w położeniu Słońcanad widnokręgiem w ciągu doby i w ciągu roku;

11)

wskazuje w terenie orazna schemacie (lubhoryzontarium) miejsca wschodu, zachodu i górowania Słońca w ciągu dnia i w różnych porach roku.

III.

Pogoda, składniki pogody, obserwacje pogody. Uczeń:

1)

wymienia składniki pogody i podaje nazwy przyrządów służącychdo ichpomiaru (temperatura powietrza, zachmurzenie, opady i osady atmosferyczne, ciśnienie atmosferyczne, kierunek wiatru);

2)

odczytuje wartości pomiaru składników pogody stosując właściwe jednostki;

3)

prowadzi obserwacje składników pogody, zapisuje i analizujeich wyniki oraz dostrzega zależności;

4)

podaje przykłady opadów i osadów atmosferycznych oraz wskazujeich stan skupienia;

5)

podaje przykłady zastosowania termometru w różnych sytuacjachżycia codziennego;

6)

nazywa zjawiska pogodowe: burza, tęcza, deszcze nawalne, huragan, zawiejaśnieżna i opisujeich następstwa;

7)

opisuje zasady bezpiecznego zachowaniasię podczas występowania niebezpiecznych zjawisk pogodowych (burzy, huraganu, zamieciśnieżnej);

8)

opisuje i porównuje cechy pogody w różnych porach roku.

IV.

Ja i moje ciało. Uczeń:

1)

wymienia układy budujące organizm człowieka: układ kostny, oddechowy, pokarmowy, krwionośny, rozrodczy, nerwowy i podajeich podstawowe funkcje;

2)

wskazujena planszy, modelu i własnym ciele układy budujące organizm człowieka oraz narządy zmysłów;

3)

opisuje zmiany zachodzące w organizmach podczas dojrzewania płciowego;

4)

wymienia podstawowe zasady ochrony zmysłów wzroku i słuchu;

5)

bada współdziałanie zmysłu smaku i węchu;

6)

opisuje podstawowe zasady dbałości o ciało i otoczenie.

V.

Ja i moje otoczenie. Uczeń:

1)

proponuje rodzaje wypoczynku i określa zasady bezpieczeństwa z nimi związane;

2)

opisuje drogi wnikania czynników chorobotwórczychdo organizmu człowieka, opisuje sposoby zapobiegania chorobom;

3)

podaje przykłady przedmiotów wykonanych z substancji sprężystych, kruchych i plastycznych i uzasadniaich zastosowanie w przedmiotach codziennego użytku;

4)

interpretuje oznaczenia substancji szkodliwychdla zdrowia: drażniących, trujących, żrących i wybuchowych;

5)

podaje zasady zachowaniasię i udzielania pierwszej pomocy w wypadku ugryzienia, użądlenia,

oraz spożycialub kontaktu z roślinami trującymi;

6)

rozpoznaje rośliny trujące oraz zwierzęta jadowite i inne stanowiące zagrożeniedla życia i zdrowia;

7)

prezentuje podstawowe zasady opatrywania uszkodzeń skóry;

8)

wyjaśnia, coto sąuzależnienia, podajeich przykłady i opisuje konsekwencje; uzasadnia, dlaczegonie należy przyjmować używek i środków energetyzujących oraz zbyt długo korzystać z telefonów komórkowych;

9)

odszukujena opakowaniach oznaczenia substancji szkodliwychdla zdrowia: drażniących, trujących, żrących i wybuchowych i wyjaśniaich znaczenie;

10)

opisuje zasady zdrowego stylużycia (w tymzdrowego odżywianiasię).

VI.

Środowisko przyrodnicze najbliższej okolicy. Uczeń:

1)

rozpoznaje składniki przyrody ożywionej i nieożywionej w najbliższej okolicy szkoły;

2)

rozpoznaje główne formy ukształtowania powierzchni w najbliższej okolicy szkoły i miejsca zamieszkania;

3)

tworzy model pagórka i doliny rzecznej oraz wskazujeich elementy;

4)

rozpoznaje skały występujące w okolicy swojego miejsca zamieszkania;

5)

rozróżnia wody stojące i płynące, podajeich nazwy oraz wskazuje naturalne i sztuczne zbiorniki wodne;

6)

wymienia i opisuje czynniki warunkująceżyciena lądzie oraz przystosowania organizmów dożycia;

7)

rozpoznaje i nazywa pospolite organizmy występujące w najbliższej okolicy szkoły;

8)

podaje nazwy warstw lasu, porównuje warunki abiotyczne w nich panujące; rozpoznaje podstawowe gatunki roślin i zwierzątżyjących w lesie oraz przyporządkowujeje do odpowiednich warstw lasu; wymienia zasady właściwego zachowaniasię w lesie;

9)

odróżnia organizmy samożywne i cudzożywne, podaje podstawowe różnice w sposobieich odżywianiasię, wskazuje przystosowania w budowie organizmówdo zdobywania pokarmu;

10)

rozpoznaje pospolite grzyby jadalne i trujące, opisuje znaczenie grzybów w przyrodzie i życiu człowieka;

11)

obserwuje i podaje nazwy typowych organizmówłąki i pola uprawnego, podajeich znaczenie dlaczłowieka;

12)

określa warunkiżycia w wodzie (nasłonecznienie, zawartość tlenu, opór wody) i wskazuje przystosowania organizmów (np. ryby) dośrodowiska życia;

13)

rozpoznaje i nazywa organizmyżyjące w wodzie.

VII.

Środowisko antropogeniczne i krajobraz najbliższej okolicy szkoły. Uczeń:

1)

wskazuje w terenie składnikiśrodowiska antropogenicznego w najbliższej okolicy;

2)

rozpoznaje w terenie i nazywa składnikiśrodowiska antropogenicznego i określaich funkcje;

3)

określa zależności między składnikamiśrodowiska przyrodniczego i antropogenicznego;

4)

charakteryzuje współczesny krajobraz najbliższej okolicy;

5)

opisuje dawny krajobraz najbliższej okolicy, np. napodstawie opowiadań rodzinnych, starych fotografii;

6)

ocenia zmiany zagospodarowania terenu wpływającena wygląd krajobrazu najbliższej okolicy;

7)

wyjaśnia pochodzenie nazwy własnej miejscowości;

8)

wskazuje miejsca występowania obszarów chronionych, pomników przyrody, obiektów zabytkowych w najbliższej okolicy, uzasadnia potrzebęich ochrony;

9)

ocenia krajobrazpod względem jego piękna oraz dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego „małej ojczyzny”.

Warunki i sposób realizacji

Treści kształcenia i wymagań szczegółowych podzielonona 7 działów tematycznych. Dobór treści został wybranytak, abyuczeń, prowadząc obserwacje, poznałśrodowisko najbliższej okolicy oraz kształtował umiejętność dostrzegania zjawisk i procesów zachodzących w przyrodzie. Poznał także podstawową budowę własnego organizmu i utrwalił nawyki związane z higieną własnego ciała i otoczenia, unikał uzależnień i zagrożeńze strony używek, a także niebezpiecznych organizmów. Pozwolimu tona podejmowanie właściwych decyzji w życiu codziennym.

Nauczyciel, biorącpod uwagę etap rozwoju poznawczego ucznia, powinien tworzyć warunki dodoskonalenia jego umiejętności obserwacji. Powinnyto byćzarówno klasyczne metody, jakobserwacja w terenieczy obserwacja pośrednia w sali lekcyjnej przy wykorzystaniu

obrazów realistycznych i symbolicznych, w tymszczególniemap, plansz anatomicznych, rysunków i schematów, jak i metody aktywizujące z wykorzystaniem komputera, jego oprogramowania i dostępnych (lokalnie, jak i w sieci) zasobów elektronicznych (słowniki, encyklopedie, programy multimedialne, w tymprogramy edukacyjne), zajęcia z tablicą interaktywną, filmy i grydydaktyczne. Nauczyciel powinien także czuwaćnad właściwym stosowaniem pojęć oraz dbałością o język, któryna tymetapie rozwoju winien staćsię dlaucznia sprawnym narzędziem komunikacji.

Nauczyciel przyrody powinien w programie nauczania zaplanować zajęcia terenowe, a także uwzględnić czasna obserwacje i doświadczenia. Dzięki takim działaniom zostaną osiągnięte założone w podstawie wymagania ogólne.

Na zajęciach terenowych, proponujesię następujące działania praktyczne:

1)

wyznaczanie kierunków głównychza pomocą kompasu, oraz drogi Słońcanad widnokręgiem, wskazywanie momentu górowania Słońca;

2)

pomiary składników pogody (pomiar temperatury powietrza; wyznaczenie kierunku wiatru) i dokumentowanie przeprowadzonych obserwacji, np. w dzienniku pogody;

3)

wykonanie szkicu, np. terenu wokół szkoły, czytanie mapy, orientacja mapy w terenie;

4)

wycieczkanp. napole, łąkę, dolasulub parku, rozpoznawanie pospolitych gatunków roślin i zwierząt; obserwacja organizmów samożywnych i cudzożywnych, wskazywanie przystosowań w budowie organizmówdo zdobywania pokarmu; obserwacja warstw lasu i rozpoznawanie tworzącychje roślin;

5)

obserwacje cieku wodnegolub linii brzegowej jeziora; rozpoznawanie i nazywanie pospolitych organizmówżyjących w wodzie; obserwacja przystosowań roślin i zwierząt dożycia w wodzie; rozpoznawanie (w miarę możliwości w terenie, w ogrodzie zoologicznym, ogrodzie botanicznym), grzybów i roślin trujących oraz zwierząt jadowitych i innych stanowiących zagrożenie dlażycia i zdrowia.

Zajęcia terenowe można przeprowadzić w oparciu o obiekty edukacyjne (izby/sale edukacyjne

lubośrodki edukacji leśnej) Lasów Państwowych. Mogąto byćtakże zajęcia terenowe naleśnejścieżce dydaktycznejlub zajęcia terenowe w lesie z leśnikiem. Podczas wycieczek doogrodu zoologicznegolub ogrodu botanicznego uczeń może poznać zwierzęta niebezpieczne, rośliny i grzyby trujące. Wycieczkinad rzekę, jezioro, doparku krajobrazowego, ewentualnie narodowegolub pomników przyrody, przybliżą uczniowi różnorodność form ochrony przyrody. Dodatkowo ważne jest przeprowadzenie w miarę możliwości wirtualnych zajęć terenowych z wykorzystaniem różnych aplikacjinp. wycieczka wirtualnapo muzeum. Natomiast wycieczki domuzeum, miejsc wydarzeń historycznych w okolicy, a także obserwacje obiektów architektury współczesnejlub dawnej, pozwoląna utożsamianiesię z własnym regionem. Większość proponowanych aktywności ucznia wymaga wyjścia z budynku szkolnego, lecznie muszą tobyć dalekie wycieczki, wystarczynp. wyjściena boisko szkolne, drogę przed szkołą lubdo parku. Aby osiągnąć zamierzone cele, w wyposażeniu pracowni przyrodniczej ważne jest, abyznalazłysię albumydo rozpoznawania pospolitych roślin, grzybów i zwierząt, lupy, kompasy, przenośny gnomon, termometr, mapy topograficznelub szczegółowe mapy turystyczne własnego terenu w skali 1:25 000, 1:10 000 oraz plany miasta. Podstawową zasadą kształceniana zajęciach przyrody powinnybyć metody aktywizujące ucznia, które umożliwiają obserwacjęśrodowiska, badanie zjawisk i procesów charakterystycznych dlamiejsca zamieszkania oraz doskonalą umiejętność komunikowaniasię. Pracując w grupach, uczeń kształtuje umiejętność współpracy i komunikowaniasię, przyjmowania nasiebie roli lidera.

GEOGRAFIA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Wiedza geograficzna.

1.

Opanowanie podstawowego słownictwa geograficznego w celu opisywania oraz wyjaśniania występujących w środowisku geograficznym zjawisk i zachodzących w nimprocesów.

2.

Poznanie wybranych krajobrazów Polski i świata, ichgłównych cech i składników.

3.

Poznanie głównych cechśrodowiska geograficznego Polski, własnego regionu oraz najbliższego otoczenia - „małej ojczyzny”, a także wybranych krajów i regionów Europy orazświata.

4.

Poznanie zróżnicowanych form działalności człowieka w środowisku, ichuwarunkowań i konsekwencji oraz dostrzeganie potrzeby racjonalnego gospodarowania zasobami przyrody.

5.

Rozumienie zróżnicowania przyrodniczego, społeczno-gospodarczego i kulturowegoświata.

6.

Identyfikowanie współzależności między elementamiśrodowiska przyrodniczego i społeczno-gospodarczego oraz związków i zależności w środowisku geograficznym w skali lokalnej, regionalnej i globalnej.

7.

Określanie prawidłowości w zakresie przestrzennego zróżnicowania warunkówśrodowiska przyrodniczego orazżycia i różnych form działalności człowieka.

8.

Integrowanie wiedzy przyrodniczej z wiedzą społeczno-ekonomiczną i humanistyczną.

II.

Umiejętności i stosowanie wiedzy w praktyce.

1.

Prowadzenie obserwacji i pomiarów w terenie, analizowanie pozyskanych danych i formułowanie wnioskówna ichpodstawie.

2.

Korzystanie z planów, map, fotografii, rysunków, wykresów, diagramów, danych statystycznych, tekstówźródłowych oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych w celu zdobywania, przetwarzania i prezentowania informacji geograficznych.

3.

Interpretowaniemap różnej treści.

4.

Określanie związków i zależności między poszczególnymi elementamiśrodowiska przyrodniczego, społeczno-gospodarczego i kulturowego, formułowanie twierdzenia o prawidłowościach, dokonywanie uogólnień.

5.

Ocenianie zjawisk i procesów społeczno-kulturowych oraz gospodarczych zachodzących w Polsce i w różnych regionachświata.

6.

Stawianie pytań, formułowanie hipotez oraz proponowanie rozwiązań problemów dotyczących środowiska geograficznego.

7.

Podejmowanie nowych wyzwań oraz racjonalnych działań prośrodowiskowych i społecznych.

8.

Rozwijanie umiejętności percepcji przestrzeni i wyobraźni przestrzennej.

9.

Podejmowanie konstruktywnej współpracy i rozwijanie umiejętności komunikowaniasię z innymi.

10.

Wykorzystywanie zdobytej wiedzy i umiejętności geograficznych w życiu codziennym.

III.

Kształtowanie postaw.

1.

Rozpoznawanie swoich predyspozycji i talentów oraz rozwijanie pasji i zainteresowań geograficznych.

2.

Łączenie racjonalności naukowej z refleksjąnad pięknem i harmoniąświata przyrody oraz dziedzictwem kulturowym ludzkości.

3.

Przyjmowanie postawy szacunku dośrodowiska przyrodniczego i kulturowego oraz rozumienie potrzeby racjonalnego w nimgospodarowania.

4.

Rozwijanie w sobie poczucia tożsamości oraz wykazywanie postawy patriotycznej, wspólnotowej i obywatelskiej.

5.

Kształtowanie poczucia dumy z piękna ojczystej przyrody i dorobku narodu (różnych obiektów dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego własnego regionu i Polski, krajobrazów Polski, walorów przyrodniczych, kulturowych, turystycznych oraz sukcesów polskich przedsiębiorstwna arenie międzynarodowej).

6.

Kształtowanie pozytywnych - emocjonalnych i duchowych - więzi z najbliższym otoczeniem, krajem ojczystym, a także z całą planetą Ziemią.

7.

Rozwijanie zdolności percepcji najbliższego otoczenia i miejsca rozumianego jako „oswojona” najbliższa przestrzeń, której nadaje pozytywne znaczenia.

8.

Rozwijanie postawy współodpowiedzialnościza stanśrodowiska geograficznego, kształtowanie ładu przestrzennego oraz przyszłego rozwoju społeczno-kulturowego i gospodarczego „małej ojczyzny”, własnego regionu i Polski.

9.

Przełamywanie stereotypów i kształtowanie postawy szacunku, zrozumienia, akceptacji i poszanowania innych kultur przy jednoczesnym zachowaniu poczucia wartości dziedzictwa kulturowego własnego narodu i własnej tożsamości.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Mapa Polski: mapa ogólnogeograficzna, krajobrazowa, turystyczna (drukowana i cyfrowa), skala mapy, znakina mapie, treść mapy. Uczeń:

1)

stosuje legendę mapydo odczytywania informacji oraz skalę mapydo obliczania odległości między wybranymi obiektami;

2)

rozpoznajena mapie składniki krajobrazu Polski;

3)

czyta treść mapy Polski;

4)

czyta treść mapylub planu najbliższego otoczenia szkoły, odnoszącje doelementów środowiska geograficznego obserwowanych w terenie.

II.

Krajobrazy Polski: wysokogórski (Tatry), wyżynny (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska), nizinny (Nizina Mazowiecka), pojezierny (Pojezierze Mazurskie), nadmorski (Pobrzeże Słowińskie), wielkomiejski (Warszawa), miejsko-przemysłowy (WyżynaŚląska), rolniczy (Wyżyna Lubelska). Uczeń:

1)

wskazujena mapie położenie krain geograficznych Polski;

2)

przedstawia główne cechy krajobrazów Polski oraz wykazujeich zróżnicowanie;

3)

rozpoznaje krajobrazy Polski w opisach orazna filmach i ilustracjach;

4)

przedstawia podstawowe zależności między składnikami poznawanych krajobrazów;

5)

opisuje zajęcia, tradycje rodzinne i zwyczaje mieszkańców wybranych krain geograficznych Polski;

6)

opisuje najważniejsze obiekty dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Polski oraz wskazujeje namapie;

7)

przedstawia pozytywne i negatywne zmiany w krajobrazach powstałe w wyniku działalności człowieka;

8)

dokonuje oceny krajobrazu najbliższego otoczenia szkołypod względem jego piękna oraz ładu i estetyki zagospodarowania podczas zajęć realizowanych w terenie oraz proponuje zmiany w jego zagospodarowaniu;

9)

przyjmuje postawę szacunku wobecśrodowiska przyrodniczego i kulturowego Polski.

III.

Lądy i oceanyna Ziemi: rozmieszczenie lądów i oceanów, pierwsze wyprawy geograficzne. Uczeń:

1)

wskazujena globusie i mapieświata: bieguny, równik, południk zerowy i 180°, półkule, zwrotniki i koła podbiegunowe;

2)

wymienia nazwy kontynentów i oceanów oraz wskazujeich położeniena globusie i mapie świata oraz określaich położenie względem równika i południka zerowego;

3)

wskazujena mapie wielkie formy ukształtowania powierzchni Ziemi i akweny morskie natrasach pierwszych wypraw geograficznych.

IV.

Krajobrazyświata: wilgotnego lasu równikowego i lasu strefy umiarkowanej, sawanny i stepu, pustyni gorącej i lodowej, tajgi i tundry, śródziemnomorski, wysokogórski Himalajów; strefowość a piętrowość klimatyczno-roślinna naświecie. Uczeń:

1)

wskazujena mapie położenie poznawanych typów krajobrazów;

2)

odczytuje wartość i opisuje przebieg temperatury powietrza oraz rozkład opadów atmosferycznych napodstawie klimatogramów i mapklimatycznych;

3)

przedstawia główne cechy i porównuje poznawane krajobrazyświata oraz rozpoznajeje w opisach, nafilmach i ilustracjach;

4)

rozpoznaje rośliny i zwierzęta typowedla poznawanych krajobrazów;

5)

prezentuje niektóre przykłady budownictwa, sposobów gospodarowania, głównych zajęć mieszkańców poznawanych obszarów;

6)

identyfikuje współzależności między składnikami poznawanych krajobrazów i warunkami życia człowieka;

7)

ustala zależności między położeniem wybranych krajobrazówna kuli ziemskiej, warunkami klimatycznymi i głównymi cechami krajobrazów.

V.

Ruchy Ziemi: Ziemia w Układzie Słonecznym; ruch obrotowy i obiegowy; następstwa ruchów Ziemi. Uczeń:

1)

dokonuje pomiaru wysokości Słońca w trakcie zajęć w terenie oraz porównuje wyniki uzyskane w różnych porach dnia i roku;

2)

demonstruje przy użyciu modeli (np. globusalub tellurium) ruch obrotowy Ziemi, określa jego kierunek, czas trwania, miejsca wschodu i zachodu Słońca oraz południa słonecznego;

3)

wyjaśnia związek między ruchem obrotowym a widomą wędrówką i górowaniem Słońca, istnieniem dnia i nocy, dobowym rytmemżycia człowieka i przyrody, występowaniem stref czasowych;

4)

demonstruje przy użyciu modeli (np. telluriumlub globusów) ruch obiegowy Ziemi;

5)

przedstawia zmiany w oświetleniu Ziemi w pierwszych dniach astronomicznychpór roku;

6)

wykazuje związek między ruchem obiegowym Ziemi a strefamijej oświetlenia oraz strefowym zróżnicowaniem klimatu i krajobrazówna Ziemi.

VI.

Współrzędne geograficzne: szerokość i długość geograficzna; położenie matematyczno-geograficzne punktów i obszarów; rozciągłość południkowa i równoleżnikowa. Uczeń:

1)

odczytuje szerokość i długość geograficzną wybranych punktówna globusie i namapie;

2)

napodstawie podanych współrzędnych geograficznych wskazuje położenie punktów i obszarów namapach w różnych skalach;

3)

wyznacza w terenie współrzędne dowolnych punktów (zapomocą mapylub GPS).

VII.

Geografia Europy: położenie i granice kontynentu; podział polityczny Europy; główne cechyśrodowiska przyrodniczego Europy; zjawiska występującena granicach płyt litosfery; zróżnicowanie ludności oraz starzeniesię społeczeństw; największe europejskie metropolie; zróżnicowanieźródeł energii w krajach europejskich; rolnictwo, przemysł i usługi w wybranych krajach europejskich; turystyka w Europie Południowej. Uczeń:

1)

charakteryzuje położenie, przebieg granic oraz linii brzegowej Europy;

2)

przedstawia podział polityczny Europy oraz rolę Unii Europejskiej w przemianach społecznych i gospodarczych kontynentu;

3)

charakteryzuje ukształtowanie powierzchni Europy;

4)

naprzykładzie Islandii określa związek między położeniemna granicy płyt litosfery a występowaniem wulkanów i trzęsień ziemi;

5)

przedstawia zróżnicowanie klimatyczne Europy oraz czynniki, które o nimdecydują;

6)

wyjaśnia rozmieszczenie ludności oraz główne przyczyny i skutki starzeniasię społeczeństw w Europie;

7)

wyjaśnia przyczyny i konsekwencje zróżnicowania demograficznego ludności Europy;

8)

ocenia społeczno-ekonomiczne i kulturowe konsekwencje migracjina obszarze Europy;

9)

określa podobieństwa i różnice między wielkimi miastami Europy: Londynem i Paryżem;

10)

porównuje cechy rolnictwa Danii i Węgier;

11)

wykazuje związek między cechamiśrodowiska przyrodniczego wybranych krajów Europy a wykorzystaniem różnychźródeł energii;

12)

przedstawia znaczenie nowoczesnego przemysłu i usług w gospodarcena przykładzie Francji;

13)

wykazuje związki między rozwojem turystyki w Europie Południowej a warunkami przyrodniczymi oraz dziedzictwem kulturyśródziemnomorskiej;

14)

przyjmuje postawę szacunku i zrozumienia innych kultur przy zachowaniu poczucia wartości dziedzictwa kulturowego własnego kraju.

VIII.

Sąsiedzi Polski: przemiany przemysłu w Niemczech; dziedzictwo kulturowe Litwy i Białorusi; środowisko przyrodnicze i atrakcje turystyczne Czech i Słowacji; problemy polityczne, społeczne i gospodarcze Ukrainy; zróżnicowanie przyrodnicze i społeczno-gospodarcze Rosji; relacje Polski z sąsiadami. Uczeń:

1)

charakteryzuje przemiany w strukturze przemysłu w Niemczechna przykładzie Nadrenii Północnej-Westfalii;

2)

projektuje trasę wycieczkipo Litwie i Białorusi uwzględniającej wybrane waloryśrodowiska przyrodniczego i kulturowego;

3)

przedstawia przykłady atrakcji turystycznych i rekreacyjno-sportowych Czech i Słowacji;

4)

rozumie problemy polityczne, społeczne i gospodarcze Ukrainy;

5)

wykazuje zróżnicowanieśrodowiska przyrodniczego i charakteryzuje gospodarkę Rosji;

6)

charakteryzuje relacje Polski z krajami sąsiadującymi;

7)

rozumie potrzebę kształtowania dobrych relacji Polski z jejsąsiadami.

IX.

Środowisko przyrodnicze Polskina tle Europy: położenie geograficzne Polski; wpływ ruchów górotwórczych i zlodowaceńna rzeźbę Europy i Polski; przejściowość klimatu Polski; Morze Bałtyckie; główne rzeki Polski i ichsystemyna tlerzek Europy oraz

ichsystemów; główne typy gleb w Polsce; lasy w Polsce; dziedzictwo przyrodnicze Polski, surowce mineralne Polski. Uczeń:

1)

określa położenie fizycznogeograficzne i polityczne Polski, wskazujena mapie przebieg jejgranic (w tymmorskichwód wewnętrznych);

2)

odczytuje szerokość i długość geograficzną wybranych punktówna mapie Polski i Europy;

3)

napodstawie podanych współrzędnych geograficznych wskazuje skrajne punkty Polski i Europy oraz wyjaśnia konsekwencje rozciągłości południkowej i równoleżnikowejich obszarów;

4)

podaje nazwy województw i ichstolic oraz wskazujeje namapie;

5)

przedstawia wpływ ruchów górotwórczych i zlodowaceń w Europiena ukształtowanie powierzchni Polski;

6)

prezentuje główne czynniki kształtujące klimat Polski;

7)

charakteryzuje elementy klimatu Polski oraz długość okresu wegetacyjnego;

8)

wyjaśnia wpływ zmienności pogody w Polscena rolnictwo, transport i turystykę;

9)

charakteryzujeśrodowisko przyrodnicze Morza Bałtyckiego oraz przyczyny degradacji jego wód;

10)

opisuje walory przyrodnicze Wisły i Odry, charakteryzuje systemy rzeczneobu tych rzek oraz porównujeje z wybranymi systemami rzecznymi w Europie;

11)

wyróżnia najważniejsze cechy gleby brunatnej, bielicowej, czarnoziemu, mady i rędziny, wskazujeich rozmieszczeniena mapie Polski oraz ocenia przydatność rolniczą;

12)

rozróżnia rodzaje lasów w Polsce (napodstawie filmu, ilustracjilub w terenie) oraz wyjaśnia zróżnicowanie przestrzenne wskaźnika lesistości Polski;

13)

wymienia formy ochrony przyrody w Polsce, wskazujena mapie parki narodowe oraz podaje przykłady rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych i pomników przyrody występujących naobszarze własnego regionu;

14)

podaje argumentyza koniecznością zachowania walorów dziedzictwa przyrodniczego;

15)

wskazujena mapie rozmieszczenie głównych surowców mineralnych Polski oraz omawia ichznaczenie gospodarcze;

16)

przyjmuje postawę współodpowiedzialnościza stanśrodowiska przyrodniczego Polski.

X.

Społeczeństwo i gospodarka Polskina tle Europy: rozmieszczenie ludności, struktura demograficzna Polski (wiekowa, narodowościowa, wyznaniowa, wykształcenia, zatrudnienia); migracje Polakówna tlewspółczesnych ruchów migracyjnych w Europie; zróżnicowanie polskich miast; sektory gospodarki Polski; rolnictwo Polski; zmiany struktury przemysłu Polski; zróżnicowanie usług i ichrola w rozwoju gospodarki; rozwój komunikacji; gospodarka morska; atrakcyjność turystyczna Polski. Uczeń:

1)

wyjaśnia zróżnicowanie gęstości zaludnieniana obszarze Polskina podstawiemap tematycznych;

2)

analizuje zmiany liczby ludności Polski i Europypo 1945 r. napodstawie danych statystycznych;

3)

charakteryzuje struktury płci i wieku ludności Polskina podstawie piramidy płci i wieku;

4)

porównuje zmiany w przyroście naturalnym i rzeczywistym ludności w Polsce i wybranych krajach Europy;

5)

formułuje hipotezy dotyczące przyczyn i skutków migracji zagranicznych w Polsce;

6)

porównuje i wyjaśnia zróżnicowanie narodowościowe, etniczne i wyznaniowe ludności Polski i wybranych państw europejskich;

7)

wykazuje znaczenie poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju kraju oraz określa różnice w strukturze zatrudnienia ludności w Polsce i w wybranych państwach europejskich;

8)

porównuje wielkość bezrobocia w Polsce i innych krajach europejskich oraz określa jego przyczyny i skutki w Polsce;

9)

analizuje poziom urbanizacji w Polsce i Europie, rozmieszczenie i wielkość miast w Polsce oraz identyfikuje przyczyny rozwoju największych polskich miast;

10)

opisuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa w Polsce;

11)

przedstawia przestrzenne zróżnicowanie głównych upraw i chowu zwierząt w Polsce oraz ichznaczenie gospodarcze;

12)

wyjaśnia przyczyny zmian w strukturze przemysłu Polski;

13)

podaje przykłady różnych rodzajów usług w Polsce oraz ocenia znaczenie transportu i łącznościdla jakościżycia mieszkańców i rozwoju gospodarczego naszego kraju;

14)

ocenia możliwości rozwoju gospodarki morskiej w Polsce;

15)

charakteryzujena przykładach walory turystyczne Polski oraz wybrane obiekty z Listy Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości położone w Polsce, dokonując refleksjinad ichwartością;

16)

podaje przykłady osiągnięć Polaków w różnych dziedzinachżycia społeczno-gospodarczego oraz sukcesów polskich przedsiębiorstwna arenie międzynarodowej;

17)

jestświadomy tego, żemoże mieć w przyszłości wpływna rozwój społeczno-gospodarczy i kulturowy Polski.

XI.

Relacje między elementamiśrodowiska geograficznegona przykładzie wybranych obszarów Polski. Wpływ: sposobu zagospodarowania dorzeczana występowanie powodzi; warunków przyrodniczych (zasobów surowców mineralnych, wiatru, wód i usłonecznienia) i pozaprzyrodniczych naenergetykę; rozwoju dużych miastna przekształcenia strefy podmiejskiej; procesów migracyjnychna strukturę wieku i zmiany w zaludnieniu obszarów wiejskich; przemian gospodarczychpo 1989 r. nazmiany struktury zatrudnienia; transportuna rozwój działalności gospodarczej; walorówśrodowiska przyrodniczego i dziedzictwa kulturowegona rozwój turystyki. Uczeń:

1)

analizuje i porównuje konsekwencje stosowania różnych metod ochrony przeciwpowodziowej oraz określa wpływ zabudowy obszarów zalewowych i sztucznych zbiorników wodnychna występowanie i skutki powodzina przykładzie DolnegoŚląska i Małopolski;

2)

analizuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze sprzyjającelub ograniczające produkcję energii zeźródeł nieodnawialnych i odnawialnych oraz określaich wpływna rozwój energetykina przykładzie województw pomorskiego i łódzkiego;

3)

identyfikuje związki między rozwojem dużych miast a zmianami w strefach podmiejskich w zakresie użytkowania i zagospodarowania terenu, stylu zabudowy oraz struktury ludności naprzykładzie obszarów metropolitalnych Warszawy i Krakowa;

4)

wyjaśnia wpływ migracjina strukturę wieku i zmiany w zaludnieniuna obszarach wiejskich

naprzykładach wybranych gmin województw zachodniopomorskiego i podlaskiego;

5)

wykazuje wpływ przemian politycznych i gospodarczych w Polscepo 1989 r. nazmiany struktury zatrudnieniana przykładzie konurbacji katowickiej i aglomeracjiłódzkiej;

6)

identyfikuje związki między przebiegiem autostrad i dróg ekspresowych a lokalizacją przedsiębiorstw przemysłowych, centrów logistycznych i handlowych w obszarze metropolitalnym Wrocławia oraz między transportem morskim a lokalizacją inwestycji przemysłowych i usługowychna przykładzie Trójmiasta;

7)

określa wpływ walorów przyrodniczych Pobrzeża Bałtyku oraz dziedzictwa kulturowego Małopolskina rozwój turystykina tych obszarach.

XII.

Własny region: źródła informacji o regionie; dominujące cechyśrodowiska przyrodniczego, struktury demograficznej oraz gospodarki; walory turystyczne; współpraca międzynarodowa. Uczeń:

1)

wskazuje położenie swojego regionu geograficznegona mapie Polski;

2)

charakteryzujeśrodowisko przyrodnicze regionu oraz określa jego główne cechyna podstawie maptematycznych;

3)

rozpoznaje skały występującewe własnym regionie;

4)

prezentuje główne cechy struktury demograficznej ludności i gospodarki regionuna podstawie wyszukanych danych statystycznych i maptematycznych;

5)

przedstawia w dowolnej formie (np. prezentacji multimedialnej, plakatu, filmu, wystawy fotograficznej) przyrodnicze i kulturowe walory regionu;

6)

projektuje trasę wycieczki krajoznawczejpo własnym regioniena podstawie wyszukanych źródeł informacji oraz w miarę możliwości przeprowadzają w terenie;

7)

wykazuje zależności między elementamiśrodowiska geograficznegona podstawie obserwacji terenowych przeprowadzonych w wybranym miejscu własnego regionu;

8)

dyskutujena temat form współpracy między własnym regionem a partnerskimi regionami zagranicznymi.

XIII.

„Mała ojczyzna”: obszar, środowisko geograficzne, atrakcyjność, tożsamość. Uczeń:

1)

określa obszar utożsamiany z własną „małą ojczyzną” jako symboliczną przestrzenią w wymiarze lokalnym (np. gmina-miasto, wieś, dzielnica dużego miastalub układ lokalny o nieokreślonych granicach administracyjnych);

2)

rozpoznaje w terenie główne obiekty charakterystyczne i decydujące o atrakcyjności „małej ojczyzny”;

3)

przedstawia w dowolnej formie (np. prezentacji multimedialnej, plakatu, filmu, wystawy fotograficznej) atrakcyjność „małej ojczyzny” jako miejsca zamieszkania i działalności gospodarczejna podstawie informacji wyszukanych w różnychźródłach;

4)

projektujena podstawie własnych obserwacji terenowych, działania służące zachowaniu walorówśrodowiska geograficznego (przyrodniczego i kulturowego) oraz poprawie warunków życia lokalnej społeczności;

5)

identyfikujesię z „małą ojczyzną” i czujesię współodpowiedzialnyza kształtowanie ładu przestrzennego i jejrozwój.

XIV.

Wybrane problemy i regiony geograficzne Azji: Azja jako kontynent kontrastów geograficznych; pacyficzny „pierścień ognia”; klimat monsunowy w Azji Południowo-Wschodniej; Japonia - gospodarkana tlewarunków przyrodniczych i społeczno-kulturowych; Chiny - rozmieszczenie ludności, problemy demograficzne oraz znaczenie w gospodarceświatowej; Indie krajem wielkich możliwości rozwojowych oraz kontrastów społecznych i gospodarczych; Bliski Wschód - kultura regionu, ropa naftowa, obszar konfliktów zbrojnych. Uczeń:

1)

wykazujena podstawiemap ogólnogeograficznych i tematycznych, że Azja jest obszarem wielkich geograficznych kontrastów;

2)

identyfikuje związki między przebiegiem granic płyt litosfery a występowaniem rowów tektonicznych, wulkanów, trzęsień ziemi i tsunami orazna ichpodstawie formułuje twierdzenia o zaobserwowanych prawidłowościach w ichrozmieszczeniu;

3)

dyskutujena temat sposobów zapobiegania tragicznym skutkom trzęsień ziemi i tsunami;

4)

wykazuje związek między cechami klimatu monsunowego a rytmem upraw i „kulturą ryżu” w Azji Południowo-Wschodniej;

5)

ocenia znaczenie warunków przyrodniczych i czynników społeczno-kulturowych w tworzeniu nowoczesnej gospodarki Japonii;

6)

korzystając z mapy, wyjaśnia zróżnicowanie gęstości zaludnieniana obszarze Chin;

7)

przedstawia kierunki rozwoju gospodarczego Chin oraz oceniaich znaczenie w gospodarce światowej;

8)

określa możliwości rozwoju gospodarczego Indii oraz przedstawia kontrasty społeczne w tymkraju;

9)

charakteryzuje region Bliskiego Wschodupod względem cech kulturowych oraz zasobów ropy naftowej i poziomu rozwoju gospodarczego;

10)

wskazujena mapie miejsca konfliktów zbrojnychna Bliskim Wschodzie, identyfikuje ichgłówne przyczyny i skutki;

11)

wykazuje postawy ciekawości i poszanowania innych kultur i religii.

XV.

Wybrane problemy i regiony geograficzne Afryki: położenie Afryki i jego wpływna cyrkulację powietrza i rozmieszczenie opadów atmosferycznych; strefowość klimatyczno-roślinno-glebowa; warunki gospodarowania człowieka w strefie Sahelu - problem zachowania równowagi ekologicznej; rozwój turystyki w Kenii; rolnictwożarowo-odłogowe i nowoczesne plantacje w Afryce Zachodniej; przyczyny niedożywienia w Etiopii; tradycyjna i nowoczesna gospodarka w Afryce. Uczeń:

1)

opisuje i wyjaśnia cyrkulację powietrza w strefie międzyzwrotnikowej, wykazującjej związek z rozmieszczeniem opadów;

2)

wyjaśniana podstawiemap tematycznych istnienie strefowości klimatyczno-roślinno-glebowej w Afryce;

3)

wyjaśnia związki między warunkami przyrodniczymi a możliwościami gospodarowania w strefie Sahelu oraz przyczyny procesu pustynnienia;

4)

określa związki między walorami przyrodniczymi i kulturowymi a rozwojem turystyki naprzykładzie Kenii;

5)

przedstawia cechy i ocenia skutki stosowania rolnictważarowo-odłogowego i plantacyjnego w Afryce Zachodniej;

6)

identyfikujena podstawie tekstówźródłowych przyczyny i skutki niedożywienia ludności Afrykina przykładzie Etiopii;

7)

określa rolę tradycyjnych i nowoczesnych działów gospodarki w rozwoju wybranych krajów

Afryki;

8)

przełamuje stereotypy w postrzeganiu Afryki.

XVI.

Wybrane problemy i regiony geograficzne Ameryki Północnej i Południowej: rozciągłość południkowa i ukształtowanie powierzchni; północna granica upraw i lasów w Kanadzie; cyklony i powodzie w Ameryce Północnej; problemy zagospodarowania Amazonii; sytuacja rdzennej ludności; slumsy w wielkich miastach; megalopolis; Dolina Krzemowa jako przykład technopolii; znaczenie gospodarcze Stanów Zjednoczonych w świecie. Uczeń:

1)

ustala prawidłowości w ukształtowaniu powierzchni Ameryki Północnej i Południowej napodstawiemap tematycznych;

2)

wykazuje zależności między ukształtowaniem powierzchni, cyrkulacją powietrza, odległością odmorza, prądami morskimi a przebiegiem północnej granicy upraw i lasów w Kanadzie;

3)

identyfikuje skutki występowania tornad i cyklonów tropikalnych w Ameryce Północnej;

4)

identyfikuje konflikt interesów między gospodarczym wykorzystaniem Amazonii a ekologicznymi skutkamijej wylesiania;

5)

ocenia sytuację rdzennej ludności oraz wyjaśnia przyczyny zanikania kultur pierwotnych naprzykładzie Ameryki Północnejlub Południowej;

6)

określa cechy megalopolis w Ameryce Północnej oraz wyjaśnia przyczyny powstawania slumsów w wielkich miastachna przykładzie Ameryki Południowej;

7)

naprzykładzie Doliny Krzemowej wyjaśnia przyczyny rozwoju technopolii orazjej znaczenie w rozwoju gospodarki opartejna wiedzy;

8)

korzystając z danych statystycznych, określa rolę Stanów Zjednoczonych w gospodarce światowej;

9)

wyjaśnia przyczyny i ocenia zjawisko marnowaniasię ogromnych ilości pożywieniana przykładzie Stanów Zjednoczonych.

XVII.

Wybrane problemy i regiony geograficzne Australii i Oceanii: środowisko przyrodnicze; rozmieszczenie ludności i gospodarka. Uczeń:

1)

przedstawia specyfikęśrodowiska przyrodniczego Australii i Oceanii;

2)

identyfikuje prawidłowości w rozmieszczeniu ludności i główne cechy gospodarki Australii natle warunków przyrodniczych.

XVIII.

Geografia obszarów okołobiegunowych: środowisko przyrodnicze; badania naukowe; polscy badacze. Uczeń:

1)

charakteryzuje położenie i środowisko przyrodnicze Antarktydy oraz wyjaśnia konieczność zachowaniajej statusu określonego Traktatem Antarktycznym;

2)

przedstawia cele badań aktualnie prowadzonych w Arktyce i Antarktyce oraz prezentuje osiągnięcia polskich badaczy obszarów okołobiegunowych;

3)

opisuje warunkiżycia w polarnej stacji badawczej.

Warunki i sposób realizacji

Dobierając zakres treści i wymagań w poszczególnych klasach i działach, proponuje się: w V klasie: działy I-IV, w VI klasie: działy V-VIII, w VII klasie: działy IX-XIII, w VIII klasie: działy XIV-XVIII.

Zasadnicza część podstawy programowej kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej zawiera zarówno treści nauczania, jak i związane z nimi wymagania szczegółowe. Bardzo istotne jestich właściwe odczytywanie. Wyartykułowane treści wskazują dość szeroko nazagadnienia, których dotyczyć może materiał realizowany podczas zajęć - dajeto nauczycielowi pewną swobodę w doborze szczegółowych treści zajęć. Natomiast wymienione podtreściami, powiązane z nimi wymaganie szczegółowe, powinnobyć traktowane jako efekt, doosiągnięcia którego (i tylko tego) powinien czućsię zobowiązany zarówno uczeń, jakrównież nauczyciel, np. jeśli treść wymagania brzmi: „naprzykładzie Islandii określa związek między położeniemna granicy płyt litosfery a występowaniem wulkanów i trzęsień ziemi” tonależy skupić uwagęna wyeksponowaniu tego związku przez: wyjaśnienie coto sąpłyty litosfery, ukazanie położenia Islandiina granicy odsuwającychsię odsiebie płyt, przybliżenie zjawiska trzęsień ziemi, wybuchu wulkanu i ewentualnie gejzerów jako zjawisk, które towarzyszą rozsuwaniusię płyt litosfery. Niema potrzeby szczegółowego analizowania budowy wnętrza Ziemi, procesu subdukcji i ryftu, szczegółowego omawiania przyczyn i skutków trzęsienia ziemi oraz powstawania wulkanów, analizowania budowy wulkanuczy produktów jego wybuchu.

Istotą tych zajęć jest dążeniedo ukazania zależności i zainteresowania ucznia zjawiskiem, a nieopanowanie wielu nowych pojęć i poznania szczegółów zjawisk i procesów.

Głównym celem poznawania krajobrazów w klasie V jest przybliżenie najważniejszych cech krajobrazów, kształtowanie w uczniach umiejętnościich opisu oraz rozumienie prostych współzależności. Ważną umiejętnością kształconą w tejklasie jest czytanie mapy, wskazywaniena niej położenia krain geograficznych Polski oraz obszarów o określonych cechach krajobrazu. W dziale II wskazano konkretne krainy, naprzykładzie których omawiane winnybyć poszczególne typy krajobrazów. Istnieje jednak możliwość realizacji wymienionych w tymdziale wymagań także w odniesieniudo innych krain geograficznych bliższych uczniom, w ramach dodatkowego czasu, jaki pozostajedo dyspozycji nauczyciela. Przy poznawaniu krajobrazówświata ważne jest wykorzystywanie klimatogramów i map klimatycznychdo wyjaśniania zależności między położeniem wybranych krajobrazówna kuli ziemskiej, warunkami klimatycznymi, roślinnością i innymi głównymi cechami krajobrazów. Istotnym założeniem dydaktycznym jest kształtowanie umiejętności porównywania, to jest przeciwstawiania (określania różnic) i podawania podobieństw w cechach zestawionych parami krajobrazówświata. Wprowadzenie ruchów Ziemipo krajobrazach pozwalana potraktowanie poznawania zróżnicowania strefowego krajobrazów jako swego rodzaju sytuacji problemowej, poprzedzającej postawienie problemu dotyczącego przyczyn tego zróżnicowania, a następnie szukania jego rozwiązania w istnieniu stref oświetlenia jako najważniejszej konsekwencji ruchu obiegowego.

Kluczowym zadaniem geografii w klasie VI i VIII, odnoszącymsię dogeografii regionalnej Europy i świata, jest rozumienie zróżnicowaniaśrodowiska geograficznegona Ziemi, najważniejszych problemów współczesnegoświata, jakrównież kontynuacja poznawania relacji przyroda - człowiek. Dobór regionów uwarunkowany jest rangą, aktualnością

i reprezentatywnością problemów, które można omówićna ichprzykładzie. Zostałon również podporządkowany poznaniu podstaw geografii ogólnej: fizycznej i społeczno-ekonomicznej. Jest przytym niezwykle istotne, abyukazując dane zjawiskolub proces geograficzny nadobrze dobranym, poglądowym przykładzie, nieograniczać jego występowaniado tego jednego miejsca, aledokonywaćjak najczęściejtzw. transferu, tojest szukania i wskazywaniana mapie innych miejsc, w którychono również występuje. Zapobiegnieto takżetzw. stygmatyzacji miejsc i błędnemu, stereotypowemu myśleniu (np. żeżywność marnujesię tylko w Stanach Zjednoczonych, a niedożywienie występuje jedynie w Etiopii). Treści z zakresu geografii regionalnej powinnybyć okazjądo określania wzajemnych relacji przyroda - człowiek oraz służyć rozwijaniu myślenia geograficznego, szczególnie myślenia przyczynowo-skutkowego, dotyczącego poznawania związków i zależności zachodzących:

1)

w samymśrodowisku przyrodniczym;

2)

między warunkami naturalnymi i gospodarką człowieka;

3)

w gospodarce i życiu społeczno-kulturowymna poznawanych obszarach.

Ten rodzaj poznania powinien pomóc uczniowi lepiej rozumieć współczesną rzeczywistość, zachodzące w niej zmiany oraz zróżnicowanie regionalneświata. Niezwykle ważne jest przytym koncentrowanie treści lekcjina przewodnim zagadnieniu, zależnościach, natomiast unikanie wprowadzania wątków pobocznych oraz stylu encyklopedyczno-schematycznego. Ważne jest wprowadzanie w realizacji tematyki geografii regionalnej myślenia refleksyjnego i kontemplacji (m.in. krajobrazu, znaczeń nadawanychmu przez społeczności zamieszkujące dane terytorium, odmienności doświadczeń mieszkańców obszarów o różnych warunkach przyrodniczych). Warto w planowaniu lekcji przewidzieć czasna analizę odpowiednio dobranych materiałów ilustracyjnych, prezentujących typowydla danego regionu krajobraz kulturowy, wyrażający relacje przyroda - człowiek i człowiek - przyroda.

W klasie VII uczeń poznaje geografię Polski.

Poszczególne zagadnienia z zakresu geografii fizycznej i geografii społeczno-ekonomicznej rozpatrywanesą natle geografii Europy. Powiązanie treści odnoszącychsię dogeografii własnego kraju z podobnymi dotyczącymi Europy pozwalana ukazanie związków i zależności poszczególnych zjawisk, procesów i problemów. Nowością w edukacji geograficznejna tympoziomie kształcenia jest także propozycja ukazania relacji między elementamiśrodowiska geograficznegona wybranych obszarach Polski. Pozwoliona napraktyczne wykorzystywanie wiedzy i umiejętności geograficznych w celu lepszego rozumienia współzależności w środowisku geograficznym ojczystego kraju. Nauczyciel może rozszerzyć podstawowy zakres treści dotyczącyśrodowiska przyrodniczego oraz społeczeństwa i gospodarki Polski o przykłady miejsc, które uzna zaniezbędnedo pełniejszego przedstawienia relacji między elementamiśrodowiska geograficznego w Polsce. Dotyczyto w szczególności działu XI, w którym wymagania można osiągnąć takżena przykładzie województwalub aglomeracji bliskich uczniom, podwarunkiem występowania wymienionych zależnościna tymterenie i porównania z innym, wskazanym w tymdziale, obszarem.

Ważnymi metodami i formami kształceniasą realizacja projektu edukacyjnego oraz zajęcia w terenie. Szkoła powinna zapewnić warunkido bezpiecznego prowadzenia przez uczniów prac badawczych oraz obserwacji terenowych, koniecznychdo realizacji niektórych wymagań, cozostało oznaczone w ichtreści. Podczas tych zajęć nauczyciel winien otrzymać wsparcie zestrony dyrekcji szkoły, władz samorządowych i społeczności lokalnej, a samaktywnie uczestniczyć w tworzeniu odpowiednich warunków organizacyjnychdo ichprowadzenia. Ważne jest, abypodczas zajęć organizowanych w terenie była wykorzystywana mapa. Zbieranie materiałów i informacji o własnym regionie i „małej ojczyźnie” powinnobyć zakończone publiczną prezentacją opracowanych wynikówna forum klasylub szkoły (np. w obecności rodziców w ostatnim miesiącu roku szkolnego).

Wykorzystanie walorów edukacyjno-wychowawczych geografii i realizacja zakładanych osiągnięć ucznia może zachodzić tylko w warunkach aktywnego i świadomego konstruowania wiedzy przez ucznia, a nietransmisji wiedzyod nauczycielado ucznia.

Realizacja celów kształcenia geograficznego powinna odbywaćsię przez:

1)

stosowanie metod umożliwiających kształtowanie umiejętności obserwacji (krajobrazów, zjawisk, procesów naturalnych i antropogenicznych) podczas zajęć w terenie (obowiązkowych i realizowanych w znacznie większym wymiarzeniż dotychczas);

2)

traktowanie mapy (w tymcyfrowej) jako podstawowegoźródła informacji oraz pomocy służącej kształtowaniu umiejętności myślenia geograficznego;

3)

wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnychdo pozyskiwania, gromadzenia, analizy i prezentacji informacji o środowisku geograficznym i działalności człowieka;

4)

stosowanie metody projektu w celu stworzenia warunkówdo podejmowania przez uczniów badań terenowych oraz konfrontowania informacji pozyskanych z różnychźródeł wiedzy geograficznej (w tymzasobów cyfrowych) z samodzielnie zgromadzonymi danymi;

5)

organizowanie debat, seminariów, konkursów, wystaw fotograficznych, opracowywanie przewodników, folderów, portfolio, w tym z wykorzystaniemśrodków informatycznych i nowoczesnych technik multimedialnych;

6)

stosowanie w większym zakresie strategii wyprzedzającej, która polegana wcześniejszym przygotowywaniusię uczniówdo lekcji, przez zbieranie informacji, wykonywanie zadań oraz samodzielne uczeniesię przed lekcją z wykorzystaniem m.in. odpowiednich aplikacji komputerowych i zasobów internetu;

7)

wprowadzenie takich metod i środków, które stwarzają warunkido dostrzegania piękna otaczającegoświata w różnych jego aspektach, sprzyjających kontemplacji wartości przyrody i obiektów dziedzictwa kulturowego;

8)

stosowanie w jaknajwiększym zakresie pracy w grupach, stwarzającej warunkido kształtowania umiejętności komunikacji, współpracy, odpowiedzialności.

Istotne jest odejścieod metod podających i przejściedo kształcenia poszukującego. Najbardziej kształcącymi metodami nauczaniasą te, które aktywizują ucznia, umożliwiając mukonstruowanie wiedzy przez samodzielne obserwowanie, analizowanie, porównywanie, wnioskowanie, ocenianie, projektowanie i podejmowanie działań sprzyjających rozwiązywaniu problemów. Ważne jest stosowanie różnego rodzaju formćwiczeniowych (z mapą, ilustracjami, tekstemźródłowym), metod aktywizujących (m.in. graficznego zapisu, decyzyjnych, metody problemowej, dyskusji, SWOT), metod waloryzacyjnych, w tymeksponujących.

Podstawową zasadą doboruśrodków dydaktycznych i metod powinnobyć systematyczne korzystanie z atlasu, ściennychmap geograficznych oraz zasobów kartograficznych internetu. Posługiwanie sięmapą, orientowaniesię w przestrzeni geograficznej, wykazywanie zróżnicowania przestrzennego składników przyrodniczych i działalności człowieka w środowisku geograficznym oraz interpretacja treścimap jest podstawowym celem edukacjina tympoziomie.

W nauczaniu i uczeniusię geografii w szkole podstawowej wskazane jest stosowanie metody studiów przykładowych stanowiących szczegółowe studium jednostki (regionu, jednostki administracyjnej, miasta, wsi, gospodarstwa rolnego, innych obiektów geograficznych) dobrze reprezentującego typowe cechy, zjawiska, procesy i relacje przyroda - człowiek.

BIOLOGIA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Znajomość różnorodności biologicznej oraz podstawowych zjawisk i procesów biologicznych. Uczeń:

1)

opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy;

2)

wyjaśnia zjawiska i procesy biologiczne zachodzące w wybranych organizmach i w środowisku;

3)

przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem;

4)

wykazuje, żeróżnorodność biologiczna jest wynikiem procesów ewolucyjnych.

II.

Planowanie i przeprowadzanie obserwacji oraz doświadczeń; wnioskowanie w oparciu o ichwyniki. Uczeń:

1)

określa problem badawczy, formułuje hipotezy, planuje i przeprowadza oraz dokumentuje obserwacje i proste doświadczenia biologiczne;

2)

określa warunki doświadczenia, rozróżnia próbę kontrolną i badawczą;

3)

analizuje wyniki i formułuje wnioski;

4)

przeprowadza obserwacje mikroskopowe i makroskopowe preparatówświeżych i trwałych.

III.

Posługiwaniesię informacjami pochodzącymi z analizy materiałówźródłowych. Uczeń:

1)

wykorzystuje różnorodneźródła i metody pozyskiwania informacji;

2)

odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne i liczbowe;

3)

posługujesię podstawową terminologią biologiczną.

IV.

Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzydo rozwiązywania problemów biologicznych. Uczeń:

1)

interpretuje informacje i wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe między zjawiskami, formułuje wnioski;

2)

przedstawia opinie i argumenty związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi.

V.

Znajomość uwarunkowań zdrowia człowieka. Uczeń:

1)

analizuje związek między własnym postępowaniem a zachowaniem zdrowia oraz rozpoznaje sytuacje wymagające konsultacji lekarskiej;

2)

uzasadnia znaczenie krwiodawstwa i transplantacji narządów.

VI.

Postawa wobec przyrody i środowiska. Uczeń:

1)

uzasadnia konieczność ochrony przyrody;

2)

prezentuje postawę szacunku wobec siebie i wszystkich istotżywych;

3)

opisuje i prezentuje postawę i zachowania człowieka odpowiedzialnie korzystającego z dóbr przyrody.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Organizacja i chemizmżycia. Uczeń:

1)

przedstawia hierarchiczną organizację budowy organizmów;

2)

wymienia najważniejsze pierwiastki budujące ciała organizmów;

3)

wymienia podstawowe grupy związków chemicznych występujących w organizmach (białka, cukry, tłuszcze, kwasy nukleinowe, woda, sole mineralne) i podajeich funkcje;

4)

dokonuje obserwacji mikroskopowych komórki (podstawowej jednostkiżycia), rozpoznaje

(podmikroskopem, naschemacie, nazdjęciulub napodstawie opisu) podstawowe elementy budowy komórki (błona komórkowa, cytoplazma, jądro komórkowe, chloroplast, mitochondrium, wakuola, ściana komórkowa) i przedstawiaich funkcje;

5)

porównuje budowę komórki bakterii, roślin i zwierząt, wskazując cechy umożliwiające ichrozróżnienie;

6)

przedstawia istotę fotosyntezy jako jednegoze sposobów odżywianiasię organizmów (substraty, produkty i warunki przebiegu procesu) oraz planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ wybranych czynnikówna intensywność procesu fotosyntezy;

7)

przedstawia oddychanie tlenowe i fermentację jako sposoby wytwarzania energii potrzebnej dożycia (substraty, produkty i warunki przebiegu procesów) oraz planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące, żepodczas fermentacji drożdże wydzielają dwutlenek węgla;

8)

przedstawia czynnościżyciowe organizmów.

II.

Różnorodnośćżycia.

1.

Klasyfikacja organizmów. Uczeń:

1)

uzasadnia potrzebę klasyfikowania organizmów i przedstawia zasady systemu klasyfikacji biologicznej;

2)

przedstawia charakterystyczne cechy organizmów pozwalające przyporządkowaćje dojednego z odpowiednich królestw;

3)

rozpoznaje organizmy z najbliższego otoczenia, posługującsię prostym kluczemdo ich oznaczania.

2.

Wirusy - bezkomórkowe formy materii. Uczeń:

1)

uzasadnia, dlaczego wirusynie sąorganizmami;

2)

przedstawia drogi rozprzestrzenianiasię i zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez wirusy (grypa, ospa, różyczka, świnka, odra, AIDS).

3.

Bakterie - organizmy jednokomórkowe. Uczeń:

1)

podaje miejsca występowania bakterii;

2)

wymienia podstawowe formy morfologiczne bakterii;

3)

przedstawia czynnościżyciowe bakterii;

4)

przedstawia drogi rozprzestrzenianiasię i zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez bakterie (gruźlica, borelioza, tężec, salmonelloza);

5)

wyjaśnia znaczenie bakterii w przyrodzie i dlaczłowieka.

4.

Protisty - organizmy o różnorodnej budowie komórkowej. Uczeń:

1)

wykazuje różnorodność budowy protistów (jednokomórkowe, wielokomórkowe) nawybranych przykładach;

2)

przedstawia wybrane czynnościżyciowe protistów (oddychanie, odżywianie, rozmnażanie);

3)

zakłada hodowlę protistów oraz dokonuje obserwacji mikroskopowej protistów;

4)

przedstawia drogi zakażenia i zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez protisty (toksoplazmoza, malaria).

5.

Różnorodność i jedność roślin:

1)

tkanki roślinne - uczeń dokonuje obserwacji i rozpoznaje (podmikroskopem, naschemacie, nazdjęciulub napodstawie opisu) tkanki roślinne oraz wskazujeich cechy adaptacyjne dopełnienia określonych funkcji (tkanka twórcza, okrywająca, miękiszowa, wzmacniająca, przewodząca);

2)

mchy - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieli mchów (zdjęcia, ryciny, okazyżywe) i przedstawia cechyich budowy zewnętrznej,

b)

napodstawie obecności charakterystycznych cech identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela mchów,

c)

wyjaśnia znaczenie mchów w przyrodzie; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zdolność mchówdo chłonięcia wody;

3)

paprociowe, widłakowe, skrzypowe - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieli paprociowych, widłakowych i skrzypowych (zdjęcia, ryciny, okazyżywe) oraz przedstawia cechyich budowy zewnętrznej,

b)

napodstawie obecności charakterystycznych cech identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela paprociowych, widłakowychlub skrzypowych,

c)

wyjaśnia znaczenie paprociowych, widłakowych i skrzypowych w przyrodzie;

4)

rośliny nagonasienne - uczeń:

a)

przedstawia cechy budowy zewnętrznej rośliny nagonasiennejna przykładzie sosny,

b)

rozpoznaje przedstawicieli rodzimych drzew nagonasiennych,

c)

wyjaśnia znaczenie roślin nagonasiennych w przyrodzie i dlaczłowieka;

5)

rośliny okrytonasienne - uczeń:

a)

rozróżnia formy morfologiczne roślin okrytonasiennych (rośliny zielne, krzewinki, krzewy, drzewa),

b)

dokonuje obserwacji rośliny okrytonasiennej (zdjęcia, ryciny, okazyżywe); rozpoznaje jejorgany i określaich funkcje (korzeń, łodyga, liść, kwiat),

c)

opisuje modyfikacje korzeni, łodyg i liści jako adaptacje roślin okrytonasiennych dożycia w określonychśrodowiskach,

d)

przedstawia sposoby rozmnażania wegetatywnego roślin oraz dokonuje obserwacji wybranych sposobów rozmnażania wegetatywnego,

e)

rozróżnia elementy budowy kwiatu i określaich funkcje w rozmnażaniu płciowym,

f)

przedstawia budowę nasiona rośliny (łupina nasienna, bielmo, zarodek),

g)

planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ wybranego czynnikaśrodowiska (temperatura, dostęp tlenu, światłalub wody) naproces kiełkowania nasion,

h)

przedstawia sposoby rozprzestrzenianiasię nasion, wskazując odpowiednie adaptacje w budowie owocówdo tego procesu,

i)

rozpoznaje przedstawicieli rodzimych drzew liściastych,

j)

przedstawia znaczenie roślin okrytonasiennych w przyrodzie i dlaczłowieka;

6)

różnorodność roślin; uczeń identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela jednej z grup wymienionych w pkt 2-5 napodstawie jego cech morfologicznych.

6.

Grzyby - organizmy cudzożywne. Uczeń:

1)

przedstawiaśrodowiska życia grzybów (w tymgrzybów porostowych);

2)

wymienia cechy umożliwiające zaklasyfikowanie organizmudo grzybów;

3)

wykazuje różnorodność budowy grzybów (jednokomórkowe, wielokomórkowe);

4)

przedstawia wybrane czynnościżyciowe grzybów (odżywianie, oddychanie);

5)

przedstawia znaczenie grzybów w przyrodzie i dlaczłowieka.

7.

Różnorodność i jednośćświata zwierząt:

1)

tkanki zwierzęce - uczeń dokonuje obserwacji i rozpoznaje (podmikroskopem, naschemacie, nazdjęciulub napodstawie opisu) tkanki zwierzęce (tkanka nabłonkowa, mięśniowa, łączna, nerwowa) i wskazujeich cechy adaptacyjnedo pełnienia określonych funkcji;

2)

parzydełkowce - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowisko życia, cechy morfologiczne i trybżycia parzydełkowców,

b)

obserwuje przedstawicieli parzydełkowców (zdjęcia, filmy, schematyitd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

wyjaśnia znaczenie parzydełkowców w przyrodzie;

3)

płazińce - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowiska i trybżycia płazińców,

b)

obserwuje przedstawicieli płazińców (zdjęcia, filmy, schematyitd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

wykazuje związek budowy morfologicznej tasiemców z pasożytniczym trybemżycia,

d)

przedstawia drogi inwazji płazińców pasożytniczych i omawia sposoby profilaktyki chorób wywoływanych przez wybrane pasożyty (tasiemiec uzbrojony i tasiemiec nieuzbrojony),

e)

wyjaśnia znaczenie płazińców w przyrodzie i dlaczłowieka;

4)

nicienie - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowisko i trybżycia nicieni,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli nicieni (zdjęcia, filmy, schematyitd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

przedstawia drogi inwazji nicieni pasożytniczych (włosień, glista i owsik) i omawia sposoby profilaktyki chorób człowieka wywoływanych przezte pasożyty,

d)

przedstawia znaczenie nicieni w przyrodzie i dlaczłowieka;

5)

pierścienice - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowisko życia, cechy morfologiczne oraz przystosowania pierścienic dotrybużycia,

b)

dokonuje obserwacji poznanych przedstawicieli pierścienic (zdjęcia, filmy, schematy itd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

wyjaśnia znaczenie pierścienic w przyrodzie i dlaczłowieka;

6)

stawonogi - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowisko życia, cechy morfologiczne oraz trybżycia skorupiaków, owadów

i pajęczaków oraz wskazuje cechy adaptacyjne umożliwiająceim opanowanie różnychśrodowisk,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli stawonogów (zdjęcia, filmy, schematyitd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

wyjaśnia znaczenie stawonogów (w tymform pasożytniczych i szkodników) w przyrodzie i dlaczłowieka;

7)

mięczaki - uczeń:

a)

przedstawiaśrodowisko życia, cechy morfologiczne oraz trybżycia ślimaków, małży i głowonogów,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli mięczaków (zdjęcia, filmy, schematyitd.) i przedstawia cechy wspólnetej grupy zwierząt,

c)

wyjaśnia znaczenie mięczaków w przyrodzie i dlaczłowieka;

8)

różnorodność zwierząt bezkręgowych - uczeń identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela jednej z grup wymienionych w pkt 2-7 napodstawie jego cech morfologicznych;

9)

ryby - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieliryb (zdjęcia, filmy, schematy, hodowle akwariowe itd.) i przedstawiaich cechy wspólne oraz opisuje przystosowaniaryb dożycia w wodzie,

b)

określa ryby jako zwierzęta zmiennocieplne,

c)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwójryb,

d)

wyjaśnia znaczenieryb w przyrodzie i dlaczłowieka;

10)

płazy - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieli płazów (zdjęcia, filmy, schematy, okazy naturalne w terenieitd.) i przedstawiaich cechy wspólne oraz opisuje przystosowania płazów dożycia w wodzie i nalądzie,

b)

określa płazy jako zwierzęta zmiennocieplne,

c)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwój płazów,

d)

wyjaśnia znaczenie płazów w przyrodzie i dlaczłowieka;

11)

gady - uczeń:

a)

dokonuje obserwacji przedstawicieli gadów (zdjęcia, filmy, schematy, okazy naturalne w terenieitd.) i przedstawiaich cechy wspólne oraz opisuje przystosowania gadów dożyciana lądzie,

b)

określa gady jako zwierzęta zmiennocieplne,

c)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwój gadów,

d)

wyjaśnia znaczenie gadów w przyrodzie i dlaczłowieka;

12)

ptaki - uczeń:

a)

przedstawia różnorodnośćśrodowisk życia i cech morfologicznych ptaków,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli ptaków (zdjęcia, filmy, schematy, okazy naturalne w terenieitd.) i przedstawiaich cechy wspólne oraz opisuje przystosowania ptaków dolotu,

c)

określa ptaki jako zwierzęta stałocieplne,

d)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwój ptaków,

e)

wyjaśnia znaczenie ptaków w przyrodzie i dlaczłowieka;

13)

ssaki - uczeń:

a)

przedstawia różnorodnośćśrodowisk życia i cech morfologicznych ssaków,

b)

dokonuje obserwacji przedstawicieli ssaków (zdjęcia, filmy, schematy, okazy naturalne w terenie, itd.) i przedstawiaich cechy wspólne oraz opisuje przystosowania ssaków dożycia w różnychśrodowiskach,

c)

określa ssaki jako zwierzęta stałocieplne,

d)

przedstawia sposób rozmnażania i rozwój ssaków,

e)

wyjaśnia znaczenie ssaków w przyrodzie i dlaczłowieka;

14)

różnorodność zwierząt kręgowych - uczeń:

a)

identyfikuje nieznany organizm jako przedstawiciela jednej z gromad kręgowców wymienionych w pkt 9-13 napodstawie jego cech morfologicznych,

b)

porównuje grupy kręgowcówpod względem cech morfologicznych, rozmnażania i rozwoju oraz wykazuje związek tych cech z opanowaniemśrodowisk ichżycia,

c)

przedstawia przykłady działań człowieka wpływającychna różnorodnośćryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków.

III.

Organizm człowieka.

1.

Hierarchiczna budowa organizmu człowieka. Uczeń przedstawia hierarchizację budowy organizmu człowieka (komórki, tkanki, narządy, układy narządów, organizm).

2.

Skóra. Uczeń:

1)

przedstawia funkcje skóry;

2)

rozpoznaje elementy budowy skóry (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz określa związek budowy tych elementów z funkcjami pełnionymi przez skórę;

3)

uzasadnia konieczność konsultacji lekarskiej w przypadku rozpoznania niepokojących zmianna skórze;

4)

podaje przykłady chorób skóry (grzybice skóry, czerniak) oraz zasadyich profilaktyki;

5)

określa związek nadmiernej ekspozycjina promieniowanie UVze zwiększonym ryzykiem występowania i rozwoju choroby nowotworowej skóry.

3.

Układ ruchu. Uczeń:

1)

rozpoznaje (naschemacie, rysunku, modelu, według opisuitd.) elementy szkieletu osiowego, obręczy i kończyn;

2)

przedstawia funkcje kości; określa cechy budowy fizycznej i chemicznej kości oraz planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące rolę składników chemicznych kości;

3)

przedstawia rolę i współdziałanie mięśni, ścięgien, kości i stawów w wykonywaniu ruchów;

4)

uzasadnia konieczność aktywności fizycznejdla prawidłowej budowy i funkcjonowania układu ruchu;

5)

podaje przykłady schorzeń układu ruchu (skrzywienia kręgosłupa, płaskostopie, krzywica, osteoporoza) oraz zasadyich profilaktyki.

4.

Układ pokarmowy i odżywianiesię. Uczeń:

1)

rozpoznaje (naschemacie, rysunku, modelu, według opisuitd.) elementy układu pokarmowego; przedstawiaich funkcje oraz określa związek budowy tych elementów z pełnioną funkcją;

2)

rozpoznaje (naschemacie, rysunku, modelu, według opisuitd.) rodzaje zębów oraz określa ichznaczenie w mechanicznej obróbce pokarmu; przedstawia przyczyny próchnicy i zasady jejprofilaktyki;

3)

przedstawiaźródła i wyjaśnia znaczenie składników pokarmowych (białka, cukry, tłuszcze, witaminy, sole mineralne i woda) dlaprawidłowego funkcjonowania organizmu oraz planuje i przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność wybranych składników pokarmowych w produktach spożywczych;

4)

przedstawia miejsca trawienia białek, tłuszczów i cukrów; określa produkty tych procesów oraz podaje miejsceich wchłaniania; planuje i przeprowadza doświadczenie badające wpływ substancji zawartych w śliniena trawienie skrobi;

5)

analizuje skutki niedoboru niektórych witamin (A, D, K, C, B6 , B12 ) i składników mineralnych (Mg, Fe, Ca) w organizmie oraz skutki niewłaściwej suplementacji witamin i składników mineralnych;

6)

wyjaśnia rolę błonnika w funkcjonowaniu układu pokarmowego oraz uzasadnia konieczność systematycznego spożywania owoców i warzyw;

7)

uzasadnia konieczność stosowania diety zróżnicowanej i dostosowanejdo potrzeb organizmu (wiek, płeć, stan zdrowia, aktywność fizycznaitp.), oblicza indeks masy ciała oraz przedstawia i analizuje konsekwencje zdrowotne niewłaściwego odżywiania (otyłość, nadwaga, anoreksja, bulimia, cukrzyca);

8)

podaje przykłady chorób układu pokarmowego (WZW A, WZW B, WZW C, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zatrucia pokarmowe, rakjelita grubego) oraz zasadyich profilaktyki.

5.

Układ krążenia. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy budowy układu krążenia (naschemacie, rysunku, według opisuitd.) i przedstawiaich funkcje;

2)

analizuje krążenie krwi w obiegu małym i dużym;

3)

przedstawia rolę głównych składników krwi (krwinki czerwone i białe, płytki krwi, osocze);

4)

wymienia grupy krwi układu AB0 i Rh oraz przedstawia społeczne znaczenie krwiodawstwa;

5)

planuje i przeprowadza obserwację wpływu wysiłku fizycznegona zmiany tętna i ciśnienia tętniczego krwi;

6)

analizuje wpływ aktywności fizycznej i prawidłowej dietyna funkcjonowanie układu krążenia;

7)

podaje przykłady chorób krwi (anemia, białaczki), układu krążenia (miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, zawał serca) oraz zasadyich profilaktyki;

8)

uzasadnia konieczność okresowego wykonywania badań kontrolnych krwi, pomiaru tętna i ciśnienia tętniczego.

6.

Układ odpornościowy. Uczeń:

1)

wskazuje lokalizację (naschemacie, rysunku, według opisuitd.) wybranych narządów układu odpornościowego: śledziony, grasicy i węzłów chłonnych oraz określaich funkcje;

2)

rozróżnia odporność wrodzoną i nabytą oraz opisuje sposoby nabywania odporności (czynna, bierna, naturalna, sztuczna);

3)

porównuje istotę działania szczepionek i surowicy; podaje wskazaniado ichzastosowania oraz uzasadnia konieczność stosowania obowiązkowych szczepień;

4)

określa, w jakiej sytuacji dochodzido konfliktu serologicznego, i przewiduje jego skutki;

5)

przedstawia znaczenie przeszczepów oraz zgodyna transplantację narządów;

6)

określa alergię jako nadwrażliwość układu odpornościowegona określony czynnik;

7)

określa AIDS jako zaburzenie mechanizmów odporności.

7.

Układ oddechowy. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy budowy układu oddechowego (naschemacie, modelu, rysunku, według opisuitd.) i przedstawiaich funkcje oraz określa związek budowy tych elementów z pełnioną funkcją;

2)

przedstawia mechanizm wentylacji płuc (wdech i wydech);

3)

planuje i przeprowadza obserwację wpływu wysiłku fizycznegona zmiany częstości oddechu;

4)

analizuje przebieg wymiany gazowej w tkankach i w płucach; planuje i przeprowadza doświadczenie wykrywające obecność dwutlenku węgla oraz pary wodnej w powietrzu wydychanym;

5)

analizuje wpływ palenia tytoniu (bierne i czynne), zanieczyszczeń pyłowych powietrza nastan i funkcjonowanie układu oddechowego;

6)

podaje przykłady chorób układu oddechowego (angina, gruźlica, rakpłuca) oraz zasady ichprofilaktyki.

8.

Układ moczowy i wydalanie. Uczeń:

1)

przedstawia istotę procesu wydalania i podaje przykłady substancji, któresą wydalane z organizmu człowieka (mocznik, dwutlenek węgla) oraz wymienia narządy biorące udział w ichwydalaniu;

2)

rozpoznaje elementy układu moczowego (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz przedstawiaich funkcje;

3)

podaje przykłady chorób układu moczowego (zakażenia dróg moczowych, kamica nerkowa) oraz zasadyich profilaktyki;

4)

uzasadnia konieczność okresowego wykonywania badań kontrolnych moczu.

9.

Układ nerwowy. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz określaich funkcje;

2)

porównuje rolę współczulnego i przywspółczulnego układu nerwowego;

3)

opisujełuk odruchowy i wymienia rodzaje odruchów; dokonuje obserwacji odruchu kolanowego;

4)

przedstawia sposoby radzenia sobieze stresem;

5)

uzasadnia znaczeniesnu w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego;

6)

przedstawia negatywny wpływna funkcjonowanie układu nerwowego niektórych substancji psychoaktywnych: alkoholu, narkotyków, środków dopingujących, dopalaczy, nikotyny (w tym w e-papierosach) oraz nadużywania kofeiny i niektórych leków.

10.

Narządy zmysłów. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy budowyoka (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz przedstawia ichfunkcje w powstawaniu obrazu, dokonuje obserwacji wykazującej obecność tarczy nerwu wzrokowego;

2)

przedstawia przyczyny powstawania oraz sposoby korygowaniawad wzroku (krótkowzroczność, dalekowzroczność, astygmatyzm);

3)

rozpoznaje elementy budowy ucha (namodelu, rysunku, według opisuitd.) oraz przedstawia ichfunkcje;

4)

opisuje wpływ hałasuna zdrowie człowieka;

5)

przedstawia rolę zmysłu równowagi, smaku, węchu i dotyku; wskazuje umiejscowienie receptorów właściwychtym zmysłom oraz planuje i przeprowadza doświadczenie sprawdzające gęstość rozmieszczenia receptorów w skórze różnych części ciała.

11.

Układ dokrewny. Uczeń:

1)

wymienia gruczoły dokrewne (przysadka, tarczyca, trzustka, nadnercza, jądra i jajniki); wskazujeich lokalizację i podaje hormony wydzielane przeznie (hormon wzrostu, tyroksyna, insulina, glukagon, adrenalina, testosteron, estrogeny i progesteron) oraz przedstawia ichrolę;

2)

przedstawia antagonistyczne działanie insuliny i glukagonu;

3)

wyjaśnia, dlaczegonie należybez konsultacji z lekarzem przyjmować preparatów i leków hormonalnych.

12.

Rozmnażanie i rozwój. Uczeń:

1)

rozpoznaje elementy budowy układu rozrodczego męskiego i żeńskiego (naschemacie, według opisuitd.) oraz podajeich funkcje;

2)

opisuje fazy cyklu miesiączkowego kobiety;

3)

określa rolę gamet w procesie zapłodnienia;

4)

wymienia etapy rozwoju przedurodzeniowego człowieka (zygota, zarodek, płód) i wyjaśnia wpływ różnych czynnikówna rozwój zarodka i płodu;

5)

przedstawia cechy fizycznego, psychicznego i społecznego dojrzewania człowieka;

6)

przedstawia zasady profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową;

7)

uzasadnia konieczność wykonywania badań kontrolnych jako sposobu wczesnego wykrywania raka piersi, raka szyjki macicy i raka prostaty.

IV.

Homeostaza. Uczeń:

1)

analizuje współdziałanie poszczególnych układów narządów w utrzymaniu niektórych parametrów środowiska wewnętrznegona określonym poziomie (temperatura, poziom glukozywe krwi, ilość wody w organizmie);

2)

przedstawia zdrowie jako stan równowagiśrodowiska wewnętrznego organizmu oraz choroby jako zaburzenia homeostazy;

3)

analizuje informacje dołączanedo leków oraz wyjaśnia, dlaczegonie należybez wyraźnej potrzeby przyjmować leków ogólnodostępnych i suplementów;

4)

uzasadnia, żeantybiotyki i inne leki należy stosować zgodnie z zaleceniem lekarza (dawka, godziny przyjmowania leku i długość kuracji).

V.

Genetyka. Uczeń:

1)

przedstawia strukturę i rolę DNA;

2)

wskazuje znaczenie struktury podwójnej helisy w procesie replikacji DNA; podaje znaczenie procesu replikacji DNA;

3)

opisuje budowę chromosomu (chromatydy, centromer) i podaje liczbę chromosomów komórek człowieka oraz rozróżnia autosomy i chromosomy płci;

4)

przedstawia znaczenie biologiczne mitozy i mejozy, rozróżnia komórki haploidalne i diploidalne;

5)

przedstawia nowotwory jako skutek niekontrolowanych podziałów komórkowych oraz przedstawia czynniki sprzyjająceich rozwojowi (np. niewłaściwa dieta, niektóre używki, niewłaściwy

trybżycia, promieniowanie UV, zanieczyszczeniaśrodowiska);

6)

przedstawia dziedziczenie jednogenowe, posługującsię podstawowymi pojęciami genetyki (fenotyp, genotyp, gen, allel, homozygota, heterozygota, dominacja, recesywność);

7)

przedstawia dziedziczenie płci u człowieka;

8)

podaje przykłady chorób sprzężonych z płcią (hemofilia, daltonizm) i przedstawiaich dziedziczenie;

9)

wyjaśnia dziedziczenie grup krwi człowieka (układ AB0, czynnik Rh);

10)

określa, czym jest mutacja oraz wymienia możliwe przyczynyich występowania (mutacje spontaniczne i wywołane przez czynniki mutagenne) i podaje przykłady czynników mutagennych (promieniowanie UV, promieniowanie X, składniki dymu tytoniowego, toksyny grzybów pleśniowych, wirus HPV);

11)

podaje przykłady chorób genetycznych człowieka warunkowanych mutacjami (mukowiscydoza, fenyloketonuria, zespół Downa).

VI.

Ewolucjażycia. Uczeń:

1)

wyjaśnia istotę procesu ewolucji organizmów i przedstawiaźródła wiedzy o jejprzebiegu;

2)

wyjaśniana przykładach, naczym polega dobór naturalny i sztuczny oraz przedstawia różnice między nimi;

3)

przedstawia podobieństwa i różnice między człowiekiem a małpami człekokształtnymi jako wynik procesów ewolucyjnych.

VII.

Ekologia i ochronaśrodowiska. Uczeń:

1)

wskazujeżywe i nieożywione elementy ekosystemu oraz wykazuje, żesą onepowiązane różnorodnymi zależnościami;

2)

opisuje cechy populacji (liczebność, zagęszczenie, rozrodczość, śmiertelność, struktura przestrzenna, wiekowa i płciowa) oraz dokonuje obserwacji liczebności, rozmieszczenia i zagęszczenia wybranego gatunku rośliny zielnej w terenie;

3)

analizuje oddziaływania antagonistyczne: konkurencję wewnątrzgatunkową i międzygatunkową, pasożytnictwo, drapieżnictwo i roślinożerność;

4)

analizuje oddziaływania nieantagonistyczne: mutualizm obligatoryjny (symbioza), mutualizm fakultatywny (protokooperacja) i komensalizm;

5)

przedstawia strukturę troficzną ekosystemu, rozróżnia producentów, konsumentów (I

i dalszych rzędów) i destruentów oraz przedstawiaich rolę w obiegu materii i przepływie energii przez ekosystem;

6)

analizuje zależności pokarmowe (łańcuchy pokarmowe i sieci troficzne), konstruuje prostełańcuchy pokarmowe (łańcuchy spasania) oraz analizuje przedstawione (w postaci schematu) sieci i łańcuchy pokarmowe;

7)

analizuje zakresy tolerancji organizmuna wybrane czynnikiśrodowiska (temperatura, wilgotność, stężenie dwutlenku siarki w powietrzu);

8)

przedstawia porosty jako organizmy wskaźnikowe (skala porostowa), ocenia stopień zanieczyszczenia powietrza tlenkami siarki, wykorzystując skalę porostową;

9)

przedstawia odnawialne i nieodnawialne zasoby przyrody oraz propozycje racjonalnego gospodarowania tymi zasobami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju.

VIII.

Zagrożenia różnorodności biologicznej. Uczeń:

1)

przedstawia istotę różnorodności biologicznej;

2)

podaje przykłady gospodarczego użytkowania ekosystemów;

3)

analizuje wpływ człowiekana różnorodność biologiczną;

4)

uzasadnia konieczność ochrony różnorodności biologicznej;

5)

przedstawia formy ochrony przyrody w Polsce oraz uzasadnia koniecznośćich stosowania dlazachowania gatunków i ekosystemów.

Warunki i sposób realizacji

Proponujesię realizację treści i wymagań następująco:

1)

w klasach V dział I oraz część działu II (ust. 1-6),

2)

w klasach VI część działu II (dział IIust.
7),

3)

w klasach VII działy III i IV,

4)

w klasach VIII działy V-VIII.

Przedstawione w podstawie programowej wymagania będą zrealizowane, jeśli wypełnione zostaną opisane poniżej warunkiich realizacji.

Przedmiot biologia powinien służyć kształtowaniu postawy ciekawości poznawczej, poprzez zachęcanie uczniówdo stawiania pytań, formułowania problemów, krytycznego odnoszenia siędo różnych informacji, dostrzegania powiązań nauki z życiem codziennym oraz związku między różnymi dziedzinami nauki. Nabyta przez ucznia wiedza (wiadomości i umiejętności)

powinna mieć zastosowanie w rozwiązywaniu bliskichmu problemów, a także służyć rozwijaniu świadomości znaczenia biologii w różnych dziedzinachżycia. Ważne jest omawianie niektórych zagadnień, np. struktury DNA, czymechanizmów ewolucji w świetle istotnych odkryć naukowych.

Uczniowie szkoły podstawowej powinni zdobyć umiejętności umożliwiające podejmowanie świadomych decyzji związanychze zdrowiem własnym i innych ludzi. Realizacja zagadnień dotyczących funkcjonowania organizmu człowieka powinna nierozerwalniełączyćsię z kształtowaniem u uczniów nawyków zdrowego stylużycia oraz dostarczeniem informacji o różnych zagrożeniach zdrowia i możliwościachich ograniczania.

W procesie kształcenia istotne jest zaplanowanie cyklu obserwacji i doświadczeń prowadzonych przez ucznialub mały zespół uczniowski, samodzielnie orazpod kierunkiem nauczyciela. Ważne jest, abydoświadczenia i obserwacje były prostedo wykonania, niewymagały skomplikowanych urządzeń i drogich materiałów. Podczas planowania i przeprowadzania doświadczeń oraz obserwacji należy stworzyć warunki umożliwiające uczniom zadawanie pytań weryfikowalnych metodami naukowymi, zbieranie danych, analizowanie i prezentowanie danych, konstruowanie odpowiedzina zadane pytania. W prawidłowym kształtowaniu umiejętności badawczych uczniów istotne jest, abyuczeń umiał odróżnić doświadczeniaod obserwacji orazod pokazu będącego ilustracją omawianego zjawiska, a także znał procedury badawcze. Dużą wagę należy przykładaćdo tego, byprawidłowo kształtować umiejętność określania prób kontrolnych i badawczych oraz matematycznej analizy wyników. Większość doświadczeń powinnabyć przeprowadzona bezpośrednio podczas zajęć lekcyjnych. Przykłady doświadczeń zawarto w wymaganiach szczegółowych podstawy programowej. Rekomendowane jest, by w procesie dydaktycznym były uwzględniane także inne obserwacje i doświadczenia, które wynikają z ciekawości poznawczej uczniów.

W ramach przedmiotu biologia powinny odbywaćsię zajęcia terenowe (umożliwiające realizację treści z zakresu ekologii i różnorodności organizmów), wycieczkido ogrodu botanicznego, ogrodu zoologicznego, dolasu, nałąkęlub pole. Podczas tych zajęć uczniowie powinni obserwować i rozpoznawać rośliny, zwierzęta, grzyby typowedla danego regionu oraz zjawiska zachodzące w określonym ekosystemie. Należy wskazać uczniom przykłady widocznego w terenie procesu sukcesji ekologicznej, rozumianym jako następstwo biocenoz, którego skutkiem jest wymiana (następstwo) gatunków roślin, zwierząt, grzybówczy innych organizmów. Procesten jest jednym z ważniejszychdla późniejszego zrozumienia istoty ochrony różnorodności gatunkowej.

Praca uczniów w terenie powinnabyć ukierunkowana przez nauczyciela poprzez wcześniejsze określenie zadania, które będzie realizowane podczas zajęć terenowych, przygotowanie materiałów potrzebnychdo jego realizacji, np. przyrządów, kart pracy, ustalenie zakresu, sposobu zbierania i zapisu informacji. Zajęcia mogąbyć wzbogacone wykorzystywaniem dedykowanych aplikacji oraz zasobów cyfrowych dostępnych w internecie.

Zajęcia z biologii powinnybyć prowadzonewe właściwie wyposażonej pracowni. Ważnym elementemjej wyposażenia powinienbyć projektor multimedialny, tablica interaktywna oraz komputer z zestawem głośników i z dostępemdo internetu, a także odpowiednie umeblowanie, w którym będzie można gromadzić sprzęt laboratoryjny oraz pomoce dydaktyczne wykorzystywane w różnych okresach roku szkolnego. Istotone jest, aby w pracowni znajdował sięsprzęt niezbędnydo przeprowadzania wskazanych w podstawie doświadczeń i obserwacji, tj. przyrządy pomiarowe, przyrządy optyczne, szkło laboratoryjne, szkiełka mikroskopowe, odczynniki chemiczne, środki czystości, środki ochrony (fartuchy i rękawice ochronne, apteczka). Ważnymi pomocami dydaktycznymi w każdej pracowni powinnybyć przewodniki roślin i zwierząt, proste kluczedo oznaczania organizmów, atlasy, preparaty mikroskopowe

(protisty, tkanki roślinne, tkanki zwierzęce), modele obrazujące wybrane elementy budowy organizmu człowieka (np. model szkieletu, modeloka, model ucha, model klatki piersiowej).

Ważne jest także wykorzystywanie podczas zajęć różnorodnych materiałówźródłowych, tj. zdjęć, filmów, foliogramów, plansz poglądowych, prostych tekstów popularnonaukowych, danych, będących wynikiem badań naukowych, prezentacji multimedialnych, animacji, zasobów cyfrowych dostępnych lokalnie oraz w sieci.

CHEMIA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Uczeń:

1)

pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnychźródeł z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych;

2)

ocenia wiarygodność uzyskanych danych;

3)

konstruuje wykresy, tabele i schematyna podstawie dostępnych informacji.

II.

Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzydo rozwiązywania problemów. Uczeń:

1)

opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg prostych procesów chemicznych;

2)

wskazujena związek właściwości różnorodnych substancji z ichzastosowaniami i ich wpływem naśrodowisko naturalne;

3)

respektuje podstawowe zasady ochronyśrodowiska;

4)

wskazujena związek między właściwościami substancji a ichbudową chemiczną;

5)

wykorzystuje wiedzędo rozwiązywania prostych problemów chemicznych;

6)

stosuje poprawną terminologię;

7)

wykonuje obliczenia dotyczące praw chemicznych.

III.

Opanowanie czynności praktycznych. Uczeń:

1)

bezpiecznie posługujesię prostym sprzętem laboratoryjnym i podstawowymi odczynnikami chemicznymi;

2)

projektuje i przeprowadza proste doświadczenia chemiczne;

3)

rejestrujeich wyniki w różnej formie, formułuje obserwacje, wnioski oraz wyjaśnienia;

4)

przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Substancje i ichwłaściwości. Uczeń:

1)

opisuje właściwości substancji będących głównymi składnikami stosowanychna codzień

produktów, np. soli kuchennej, cukru, mąki, wody, węgla, glinu, miedzi, cynku, żelaza; projektuje i przeprowadza doświadczenia, w których bada wybrane właściwości substancji;

2)

rozpoznaje znaki ostrzegawcze (piktogramy) stosowane przy oznakowaniu substancji niebezpiecznych; wymienia podstawowe zasady bezpiecznej pracy z odczynnikami chemicznymi;

3)

opisuje stany skupienia materii;

4)

tłumaczy, naczym polegają zjawiska dyfuzji, rozpuszczania, zmiany stanu skupienia;

5)

opisuje cechy mieszanin jednorodnych i niejednorodnych;

6)

sporządza mieszaniny i dobiera metodę rozdzielania składników mieszanin (np. sączenie, destylacja, rozdzielanie cieczy w rozdzielaczu); wskazujete różnice między właściwościami fizycznymi składników mieszaniny, które umożliwiająjej rozdzielenie;

7)

opisuje różnice między mieszaniną a związkiem chemicznymlub pierwiastkiem;

8)

klasyfikuje pierwiastkina metale i niemetale; odróżnia metaleod niemetalina podstawie ichwłaściwości;

9)

posługujesię symbolami pierwiastków i stosujeje dozapisywania wzorów chemicznych: H, C, N, O, Na, Mg, Al, Si, P, S, Cl, K, Ca, Fe, Cu, Zn, Br, Ag, Sn, I, Ba, Au, Hg, Pb;

10)

przeprowadza obliczenia z wykorzystaniem pojęć: masa, gęstość i objętość.

II.

Wewnętrzna budowa materii. Uczeń:

1)

posługujesię pojęciem pierwiastka chemicznego jako zbioru atomów o danej liczbie atomowej Z ;

2)

opisuje skład atomu (jądro: protony i neutrony, elektrony); napodstawie położenia pierwiastka w układzie okresowym określa liczbę powłok elektronowych w atomie oraz liczbę elektronów zewnętrznej powłoki elektronowejdla pierwiastków grup 1 i 2 i 13-18; określa położenie pierwiastka w układzie okresowym (numer grupy, numer okresu);

3)

ustala liczbę protonów, elektronów i neutronów w atomiena podstawie liczby atomowej i masowej; stosuje zapis |E;

4)

definiuje pojęcie izotopu; opisuje różnice w budowie atomów izotopów, np. wodoru; wyszukuje informacjena temat zastosowań różnych izotopów;

5)

stosuje pojęcie masy atomowej (średnia masa atomów danego pierwiastka, z uwzględnieniem jego składu izotopowego);

6)

odczytuje z układu okresowego podstawowe informacje o pierwiastkach (symbol, nazwę, liczbę atomową, masę atomową, rodzaj pierwiastka - metallub niemetal);

7)

wyjaśnia związek między podobieństwem właściwości pierwiastków należącychdo tejsamej grupy układu okresowego oraz stopniową zmianą właściwości pierwiastków leżących w tymsamym okresie (metale - niemetale) a budową atomów;

8)

opisuje, czym różnisię atomod cząsteczki; interpretuje zapisy, np. H2 , 2H, 2H2 ;

9)

opisuje funkcję elektronów zewnętrznej powłoki w łączeniusię atomów; stosuje pojęcie elektroujemnoścido określania rodzaju wiązań (kowalencyjne, jonowe) w podanych substancjach;

10)

naprzykładzie cząsteczek H2 , Cl2 , N2 , CO2 , H2 O, HCl, NH3 , CH4 opisuje powstawanie wiązań chemicznych; zapisuje wzory sumaryczne i strukturalne tych cząsteczek;

11)

stosuje pojęcie jonu (kation i anion) i opisuje, jakpowstają jony; określaładunek jonów metali (np. Na, Mg, Al) oraz niemetali (np. O, Cl, S); opisuje powstawanie wiązań jonowych (np. NaCl, MgO);

12)

porównuje właściwości związków kowalencyjnych i jonowych (stan skupienia, rozpuszczalność w wodzie, temperatura topnienia i temperatura wrzenia, przewodnictwo ciepła i elektryczności);

13)

określana podstawie układu okresowego wartościowość (względem wodoru i maksymalną względem tlenu) dlapierwiastków grup: 1, 2, 13, 14, 15, 16 i 17;

14)

rysuje wzór strukturalny cząsteczki związku dwupierwiastkowego (o wiązaniach kowalencyjnych) o znanych wartościowościach pierwiastków;

15)

ustaladla związków dwupierwiastkowych (np. tlenków): nazwęna podstawie wzoru sumarycznego, wzór sumarycznyna podstawie nazwy, wzór sumarycznyna podstawie wartościowości, wartościowość napodstawie wzoru sumarycznego.

III.

Reakcje chemiczne. Uczeń:

1)

opisuje i porównuje zjawisko fizyczne i reakcję chemiczną; podaje przykłady zjawisk

fizycznych i reakcji chemicznych zachodzących w otoczeniu człowieka; projektuje i przeprowadza doświadczenia ilustrujące zjawisko fizyczne i reakcję chemiczną; napodstawie obserwacji klasyfikuje przemianydo reakcji chemicznych i zjawisk fizycznych;

2)

podaje przykłady różnych typów reakcji (reakcja syntezy, reakcja analizy, reakcja wymiany); wskazuje substraty i produkty;

3)

zapisuje równania reakcji chemicznych w formie cząsteczkowej i jonowej; dobiera współczynniki stechiometryczne, stosując prawo zachowania masy i prawo zachowaniaładunku;

4)

definiuje pojęcia: reakcje egzotermiczne i reakcje endotermiczne; podaje przykłady takich reakcji;

5)

wskazuje wpływ katalizatorana przebieg reakcji chemicznej; napodstawie równania reakcjilub opisujej przebiegu odróżnia reagenty (substraty i produkty) odkatalizatora;

6)

oblicza masy cząsteczkowe pierwiastków występujących w formie cząsteczek i związków chemicznych;

7)

stosujedo obliczeń prawo stałości składu i prawo zachowania masy (wykonuje obliczenia związaneze stechiometrią wzoru chemicznego i równania reakcji chemicznej).

IV.

Tlen, wodór i ichzwiązki chemiczne. Powietrze. Uczeń:

1)

projektuje i przeprowadza doświadczenie polegającena otrzymaniu tlenu oraz bada wybrane właściwości fizyczne i chemiczne tlenu; odczytuje z różnychźródeł (np. układu okresowego pierwiastków, wykresu rozpuszczalności) informacje dotyczące tego pierwiastka; wymienia jego zastosowania; pisze równania reakcji otrzymywania tlenu oraz równania reakcji tlenu z metalami i niemetalami;

2)

opisuje właściwości fizyczne oraz zastosowania wybranych tlenków (np. tlenku wapnia, tlenku glinu, tlenkówżelaza, tlenków węgla, tlenku krzemu(IV), tlenków siarki);

3)

wskazuje przyczyny i skutki spadku stężenia ozonu w stratosferze ziemskiej; proponuje sposoby zapobiegania powiększaniusię „dziury ozonowej”;

4)

wymienia czynnikiśrodowiska, które powodują korozję; proponuje sposoby zabezpieczania produktów zawierającychżelazo przed rdzewieniem;

5)

opisuje właściwości fizyczne i chemiczne tlenku węgla(IV) oraz funkcję tego gazu w przyrodzie; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać oraz wykryć tlenek węgla(IV) (np. w powietrzu wydychanym z płuc); pisze równania reakcji otrzymywania tlenku węgla(IV) (np. reakcja spalania węgla w tlenie, rozkład węglanów, reakcja węglanu wapnia z kwasem solnym);

6)

opisuje obieg tlenu i węgla w przyrodzie;

7)

projektuje i przeprowadza doświadczenie polegającena otrzymaniu wodoru oraz bada wybrane jego właściwości fizyczne i chemiczne; odczytuje z różnychźródeł (np. układu okresowego pierwiastków, wykresu rozpuszczalności) informacje dotyczące tego pierwiastka; wymienia jego zastosowania; pisze równania reakcji otrzymywania wodoru oraz równania reakcji wodoru z niemetalami; opisuje właściwości fizyczne oraz zastosowania wybranych wodorków niemetali (amoniaku, chlorowodoru, siarkowodoru);

8)

projektuje i przeprowadza doświadczenie potwierdzające, żepowietrze jest mieszaniną; opisuje skład i właściwości powietrza;

9)

opisuje właściwości fizyczne gazów szlachetnych; wyjaśnia, dlaczegosą onebardzo mało aktywne chemicznie; wymieniaich zastosowania;

10)

wymieniaźródła, rodzaje i skutki zanieczyszczeń powietrza; wymienia sposoby postępowania pozwalające chronić powietrze przed zanieczyszczeniami.

V.

Woda i roztwory wodne. Uczeń:

1)

opisuje budowę cząsteczki wody oraz przewiduje zdolnośćdo rozpuszczaniasię różnych substancji w wodzie;

2)

podaje przykłady substancji, którenie rozpuszczająsię w wodzie, oraz przykłady substancji, które rozpuszczająsię w wodzie, tworząc roztwory właściwe; podaje przykłady substancji, które z wodą tworzą koloidy i zawiesiny;

3)

projektuje i przeprowadza doświadczenia dotyczące rozpuszczalności różnych substancji w wodzie;

4)

projektuje i przeprowadza doświadczenia wykazujące wpływ różnych czynnikówna szybkość rozpuszczania substancji stałych w wodzie;

5)

definiuje pojęcie rozpuszczalność; podaje różnice między roztworem nasyconym i nienasyconym;

6)

odczytuje rozpuszczalność substancji z tabeli rozpuszczalnościlub z wykresu rozpuszczalności; oblicza masę substancji, którą można rozpuścić w określonej ilości wody w podanej temperaturze;

7)

wykonuje obliczenia z zastosowaniem pojęć: rozpuszczalność, stężenie procentowe (procent masowy), masa substancji, masa rozpuszczalnika, masa roztworu, gęstość roztworu (z wykorzystaniem tabeli rozpuszczalnościlub wykresu rozpuszczalności).

VI.

Wodorotlenki i kwasy. Uczeń:

1)

rozpoznaje wzory wodorotlenków i kwasów; zapisuje wzory sumaryczne wodorotlenków: NaOH, KOH, Ca(OH)2 , Al(OH)3 , Cu(OH)2 i kwasów: HCl, H2 S, HNO3, H2 SO3 , H2 SO4 , H2 CO3 , H3 PO4 oraz podajeich nazwy;

2)

projektuje i przeprowadza doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodorotlenek (rozpuszczalny i trudno rozpuszczalny w wodzie), kwas beztlenowy i tlenowy (np. NaOH, Ca(OH)2 , Cu(OH)2 , HCl, H3 PO4 ); zapisuje odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej;

3)

opisuje właściwości i wynikające z nich zastosowania niektórych wodorotlenków i kwasów (np. NaOH, Ca(OH)2 , HCl, H2 SO4 );

4)

wyjaśnia, naczym polega dysocjacja elektrolityczna zasad i kwasów; definiuje pojęcia: elektrolit i nieelektrolit; zapisuje równania dysocjacji elektrolitycznej zasad i kwasów (w formie stopniowejdla H2 S, H2 CO3 ); definiuje kwasy i zasady (zgodnie z teorią Arrheniusa); rozróżnia pojęcia: wodorotlenek i zasada;

5)

wskazujena zastosowania wskaźników, np. fenoloftaleiny, oranżu metylowego, uniwersalnego papierka wskaźnikowego; rozróżnia doświadczalnie roztwory kwasów i wodorotlenkówza pomocą wskaźników;

6)

wymienia rodzaje odczynu roztworu; określa i uzasadnia odczyn roztworu (kwasowy, zasadowy, obojętny);

7)

posługujesię skalą pH; interpretuje wartość pH w ujęciu jakościowym (odczyn kwasowy, zasadowy, obojętny); przeprowadza doświadczenie, które pozwoli zbadać pH produktów

występujących w życiu codziennym człowieka (np. żywności, środków czystości);

8)

analizuje proces powstawania i skutki kwaśnych opadów; proponuje sposoby ograniczające ichpowstawanie.

VII.

Sole. Uczeń:

1)

projektuje i przeprowadza doświadczenie oraz wyjaśnia przebieg reakcji zobojętniania (HCl + NaOH); pisze równania reakcji zobojętniania w formie cząsteczkowej i jonowej;

2)

tworzy i zapisuje wzory sumaryczne soli: chlorków, siarczków, azotanów(V), siarczanów(IV), siarczanów(VI), węglanów, fosforanów(V) (ortofosforanów(V)); tworzy nazwy solina podstawie wzorów; tworzy i zapisuje wzory sumaryczne solina podstawie nazw;

3)

pisze równania reakcji otrzymywania soli (kwas + wodorotlenek (np. Ca(OH)2 ), kwas + tlenek metalu, kwas + metal (1 i 2 grupy układu okresowego), wodorotlenek (NaOH, KOH, Ca(OH)2 ) + tlenek niemetalu, tlenek metalu + tlenek niemetalu, metal + niemetal) w formie cząsteczkowej;

4)

pisze równania dysocjacji elektrolitycznej soli rozpuszczalnych w wodzie;

5)

wyjaśnia przebieg reakcji strąceniowej; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymywać substancje trudno rozpuszczalne (sole i wodorotlenki) w reakcjach strąceniowych, pisze odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej; napodstawie tablicy rozpuszczalności soli i wodorotlenków przewiduje wynik reakcji strąceniowej;

6)

wymienia zastosowania najważniejszych soli: chlorków, węglanów, azotanów(V), siarczanów(VI) i fosforanów(V) (ortofosforanów(V)).

VIII.

Związki węgla z wodorem - węglowodory. Uczeń:

1)

definiuje pojęcia: węglowodory nasycone (alkany) i nienasycone (alkeny, alkiny);

2)

tworzy wzór ogólny szeregu homologicznego alkanów (napodstawie wzorów kolejnych alkanów) i zapisuje wzór sumaryczny alkanu o podanej liczbie atomów węgla; rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) alkanów o łańcuchach prostychdo pięciu atomów węgla w cząsteczce; podajeich nazwy systematyczne;

3)

obserwuje i opisuje właściwości fizyczne alkanów; wskazuje związek między długością łańcucha węglowego a właściwościami fizycznymi w szeregu alkanów (gęstość, temperatura topnienia i temperatura wrzenia);

4)

obserwuje i opisuje właściwości chemiczne (reakcje spalania) alkanów; pisze równania reakcji spalania alkanów przy dużym i małym dostępie tlenu; wyszukuje informacjena temat zastosowań alkanów i jewymienia;

5)

tworzy wzory ogólne szeregów homologicznych alkenów i alkinów (napodstawie wzorów kolejnych alkenów i alkinów); zapisuje wzór sumaryczny alkenu i alkinu o podanej liczbie atomów węgla; tworzy nazwy alkenów i alkinówna podstawie nazw odpowiednich alkanów; rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne (grupowe) alkenów i alkinów o łańcuchach prostychdo pięciu atomów węgla w cząsteczce;

6)

napodstawie obserwacji opisuje właściwości fizyczne i chemiczne (spalanie, przyłączanie bromu) etenu i etynu; wyszukuje informacjena tematich zastosowań i jewymienia;

7)

zapisuje równanie reakcji polimeryzacji etenu; opisuje właściwości i zastosowania polietylenu;

8)

projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające odróżnić węglowodory nasycone odnienasyconych;

9)

wymienia naturalneźródła węglowodorów;

10)

wymienia nazwy produktów destylacji ropy naftowej, wskazujeich zastosowania.

IX.

Pochodne węglowodorów. Uczeń:

1)

pisze wzory sumaryczne, rysuje wzory półstrukturalne (grupowe) i strukturalne alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych zawierającychdo pięciu atomów węgla w cząsteczce; tworzyich nazwy systematyczne; dzieli alkoholena mono- i polihydroksylowe;

2)

bada wybrane właściwości fizyczne i chemiczne etanolu; opisuje właściwości i zastosowania metanolu i etanolu; zapisuje równania reakcji spalania metanolu i etanolu; opisuje negatywne skutki działania metanolu i etanoluna organizm ludzki;

3)

zapisuje wzór sumaryczny i półstrukturalny (grupowy) propano-1,2,3-triolu (glicerolu); bada jego właściwości fizyczne; wymienia jego zastosowania;

4)

podaje przykłady kwasów organicznych występujących w przyrodzie (np. kwas mrówkowy, szczawiowy, cytrynowy) i wymieniaich zastosowania; rysuje wzory półstrukturalne (grupowe) i strukturalne kwasów monokarboksylowych o łańcuchach prostych zawierającychdo pięciu atomów węgla w cząsteczce oraz podajeich nazwy zwyczajowe i systematyczne;

5)

bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne i chemiczne kwasu etanowego (octowego); pisze w formie cząsteczkowej równania reakcji tego kwasu z wodorotlenkami, tlenkami metali, metalami; bada odczyn wodnego roztworu kwasu etanowego (octowego); pisze równanie dysocjacji tego kwasu;

6)

wyjaśnia, naczym polega reakcja estryfikacji; zapisuje równania reakcji między kwasami karboksylowymi (metanowym, etanowym) i alkoholami (metanolem, etanolem); tworzy nazwy systematyczne i zwyczajowe estrówna podstawie nazw odpowiednich kwasów karboksylowych (metanowego, etanowego) i alkoholi (metanolu, etanolu); planuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać ester o podanej nazwie; opisuje właściwości estrów w aspekcie ichzastosowań.

X.

Substancje chemiczne o znaczeniu biologicznym. Uczeń:

1)

podaje nazwy i rysuje wzory półstrukturalne (grupowe) długołańcuchowych kwasów monokarboksylowych (kwasów tłuszczowych) nasyconych (palmitynowego, stearynowego) i nienasyconego (oleinowego);

2)

opisuje wybrane właściwości fizyczne i chemiczne długołańcuchowych kwasów monokarboksylowych; projektuje i przeprowadza doświadczenie, które pozwoli odróżnić kwas oleinowyod palmitynowego lubstearynowego;

3)

opisuje budowę cząsteczki tłuszczu jako estru glicerolu i kwasów tłuszczowych; klasyfikuje tłuszczepod względem pochodzenia, stanu skupienia i charakteru chemicznego; opisuje wybrane właściwości fizyczne tłuszczów; projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające odróżnić tłuszcz nienasyconyod nasyconego;

4)

opisuje budowę i wybrane właściwości fizyczne i chemiczne aminokwasówna przykładzie

kwasu aminooctowego (glicyny); pisze równanie reakcji kondensacji dwóch cząsteczek glicyny;

5)

wymienia pierwiastki, których atomy wchodzą w skład cząsteczek białek; definiuje białka jako związki powstające w wyniku kondensacji aminokwasów;

6)

bada zachowaniesię białkapod wpływem ogrzewania, etanolu, kwasów i zasad, soli metali ciężkich (np. CuSO4 ) i chlorku sodu; opisuje różnice w przebiegu denaturacji i koagulacji białek; wymienia czynniki, które wywołująte procesy; projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające wykryć obecność białkaza pomocą stężonego roztworu kwasu azotowego(V) w różnych produktach spożywczych;

7)

wymienia pierwiastki, których atomy wchodzą w skład cząsteczek cukrów (węglowodanów); klasyfikuje cukryna proste (glukoza, fruktoza) i złożone (sacharoza, skrobia, celuloza);

8)

podaje wzór sumaryczny glukozy i fruktozy; bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne glukozy i fruktozy; wymienia i opisujeich zastosowania;

9)

podaje wzór sumaryczny sacharozy; bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne sacharozy; wskazujena jejzastosowania;

10)

podaje przykłady występowania skrobi i celulozy w przyrodzie; podaje wzory sumaryczne tych związków; wymienia różnice w ichwłaściwościach fizycznych; opisuje znaczenie i zastosowania tych cukrów; projektuje i przeprowadza doświadczenia pozwalające wykryć obecność skrobiza pomocą roztworu jodu w różnych produktach spożywczych.

Warunki i sposób realizacji

Istotną funkcję w nauczaniu chemii jako przedmiotu przyrodniczego pełni eksperyment chemiczny. Umożliwiaon rozwijanie aktywności uczniów i kształtowanie samodzielności w działaniu. Dzięki samodzielnemu wykonywaniu doświadczeńlub ichaktywnej obserwacji, uczniowie poznają metody badawcze oraz sposoby opisu i prezentacji wyników.

W nauczaniu chemii w szkole podstawowej istotne jest, abywygospodarować czasna przeprowadzanie doświadczeń chemicznych.

Aby edukacja w zakresie chemii była możliwie najbardziej skuteczna, zajęcia powinny

byćprowadzone w niezbyt licznych grupach (podziałna grupy) w salach wyposażonych w niezbędne sprzęty i odczynniki chemiczne. Nauczyciele mogą w doświadczeniach wykorzystywać substancje znane uczniom z życia codziennego (np. naturalne wskaźniki kwasowo-zasadowe, ocet, mąkę, cukier), pokazując w tensposób obecność chemii w ichotoczeniu.

Dobór wiadomości i umiejętności wskazujena koniecznośćłączenia wiedzy teoretycznej z doświadczalną. Treści nauczania opracowanotak, abyuczniowie mogli sami obserwować i badać właściwości substancji i zjawiska oraz projektować i przeprowadzać doświadczenia chemiczne, interpretowaćich wyniki i formułować uogólnienia. Istotne jest również samodzielne wykorzystywanie i przetwarzanie informacji oraz kształtowanie nawyków ichkrytycznej oceny.

Zakres treści nauczania stwarza wiele możliwości pracy metodą projektu edukacyjnego (szczególnie o charakterze badawczym), metodą eksperymentu chemicznegolub innymi metodami pobudzającymi aktywność poznawczą uczniów, copozwoliim napozyskiwanie i przetwarzanie informacjina różne sposoby i z różnychźródeł. Obserwowanie, wyciąganie wniosków, stawianie hipotez i ichweryfikacja mogą nauczyć uczniów twórczego i krytycznego myślenia. Możeto pomóc w kształtowaniu postawy odkrywcy i badacza z umiejętnością weryfikacji poprawności nowych informacji.

W pozyskiwaniu niezbędnych informacji, wykonywaniu obliczeń, interpretowaniu wyników i wreszcie rozwiązywaniu bardziej złożonych problemów metodą projektu edukacyjnego, bardzo pomocnym narzędziem może okazaćsię komputer z celowo dobranym oprogramowaniem oraz dostępnymi w internecie zasobami cyfrowymi.

Proponujesię następujący zestaw doświadczeńdo wykonania samodzielnie przez uczniów lub w formie pokazu nauczycielskiego:

1)

badanie właściwości fizycznych (np. stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie i benzynie, oddziaływania z magnesem, kruchości, plastyczności, gęstości) oraz chemicznych

(np. odczynu wodnego roztworu, pH, palności) wybranych produktów (np. soli kuchennej, cukru, mąki, octu, oleju jadalnego, wody, węgla, glinu, miedzi, żelaza);

2)

sporządzanie mieszanin jednorodnych i niejednorodnych, rozdzielanie tych mieszanin: rozdzielanie dwóch cieczy mieszających i niemieszającychsię zesobą; rozdzielanie zawiesinyna składniki;

3)

ilustracja zjawiska fizycznego i reakcji chemicznej;

4)

reakcja otrzymywania, np. siarczkużelaza(II) jako ilustracja reakcji syntezy, termicznego rozkładu węglanu wapnia jako ilustracja reakcji analizy i reakcjanp. magnezu z kwasem solnym jako ilustracja reakcji wymiany;

5)

badanie efektu termicznego reakcji chemicznych (np. magnezu z kwasem solnym) i zjawisk fizycznych (np. tworzenie mieszaniny oziębiającej, rozpuszczanie wodorotlenku sodu);

6)

badanie, czypowietrze jest mieszaniną;

7)

otrzymywanie tlenu, wodoru, tlenku węgla(IV), badanie wybranych właściwości fizycznych i chemicznych tych gazów;

8)

badanie wpływu różnych czynników (np. obecności: tlenu, wody, chlorku sodu) napowstawanie rdzy. Badanie sposobów ochrony produktów stalowych przed korozją;

9)

badanie zdolności rozpuszczaniasię w wodzie różnych produktów (np. cukru, soli kuchennej, oleju jadalnego, benzyny);

10)

badanie wpływu różnych czynników (temperatury, mieszania, stopnia rozdrobnienia) na szybkość rozpuszczaniasię ciał stałych w wodzie;

11)

otrzymywanie wodnego roztworu wodorotlenku sodu w reakcji sodu z wodą oraz wodnego roztworu wodorotlenku wapnia w reakcji tlenku wapnia z wodą w obecności fenoloftaleiny lubuniwersalnego papierka wskaźnikowego. Otrzymywanie wodorotlenku miedzi(II) w reakcji strąceniowej zachodzącejpo zmieszaniunp. wodnego roztworu siarczanu(VI) miedzi(II) z wodnym roztworem wodorotlenku sodu;

12)

otrzymywanie kwasów tlenowychna przykładzie kwasu fosforowego(V) (ortofosforowego(V)) w obecności oranżu metylowego;

13)

badanie przewodnictwa elektrycznego wody destylowanej oraz wodnych roztworów wybranych

substancji (np. sacharozy, wodorotlenku sodu, chlorku sodu, chlorowodoru, kwasu etanowego (octowego));

14)

badanie odczynu oraz pH wody destylowanej, a także kwasu solnego i wodnego roztworu wodorotlenku soduza pomocą wskaźników (np. fenoloftaleiny, oranżu metylowego, uniwersalnego papierka wskaźnikowego);

15)

badanie odczynu oraz pHżywności (np. napoju typu cola, mleka, soku z cytryny, wodnego roztworu soli kuchennej) orazśrodków czystości (np. płynudo prania, płynudo mycia naczyń);

16)

badanie zmiany barwy wskaźników (np. oranżu metylowego) w trakcie mieszania kwasu solnego i wodnego roztworu wodorotlenku sodu;

17)

otrzymywanie trudno rozpuszczalnych soli i wodorotlenków;

18)

obserwacja reakcji spalania alkanów (metanulub propanu), identyfikacja produktów spalania;

19)

odróżnianie węglowodorów nasyconychod nienasyconych (np. wodą bromową);

20)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) i chemicznych (odczynu, spalania) etanolu;

21)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) propano-1,2,3-triolu (glicerolu);

22)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) oraz chemicznych (odczynu, działaniana zasady, tlenki metali, metale, spalania) kwasu etanowego (octowego);

23)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie) i chemicznych (odczynu, działaniana zasady, tlenki metali, metale, spalania) długołańcuchowych kwasów karboksylowych;

24)

działanie kwasu karboksylowego (np. metanowego) naalkohol (np. etanol) w obecności stężonego kwasu siarkowego(VI);

25)

odróżnianie tłuszczu nasyconegood nienasyconego (np. wodą bromową);

26)

badanie właściwości białek (podczas: ogrzewania, rozpuszczania w wodzie i rozpuszczalnikach organicznych, w kontakcie z solami metali lekkich i ciężkich oraz zasadami i kwasami);

27)

wykrywanieza pomocą stężonego kwasu azotowego(V) obecności białka w produktach spożywczych;

28)

badanie właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności w wodzie, przewodnictwa elektrycznego) i chemicznych (odczynu) węglowodanów prostych i złożonych;

29)

wykrywanieza pomocą roztworu jodu obecności skrobi w produktach spożywczych.

FIZYKA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Wykorzystanie pojęć i wielkości fizycznychdo opisu zjawisk oraz wskazywanieich przykładów w otaczającej rzeczywistości.

II.

Rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem praw i zależności fizycznych.

III.

Planowanie i przeprowadzanie obserwacjilub doświadczeń oraz wnioskowaniena podstawie ichwyników.

IV.

Posługiwaniesię informacjami pochodzącymi z analizy materiałówźródłowych, w tym tekstów popularnonaukowych.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe

I.

Wymagania przekrojowe. Uczeń:

1)

wyodrębnia z tekstów, tabel, diagramówlub wykresów, rysunków schematycznychlub blokowych informacje kluczowedla opisywanego zjawiska bądź problemu; ilustrujeje w różnych postaciach;

2)

wyodrębnia zjawisko z kontekstu, nazywaje oraz wskazuje czynniki istotne i nieistotne dlajego przebiegu;

3)

rozróżnia pojęcia: obserwacja, pomiar, doświadczenie; przeprowadza wybrane obserwacje, pomiary i doświadczenia korzystając z ichopisów;

4)

opisuje przebieg doświadczenialub pokazu; wyróżnia kluczowe kroki i sposób postępowania oraz wskazuje rolę użytych przyrządów;

5)

posługujesię pojęciem niepewności pomiarowej; zapisuje wynik pomiaru wraz z jego jednostką oraz z uwzględnieniem informacji o niepewności;

6)

przeprowadza obliczenia i zapisuje wynik zgodnie z zasadami zaokrąglania oraz zachowaniem liczby cyfr znaczących wynikającej z dokładności pomiarulub z danych;

7)

przelicza wielokrotności i podwielokrotności (mikro-, mili-, centy-, hekto-, kilo-, mega-);

8)

rozpoznaje zależność rosnącą bądź malejącąna podstawie danych z tabelilub napodstawie

wykresu; rozpoznaje proporcjonalność prostąna podstawie wykresu;

9)

przestrzega zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania obserwacji, pomiarów i doświadczeń.

II.

Ruch i siły. Uczeń:

1)

opisuje i wskazuje przykłady względności ruchu;

2)

wyróżnia pojęciator i droga;

3)

przelicza jednostki czasu (sekunda, minuta, godzina);

4)

posługujesię pojęciem prędkoścido opisu ruchu prostoliniowego; obliczajej wartość i przeliczajej jednostki; stosujedo obliczeń związek prędkości z drogą i czasem, w którym została przebyta;

5)

nazywa ruchem jednostajnym ruch, w którym droga przebyta w jednostkowych przedziałach czasu jest stała;

6)

wyznacza wartość prędkości i drogę z wykresów zależności prędkości i drogiod czasu dlaruchu prostoliniowego odcinkami jednostajnego oraz rysujete wykresyna podstawie podanych informacji;

7)

nazywa ruchem jednostajnie przyspieszonym ruch, w którym wartość prędkości rośnie w jednostkowych przedziałach czasu o tęsamą wartość, a ruchem jednostajnie opóźnionym - ruch, w którym wartość prędkości maleje w jednostkowych przedziałach czasu o tę samą wartość;

8)

posługujesię pojęciem przyspieszeniado opisu ruchu prostoliniowego jednostajnie przyspieszonego i jednostajnie opóźnionego; wyznacza wartość przyspieszenia wraz z jednostką; stosujedo obliczeń związek przyspieszeniaze zmianą prędkości i czasem, w którymta zmiana nastąpiła (Δv = α·Δt);

9)

wyznacza zmianę prędkości i przyspieszenie z wykresów zależności prędkościod czasu dlaruchu prostoliniowego jednostajnie zmiennego (przyspieszonegolub opóźnionego);

10)

stosuje pojęcie siły jako działania skierowanego (wektor); wskazuje wartość, kierunek i zwrot wektora siły; posługujesię jednostką siły;

11)

rozpoznaje i nazywa siły, podajeich przykłady w różnych sytuacjach praktycznych (siły: ciężkości, nacisku, sprężystości, oporów ruchu);

12)

wyznacza i rysuje siłę wypadkowądla sił o jednakowych kierunkach; opisuje i rysuje siły, któresię równoważą;

13)

opisuje wzajemne oddziaływanie ciał posługującsię trzecią zasadą dynamiki;

14)

analizuje zachowaniesię ciałna podstawie pierwszej zasady dynamiki;

15)

posługujesię pojęciem masy jako miary bezwładności ciał; analizuje zachowaniesię ciałna podstawie drugiej zasady dynamiki i stosujedo obliczeń związek między siłą i masą a przyspieszeniem;

16)

opisuje spadek swobodny jako przykład ruchu jednostajnie przyspieszonego;

17)

posługujesię pojęciem siły ciężkości; stosujedo obliczeń związek między siłą, masą i przyspieszeniem grawitacyjnym;

18)

doświadczalnie:

a)

ilustruje: I zasadę dynamiki, II zasadę dynamiki, III zasadę dynamiki,

b)

wyznacza prędkość z pomiaru czasu i drogi z użyciem przyrządów analogowychlub cyfrowych bądź oprogramowaniado pomiarówna obrazach wideo,

c)

wyznacza wartość siłyza pomocą siłomierza albo wagi analogowejlub cyfrowej.

III.

Energia. Uczeń:

1)

posługujesię pojęciem pracy mechanicznej wraz z jejjednostką; stosujedo obliczeń związek pracy z siłą i drogą, najakiej została wykonana;

2)

posługujesię pojęciem mocy wraz z jejjednostką; stosujedo obliczeń związek mocy z pracą i czasem, w którym została wykonana;

3)

posługujesię pojęciem energii kinetycznej, potencjalnej grawitacji i potencjalnej sprężystości; opisuje wykonaną pracę jako zmianę energii;

4)

wyznacza zmianę energii potencjalnej grawitacji oraz energii kinetycznej;

5)

wykorzystuje zasadę zachowania energiido opisu zjawisk oraz zasadę zachowania energii mechanicznejdo obliczeń.

IV.

Zjawiska cieplne. Uczeń:

1)

posługujesię pojęciem temperatury; rozpoznaje, żeciała o równej temperaturze pozostają w stanie równowagi termicznej;

2)

posługujesię skalami temperatur (Celsjusza, Kelvina, Fahrenheita); przelicza temperaturę w skali Celsjuszana temperaturę w skali Kelvina i odwrotnie;

3)

wskazuje, żenie następuje przekazywanie energii w postaci ciepła (wymiana ciepła) między ciałami o tejsamej temperaturze;

4)

wskazuje, żeenergię układu (energię wewnętrzną) można zmienić, wykonującnad nim pracęlub przekazując energię w postaci ciepła;

5)

analizuje jakościowo związek między temperaturą a średnią energią kinetyczną (ruchu chaotycznego) cząsteczek;

6)

posługujesię pojęciem ciepła właściwego wraz z jego jednostką;

7)

opisuje zjawisko przewodnictwa cieplnego; rozróżnia materiały o różnym przewodnictwie; opisuje rolę izolacji cieplnej;

8)

opisuje ruch gazów i cieczy w zjawisku konwekcji;

9)

rozróżnia i nazywa zmiany stanów skupienia; analizuje zjawiska topnienia, krzepnięcia, wrzenia, skraplania, sublimacji i resublimacji jako procesy, w których dostarczenie energii w postaci ciepłanie powoduje zmiany temperatury;

10)

doświadczalnie:

a)

demonstruje zjawiska topnienia, wrzenia, skraplania,

b)

bada zjawisko przewodnictwa cieplnego i określa, który z badanych materiałów jest lepszym przewodnikiem ciepła,

c)

wyznacza ciepło właściwe wody z użyciem czajnika elektrycznegolub grzałki o znanej mocy, termometru, cylindra miarowegolub wagi.

V.

Właściwości materii. Uczeń:

1)

posługujesię pojęciami masy i gęstości orazich jednostkami; analizuje różnice gęstości substancji w różnych stanach skupienia wynikające z budowy mikroskopowej ciał stałych, cieczy i gazów;

2)

stosujedo obliczeń związek gęstości z masą i objętością;

3)

posługujesię pojęciem parcia (nacisku) oraz pojęciem ciśnienia w cieczach i gazach wraz z jego jednostką; stosujedo obliczeń związek między parciem a ciśnieniem;

4)

posługujesię pojęciem ciśnienia atmosferycznego;

5)

posługujesię prawem Pascala, zgodnie z którym zwiększenie ciśnienia zewnętrznego powoduje jednakowy przyrost ciśnienia w całej objętości cieczylub gazu;

6)

stosujedo obliczeń związek między ciśnieniem hydrostatycznym a wysokością słupa cieczy i jejgęstością;

7)

analizuje siły działającena ciała zanurzone w cieczachlub gazach, posługującsię pojęciem siły wyporu i prawem Archimedesa;

8)

opisuje zjawisko napięcia powierzchniowego; ilustruje istnieniesił spójności i w tymkontekście tłumaczy formowaniesię kropli;

9)

doświadczalnie:

a)

demonstruje istnienie ciśnienia atmosferycznego; demonstruje zjawiska konwekcji i napięcia powierzchniowego,

b)

demonstruje prawo Pascala oraz zależność ciśnienia hydrostatycznegood wysokości słupa cieczy,

c)

demonstruje prawo Archimedesa i natej podstawie analizuje pływanie ciał; wyznacza gęstość cieczylub ciał stałych,

d)

wyznacza gęstość substancji z jakiej wykonany jest przedmiot o kształcie regularnym zapomocą wagi i przymiarulub o nieregularnym kształcieza pomocą wagi, cieczy i cylindra miarowego.

VI.

Elektryczność. Uczeń:

1)

opisuje sposoby elektryzowania ciał przez potarcie i dotyk; wskazuje, żezjawiska tepolegająna przemieszczaniu elektronów;

2)

opisuje jakościowo oddziaływanieładunków jednoimiennych i różnoimiennych;

3)

rozróżnia przewodnikiod izolatorów oraz wskazujeich przykłady;

4)

opisuje przemieszczenieładunków w przewodnikachpod wpływem oddziaływaniaze strony ładunku zewnętrznego (indukcja elektrostatyczna);

5)

opisuje budowę oraz zasadę działania elektroskopu;

6)

posługujesię pojęciemładunku elektrycznego jako wielokrotnościładunku elementarnego; stosuje jednostkęładunku;

7)

opisuje przepływ prądu w obwodach jako ruch elektronów swobodnych albo jonów w przewodnikach;

8)

posługujesię pojęciem natężenia prądu wraz z jego jednostką; stosujedo obliczeń związek między natężeniem prądu a ładunkiem i czasem jego przepływu przez przekrój poprzeczny przewodnika;

9)

posługujesię pojęciem napięcia elektrycznego jako wielkości określającej ilość energii potrzebnejdo przeniesienia jednostkowegoładunku w obwodzie; stosuje jednostkę napięcia;

10)

posługujesię pojęciem pracy i mocy prądu elektrycznego wraz z ichjednostkami; stosuje doobliczeń związki między tymi wielkościami; przelicza energię elektryczną wyrażoną w kilowatogodzinachna dżule i odwrotnie;

11)

wyróżnia formy energii, najakie jest zamieniana energia elektryczna; wskazujeźródła energii elektrycznej i odbiorniki;

12)

posługujesię pojęciem oporu elektrycznego jako własnością przewodnika; stosujedo obliczeń związek między napięciem a natężeniem prądu i oporem; posługujesię jednostką oporu;

13)

rysuje schematy obwodów elektrycznych składającychsię z jednegoźródła energii, jednego odbiornika, mierników i wyłączników; posługujesię symbolami graficznymi tych elementów;

14)

opisuje rolę izolacji i bezpieczników przeciążeniowych w domowej sieci elektrycznej oraz warunki bezpiecznego korzystania z energii elektrycznej;

15)

wskazuje skutki przerwania dostaw energii elektrycznejdo urządzeń o kluczowym znaczeniu;

16)

doświadczalnie:

a)

demonstruje zjawiska elektryzowania przez potarcielub dotyk,

b)

demonstruje wzajemne oddziaływanie ciał naelektryzowanych,

c)

rozróżnia przewodnikiod izolatorów oraz wskazujeich przykłady,

d)

łączy według podanego schematu obwód elektryczny składającysię zeźródła (akumulatora, zasilacza), odbiornika (żarówki, brzęczyka, silnika, diody, grzejnika, opornika), wyłączników, woltomierzy, amperomierzy; odczytuje wskazania mierników,

e)

wyznacza opór przewodnika przez pomiary napięciana jego końcach oraz natężenia prądu przez niego płynącego.

VII.

Magnetyzm. Uczeń:

1)

nazywa bieguny magnesów stałych i opisuje oddziaływanie między nimi;

2)

opisuje zachowaniesię igły magnetycznej w obecności magnesu oraz zasadę działania kompasu; posługujesię pojęciem biegunów magnetycznych Ziemi;

3)

opisujena przykładzieżelaza oddziaływanie magnesówna materiały magnetyczne i wymienia przykłady wykorzystania tego oddziaływania;

4)

opisuje zachowaniesię igły magnetycznej w otoczeniu prostoliniowego przewodnika z prądem;

5)

opisuje budowę i działanie elektromagnesu; opisuje wzajemne oddziaływanie elektromagnesów i magnesów; wymienia przykłady zastosowania elektromagnesów;

6)

wskazuje oddziaływanie magnetyczne jako podstawę działania silników elektrycznych;

7)

doświadczalnie:

a)

demonstruje zachowaniesię igły magnetycznej w obecności magnesu,

b)

demonstruje zjawisko oddziaływania przewodnika z prądemna igłę magnetyczną.

VIII.

Ruch drgający i fale. Uczeń:

1)

opisuje ruch okresowy wahadła; posługujesię pojęciami amplitudy, okresu i częstotliwości doopisu ruchu okresowego wraz z ichjednostkami;

2)

opisuje ruch drgający (drgania) ciałapod wpływem siły sprężystości oraz analizuje jakościowo przemiany energii kinetycznej i energii potencjalnej sprężystości w tym ruchu; wskazuje położenie równowagi;

3)

wyznacza amplitudę i okres drgańna podstawie przedstawionego wykresu zależności położenia odczasu;

4)

opisuje rozchodzeniesię fali mechanicznej jako proces przekazywania energiibez przenoszenia materii; posługujesię pojęciem prędkości rozchodzeniasię fali;

5)

posługujesię pojęciami amplitudy, okresu, częstotliwości i długości falido opisu faloraz stosujedo obliczeń związki między tymi wielkościami wraz z ichjednostkami;

6)

opisuje mechanizm powstawania i rozchodzeniasię faldźwiękowych w powietrzu; podaje przykładyźródeł dźwięku;

7)

opisuje jakościowo związek między wysokością dźwięku a częstotliwością fali oraz związek między natężeniem dźwięku (głośnością) a energią fali i amplitudą fali;

8)

rozróżnia dźwięki słyszalne, ultradźwięki i infradźwięki; wymienia przykłady ichźródeł i zastosowań;

9)

doświadczalnie:

a)

wyznacza okres i częstotliwość w ruchu okresowym,

b)

demonstruje dźwięki o różnych częstotliwościach z wykorzystaniem drgającego przedmiotu lubinstrumentu muzycznego,

c)

obserwuje oscylogramy dźwięków z wykorzystaniem różnych technik.

IX.

Optyka. Uczeń:

1)

ilustruje prostoliniowe rozchodzenie sięświatła w ośrodku jednorodnym; wyjaśnia powstawanie cienia i półcienia;

2)

opisuje zjawisko odbiciaod powierzchni płaskiej i odpowierzchni sferycznej;

3)

opisuje zjawisko rozproszeniaświatła przy odbiciuod powierzchni chropowatej;

4)

analizuje bieg promieni wychodzących z punktu w różnych kierunkach, a następnie odbitych odzwierciadła płaskiego i odzwierciadeł sferycznych; opisuje skupianie promieni w zwierciadle wklęsłym oraz bieg promieni odbitychod zwierciadła wypukłego; posługuje siępojęciami ogniska i ogniskowej;

5)

konstruuje bieg promieni ilustrujący powstawanie obrazów pozornych wytwarzanych przez zwierciadło płaskie oraz powstawanie obrazów rzeczywistych i pozornych wytwarzanych przez zwierciadła sferyczne znając położenie ogniska;

6)

opisuje jakościowo zjawisko załamaniaświatłana granicy dwóch ośrodków różniących sięprędkością rozchodzenia sięświatła; wskazuje kierunek załamania;

7)

opisuje bieg promieni równoległychdo osioptycznej przechodzących przez soczewkę skupiającą i rozpraszającą, posługującsię pojęciami ogniska i ogniskowej;

8)

rysuje konstrukcyjnie obrazy wytworzone przez soczewki; rozróżnia obrazy rzeczywiste, pozorne, proste, odwrócone; porównuje wielkość przedmiotu i obrazu;

9)

posługujesię pojęciem krótkowzroczności i dalekowzroczności oraz opisuje rolę soczewek w korygowaniu tychwad wzroku;

10)

opisujeświatło białe jako mieszaninę barw i ilustrujeto rozszczepieniemświatła w pryzmacie; wymienia inne przykłady rozszczepieniaświatła;

11)

opisujeświatło lasera jako jednobarwne i ilustrujeto brakiem rozszczepienia w pryzmacie;

12)

wymienia rodzajefal elektromagnetycznych: radiowe, mikrofale, promieniowanie podczerwone, światło widzialne, promieniowanie nadfioletowe, rentgenowskie i gamma; wskazuje przykłady ichzastosowania;

13)

wymienia cechy wspólne i różnice w rozchodzeniusię falmechanicznych i elektromagnetycznych;

14)

doświadczalnie:

a)

demonstruje zjawisko prostoliniowego rozchodzenia sięświatła, zjawisko załamania światłana granicy ośrodków, powstawanie obrazówza pomocą zwierciadeł płaskich, sferycznych i soczewek,

b)

otrzymujeza pomocą soczewki skupiającej ostre obrazy przedmiotuna ekranie,

c)

demonstruje rozszczepienieświatła w pryzmacie.

Warunki i sposób realizacji

Fizyka jest nauką przyrodniczą, nierozerwalnie związaną z codzienną aktywnością człowieka. Wiele zagadnień charakterystycznychdla fizyki jest poznawanych i postrzeganych przez uczniów znacznie wcześniejniż rozpoczynasię ichformalna edukacja z tego przedmiotu. Dlatego bardzo ważnym elementem nauczania fizyki jest zarównoświadomość wiedzy potocznej, jak i bagaż umiejętności wynikający z nieustannego obserwowaniaświata.

Przedmiot fizykato przede wszystkim sposobnośćdo konstruktywistycznej weryfikacji poglądów uczniów oraz czasna budowanie podstaw myślenia naukowego - stawiania pytań i szukania ustrukturyzowanych odpowiedzi. Uczenie podstaw fizykibez nieustannego odwoływaniasię doprzykładów z codziennegożycia, bogatego ilustrowania kontekstowego oraz czynnego badania zjawisk i procesów jest sprzeczne z fundamentalnymi zasadami nauczania tego przedmiotu. Nauczanie fizyki winnobyć postrzegane przede wszystkim jako sposobnośćdo zaspokajania ciekawości poznawczej uczniów i natej bazie kształtowania umiejętności zdobywania wiedzy, której podstawy zostały zapisane w dokumencie.

Eksperymentowanie, rozwiązywanie zadań problemowych oraz praca z materiałamiźródłowymi winny stanowić główne obszary aktywności podczas zajęć fizyki.

Zawarte w podstawie programowej kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej treści nauczania zostały wybrane w celu kształtowania podstaw rozumowania naukowego obejmującego rozpoznawanie zagadnień, wyjaśnianie zjawisk fizycznych, interpretowanie oraz wykorzystanie wyników i dowodów naukowychdo budowania fizycznego obrazu rzeczywistości.

Podczas realizacji wymagań podstawy programowej kształcenia ogólnegodla szkoły podstawowej istotne jest zwrócenie uwagina stopień opanowania następujących umiejętności:

1)

rozwiązywania typowych zadań przez wykonywanie rutynowych czynności;

2)

rozpoznawania i kojarzenia z wykorzystaniem pojedynczychźródeł informacji;

3)

wybierania i stosowania strategii rozwiązywania problemów;

4)

efektywnej pracynad rozwiązaniem orazłączenia różnorodnych informacji i technik;

5)

matematycznych z użyciem odpowiednich reprezentacji;

6)

doświadczalnych;

7)

formułowania komunikatu o swoim rozumowaniu oraz uzasadniania podjętego działania.

MATEMATYKA

Cele kształcenia - wymagania ogólne

I.

Sprawności rachunkowa.

1.

Wykonywanie nieskomplikowanych obliczeń w pamięcilub w działaniach trudniejszych pisemnie oraz wykorzystanie tych umiejętności w sytuacjach praktycznych.

2.

Weryfikowanie i interpretowanie otrzymanych wyników oraz ocena sensowności rozwiązania.

II.

Wykorzystanie i tworzenie informacji.

1.

Odczytywanie i interpretowanie danych przedstawionych w różnej formie orazich przetwarzanie.

2.

Interpretowanie i tworzenie tekstów o charakterze matematycznym oraz graficzne przedstawianie danych.

3.

Używanie języka matematycznegodo opisu rozumowania i uzyskanych wyników.

III.

Wykorzystanie i interpretowanie reprezentacji.

1.

Używanie prostych, dobrze znanych obiektów matematycznych, interpretowanie pojęć matematycznych i operowanie obiektami matematycznymi.

2.

Dobieranie modelu matematycznegodo prostej sytuacji oraz budowaniego w różnych kontekstach, także w kontekście praktycznym.

IV.

Rozumowanie i argumentacja.

1.

Przeprowadzanie prostego rozumowania, podawanie argumentów uzasadniających poprawność rozumowania, rozróżnianie dowoduod przykładu.

2.

Dostrzeganie regularności, podobieństw oraz analogii i formułowanie wnioskówna ich podstawie.

3.

Stosowanie strategii wynikającej z treści zadania, tworzenie strategii rozwiązania problemu, również w rozwiązaniach wieloetapowych oraz w takich, które wymagają umiejętności łączenia wiedzy z różnych działów matematyki.

Treści nauczania - wymagania szczegółowe KLASY IV-VI

I.

Liczby naturalne w dziesiątkowym układzie pozycyjnym. Uczeń:

1)

zapisuje i odczytuj e liczby naturalne wielocyfrowe;

2)

interpretuje liczby naturalnena osiliczbowej;

3)

porównuje liczby naturalne;

4)

zaokrągla liczby naturalne;

5)

liczby w zakresiedo 3 000 zapisane w systemie rzymskim przedstawia w systemie dziesiątkowym, a zapisane w systemie dziesiątkowym przedstawia w systemie rzymskim.

II.

Działaniana liczbach naturalnych. Uczeń:

1)

dodaje i odejmuje w pamięci liczby naturalne dwucyfrowelub większe, liczbę jednocyfrową dodajedo dowolnej liczby naturalnej i odejmujeod dowolnej liczby naturalnej;

2)

dodaje i odejmuje liczby naturalne wielocyfrowe sposobem pisemnym i zapomocą kalkulatora;

3)

mnoży i dzieli liczbę naturalną przez liczbę naturalną jednocyfrową, dwucyfrowąlub trzycyfrową sposobem pisemnym, w pamięci (w najprostszych przykładach) i zapomocą kalkulatora (w trudniejszych przykładach);

4)

wykonuje dzielenie z resztą liczb naturalnych;

5)

stosuje wygodnedla siebie sposoby ułatwiające obliczenia, w tymprzemienność i łączność dodawania i mnożenia oraz rozdzielność mnożenia względem dodawania;

6)

porównuje liczby naturalne z wykorzystaniemich różnicylub ilorazu;

7)

rozpoznaje liczby podzielne przez 2, 3, 4, 5, 9, 10, 100;

8)

rozpoznaj e liczbę złożoną, gdyjestona jednocyfrowalub dwucyfrowa, a takżegdy naistnienie dzielnika właściwego wskazuje cecha podzielności;

9)

rozkłada liczby dwucyfrowena czynniki pierwsze;

10)

oblicza kwadraty i sześciany liczb naturalnych;

11)

stosuje reguły dotyczące kolejności wykonywania działań;

12)

szacuje wyniki działań;

13)

znajduje największy wspólny dzielnik (NWD) w sytuacjachnie trudniejszychniż typu

NWD(600,
72), NWD(140,
567), NWD(10000,
48), NWD(910,
2016) oraz wyznacza najmniejszą wspólną wielokrotność dwóch liczb naturalnych metodą rozkładuna czynniki;

14)

rozpoznaje wielokrotności danej liczby, kwadraty, sześciany, liczby pierwsze, liczby złożone;

15)

odpowiadana pytania dotyczące liczebności zbiorów różnych rodzajów liczb wśród liczb z pewnego niewielkiego zakresu (np. od 1 do 200 czyod 100 do
1000), o ileliczba w odpowiedzi jestna tyle mała, żewszystkie rozważane liczby uczeń może wypisać;

16)

rozkłada liczby naturalnena czynniki pierwsze, w przypadkugdy conajwyżej jeden z tych czynników jest liczbą większąniż 10;

17)

wyznacza wynik dzielenia z resztą liczby a przez liczbę b i zapisuje liczbę a w postaci: a = b⋅q + r.

III.

Liczby całkowite. Uczeń:

1)

podaj e praktyczne przykłady stosowania liczb ujemnych;

2)

interpretuje liczby całkowitena osiliczbowej;

3)

oblicza wartość bezwzględną;

4)

porównuje liczby całkowite;

5)

wykonuje proste rachunki pamięciowena liczbach całkowitych.

IV.

Ułamki zwykłe i dziesiętne. Uczeń:

1)

opisuje część danej całościza pomocą ułamka;

2)

przedstawia ułamek jako iloraz liczb naturalnych, a iloraz liczb naturalnych jako ułamek zwykły;

3)

skraca i rozszerza ułamki zwykłe;

4)

sprowadza ułamki zwykłedo wspólnego mianownika;

5)

przedstawia ułamki niewłaściwe w postaci liczby mieszanej, a liczbę mieszaną w postaci ułamka niewłaściwego;

6)

zapisuje wyrażenia dwumianowane w postaci ułamka dziesiętnego i odwrotnie;

7)

zaznacza i odczytuje ułamki zwykłe i dziesiętnena osiliczbowej oraz odczytuje ułamki zwykłe i dziesiętne zaznaczonena osiliczbowej;

8)

zapisuje ułamki dziesiętne skończone w postaci ułamków zwykłych;

9)

zamienia ułamki zwykłe o mianownikach będących dzielnikami liczb 10, 100, 1 000 itd. naułamki dziesiętne skończone dowolną metodą (przez rozszerzanielub skracanie ułamków zwykłych, dzielenie licznika przez mianownik w pamięci, pisemnielub zapomocą kalkulatora);

10)

zapisuje ułamki zwykłe o mianownikach innychniż wymienione w pkt 9 w postaci rozwinięcia dziesiętnego nieskończonego (z użyciem wielokropkapo ostatniej cyfrze), uzyskane w wyniku dzielenia licznika przez mianownik w pamięci, pisemnielub zapomocą kalkulatora;

11)

zaokrągla ułamki dziesiętne;

12)

porównuje ułamki (zwykłe i dziesiętne);

13)

oblicza liczbę, której część jest podana (wyznacza całość, z której określono część zapomocą ułamka);

14)

wyznacza liczbę, która powstajepo powiększeniulub pomniejszeniu o pewną część innej liczby.

V.

Działaniana ułamkach zwykłych i dziesiętnych. Uczeń:

1)

dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jedno- lubdwucyfrowych, a także liczby mieszane;

2)

dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki dziesiętne w pamięci (w przykładach najprostszych), pisemnie i zapomocą kalkulatora (w przykładach trudnych);

3)

wykonuje nieskomplikowane rachunki, w których występują jednocześnie ułamki zwykłe i dziesiętne;

4)

porównuje ułamki z wykorzystaniemich różnicy;

5)

oblicza ułamek danej liczby całkowitej;

6)

oblicza kwadraty i sześciany ułamków zwykłych i dziesiętnych oraz liczb mieszanych;

7)

oblicza wartość prostych wyrażeń arytmetycznych, stosując reguły dotyczące kolejności wykonywania działań;

8)

wykonuje działaniana ułamkach dziesiętnych, używając własnych, poprawnych strategii lubza pomocą kalkulatora;

9)

oblicza wartości wyrażeń arytmetycznych, wymagających stosowania działań arytmetycznych naliczbach całkowitychlub liczbach zapisanychza pomocą ułamków zwykłych, liczb mieszanych i ułamków dziesiętnych, także wymiernych ujemnych o stopniu trudnościnie większymniż w przykładzie

\( - {1 \over 2}:0,25 + 5,25:0,05 - 7{1 \over 2} \cdot (2,5 - 3{2 \over 3}) + 1,25. \)

VI.

Elementy algebry. Uczeń:

1)

korzysta z nieskomplikowanych wzorów, w których występują oznaczenia literowe, opisuje wzór słowami;

2)

stosuje oznaczenia literowe nieznanych wielkości liczbowych i zapisuje proste wyrażenia

algebraicznena podstawie informacji osadzonych w kontekście praktycznym, naprzykład zapisuje obwód trójkąta o bokach: a, a+2, b; rozwiązuje równania pierwszego stopnia z jedną niewiadomą występującąpo jednej stronie równania (przez zgadywanie, dopełnianielub wykonanie działania odwrotnego), naprzykład (x -2) / 3 = 4

VII.

Proste i odcinki. Uczeń:

1)

rozpoznaje i nazywa figury: punkt, prosta, półprosta, odcinek;

2)

rozpoznaje proste i odcinki prostopadłe i równoległe, naprzykładjak w sytuacji określonej w zadaniu:

Odcinki AB i CDsą prostopadłe, odcinki CD i EFsą równoległe oraz odcinki EF i DFsą prostopadłe. Określ wzajemne położenie odcinków DF oraz AB. Wykonaj odpowiedni rysunek;

3)

rysuje pary odcinków prostopadłych i równoległych;

4)

mierzy odcinek z dokładnościądo 1 mm;

5)

znajduje odległość punktuod prostej.

VIII.

Kąty. Uczeń:

1)

wskazuje w dowolnym kącie ramiona i wierzchołek;

2)

mierzy z dokładnościądo 1° kąty mniejszeniż 180°;

3)

rysuje kąty mniejszeod 180°;

4)

rozpoznaj e kątprosty, ostry i rozwarty;

5)

porównuje kąty;

6)

rozpoznaj e kąty wierzchołkowe i przyległe oraz korzysta z ichwłasności.

IX.

Wielokąty, koła i okręgi. Uczeń:

1)

rozpoznaje i nazywa trójkąty ostrokątne, prostokątne, rozwartokątne, równoboczne i równoramienne;

2)

konstruuje trójkąt o danych trzech bokach i ustala możliwość zbudowania trójkątana podstawie nierówności trójkąta;

3)

stosuje twierdzenie o sumie kątów wewnętrznych trójkąta;

4)

rozpoznaje i nazywa: kwadrat, prostokąt, romb, równoległobok i trapez;

5)

znanajważniejsze własności kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku i trapezu, rozpoznaje figury osiowosymetryczne i wskazuje osie symetrii figur;

6)

wskazujena rysunku cięciwę, średnicę oraz promień koła i okręgu;

7)

rysuje cięciwę koła i okręgu, a także, jeżeli dany jestśrodek okręgu, promień i średnicę;

8)

w trójkącie równoramiennym wyznacza przy danym jednym kącie miary pozostałych kątów

oraz przy danych obwodzie i długości jednego boku długości pozostałych boków.

X.

Bryły. Uczeń:

1)

rozpoznaje graniastosłupy proste, ostrosłupy, walce, stożki i kule w sytuacjach praktycznych i wskazujete bryły wśród innych modeli brył;

2)

wskazuje wśród graniastosłupów prostopadłościany i sześciany i uzasadnia swój wybór;

3)

rozpoznaje siatki graniastosłupów prostych i ostrosłupów;

4)

rysuje siatki prostopadłościanów;

5)

wykorzystuje podane zależności między długościami krawędzi graniastosłupado wyznaczania długości poszczególnych krawędzi.

XI.

Obliczenia w geometrii. Uczeń: